Opinie: Belasting ontwijken is ook crimineel

Je kunt niet legaal de kluit belazeren, schrijft Joost Smiers naar aanleiding van de Paradise Papers. Ook belastingontwijking zou als criminele daad moeten gelden.

Belastingontduiking is crimineel. Daarentegen is belastingontwijking legaal. Het is misschien niet fatsoenlijk, het is verwerpelijk, of hoe je het ook wilt noemen, maar als ontwijkers de wetten volgen, valt daar niets tegen in te brengen. In vrijwel alle media is dit mantra de afgelopen weken afgedraaid in het kader van de Paradise Papers. Je kunt kennelijk miljarden op een illegale en op een legale wijze wegzetten.

Verbijsterend

Dit is een verbijsterende gedachtegang. Ik ben geen volleerd jurist, maar de colleges recht die ik een halve eeuw geleden tijdens mijn studie politicologie kreeg, maakten me één ding in het bijzonder duidelijk. Dat is: geen parlement ter wereld kan wetten maken waar niet een onvolkomenheid in zit; een minuscuul gaatje is niet te vermijden. Het leven is weerbarstiger dan de wetgeving zelve.

Dus moeten wetten geïnterpreteerd worden. Een belangrijke leidraad daarbij: wat heeft de wetgever bij het tot stand brengen van wet of regelgeving bedoeld? Wetgeving zal altijd net iets missen van de complexiteit van het leven, maar geen nood: de bedoeling van de wetgever is minstens zo belangrijk als de letterlijke tekst van een wet. Die bedoeling kan onder meer afgeleid worden uit wat er in het parlement en door bewindspersonen over gezegd is.

Mazen

Ten aanzien van belastingontwijking kan er, volgens mij, dus geen enkel misverstand bestaan. Immers, geen enkel parlement in de wereld maakt wetten en regels over het betalen van belasting en houdt tegelijk de mogelijkheid open dat je dat niet doet en daarmee ongestraft wegkomt. De bedoeling van belastingwetten is altijd dat iedereen zich eraan houdt. Dus: ook als door duur betaalde advocaten, notarissen en ander raar volk mazen in de wet gevonden worden, geldt nog steeds de bedoeling van de wetgever.

Kortom: het verschil tussen belastingontduiking en belastingontwijking ligt misschien wel in de manier waarop er gestolen wordt, maar er kan op geen enkele manier sprake zijn van enerzijds legaal en anderzijds illegaal de kluit belazeren. Beide zijn crimineel.

Consequenties

Wat ook opvalt, is dat in het verband van de belastingfraude het woord crimineel wel valt, maar dat daar nauwelijks consequenties aan worden verbonden. Men zou verwachten dat officieren van justitie in diverse landen overuren zouden maken na het verschijnen van de Paradise Papers, maar niets van dit alles. Dit gaat niet over kleine winkeldiefstallen die je kunt seponeren - wat vaak juist niet gebeurt - maar over criminaliteit die z’n weerga niet kent.

Elke fatsoenlijke regering zou geld en middelen moeten vrijmaken, zodat de openbare klagers voluit aan de slag kunnen gaan. Dat dit niet gebeurt, tergt onze rechtstaat. Als oplichters van het ergste soort vrijuit kunnen gaan, wat stelt ons recht dan nog voor?

Beginnen

Natuurlijk weet ook ik dat belastingontwijking en belastingontduiking over de schijven van vele jurisdicties en landen lopen. Waar moet je beginnen met het aanklagen van belastingcriminelen? Dat wil niet zeggen dat openbare aanklagers op nationaal niveau helemaal geen aanknopingspunten hebben om belastingcriminelen voor de rechter te brengen.

Het is onthutsend te merken dat onze regeringen, ook op gezamenlijk Europees niveau, nog geen spoor van een antwoord op deze complexe kwestie geformuleerd hebben, laat staan in beleid hebben omgezet. Dat hadden ze allang kunnen doen, na LuxLeaks en de Panama Papers. Het mooiste zou het natuurlijk zijn als er een mondiale rechtbank zou bestaan waar de plaag van mondiale belastingfraude aanhangig gemaakt zou kunnen worden.

Planetair

Waar we op af moeten koersen, aldus Micah White, columnist van The Guardian, is een planetaire rechtsorde. We moeten alles op alles zetten om een International Criminal Court, een Internationaal Strafhof, opgericht te krijgen dat nietsontziende belastingfraude aanmerkt als een misdaad tegen de menselijkheid.

Maar, zegt White, verwacht niet dat onze regeringen op eigen houtje zo’n strafhof oprichten. Daar moeten activisten die niet kunnen verdragen dat op zo’n grote schaal ongestraft gestolen wordt, zich massaal en wereldwijd voor inzetten.

Joost Smiers is emeritus hoogleraar politicologie van de kunsten.

  • Opinie
Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.