Opinie: Basisinkomen is nog een brug te ver

Is een basisinkomen voor iedereen een oplossing voor verdwijnende banen? Of gewoon weggegooid geld?

Door de snelle opkomst van robotisering en kunstmatige intelligentie wordt groot banenverlies voorspeld. Het verlies van werk en inkomen en de kleine kans om dat terug te winnen doet de discussie over een basisinkomen weer oplaaien. Denk aan een basisinkomen voor alle Nederlanders boven de 18 jaar van bijvoorbeeld 1000 euro netto per persoon per maand, zonder voorwaarden. Is zo’n basisinkomen met alle consequenties van dien echt de panacee voor een toekomst met minder werk?

Keuze

Voor alle duidelijkheid: ik ga hier niet berekenen of een basisinkomen financieel haalbaar is of onze huidige welvaart onderuit zal halen. Daarbij spelen zoveel complexe factoren een rol, dat gaat het bestek van dit opiniestuk te boven. Wat ik hier wil doen, is kijken of de in de discussie gebruikte argumenten voor een basisinkomen tot een goede fundamentele keuze kunnen leiden.

Bouwsteen

Voorstanders van een basisinkomen zien dit veelal als extra geld, een mooie eerste bouwsteen in een door de overheid financieel verzorgd leven. Daarnaast zien zij dat de bestaande toeslagen, uitkeringen en dergelijke gewoon blijven bestaan, anders kunnen er immers flinke koopkrachtverschillen ontstaan met de huidige situatie.

Weggegooid

Tegenstanders zien een basisinkomen vooral als gratis geld, iets dat de overheid je toestopt terwijl je dat bijvoorbeeld helemaal niet nodig hebt. In hun ogen dient dit basisinkomen dus geen enkel doel, het is weggegooid geld. Het lost niets op van de bestaande herverdelingsmechanismen en leidt tot minder arbeidsparticipatie.

Lappendeken

Ik denk dat bovengenoemde argumenten niet scherp genoeg zijn, en dat een basisinkomen slechts denkbaar zou kunnen zijn als je dit ziet als het enige geld dat je van de overheid of het collectief krijgt. De lappendeken van AOW, WW, arbeidsongeschiktheidsuitkeringen, toeslagen en dergelijke wordt daarbij afgeschaft. AOW’ers krijgen dan een basisinkomen, net als studenten. Ook werklozen en arbeidsongeschikten vallen terug op hun basisinkomen. Loongerelateerde uitkeringen krijg je niet meer van het collectief. Als je die wilt, zul je zelf een verzekering bij een commerciële partij moeten afsluiten.

Uitkeringsfabrieken

Als je het basisinkomen ziet als het enige geld dat je van de overheid krijgt, kan het controlerende en herverdelende apparaat dat is opgetuigd voor de bestaande uitkeringen, toeslagen en dergelijke ophouden te bestaan. Uitkeringsfabrieken als SVB, UWV, DUO en Belastingdienst/Toeslagen kunnen worden opgeheven. Er dient slechts één instantie te worden aangewezen die het basisinkomen uitbetaalt; een relatief eenvoudige taak. Dit levert een aanzienlijke besparing op in de uitvoeringskosten.

Verschillen

Uiteraard kan dit basisinkomen bij invoering leiden tot welvaartsverschillen met de bestaande situatie. Deze koopkrachtproblematiek moet je willen accepteren, anders ben je nog een generatie bezig met overgangsregelingen. Burgers kunnen bij invoering dus flink winnen of verliezen, dat dient iedereen goed te beseffen. Een goede voorlichting hierover als de keuze ooit actueel wordt, lijkt onontbeerlijk.

Scherpe keuzes

Overigens kunnen ook scherpe keuzes leiden tot situaties die soms de wenkbrauwen doen fronsen. Zo krijgt bij dit basisinkomen een gezin van man, vrouw en twee inwonende meerderjarige kinderen maar liefst 4000 euro netto per maand aan basisinkomen. De bestuursvoorzitter van een beursgenoteerd bedrijf en zijn echtgenote krijgen 2000 euro netto per maand. Een alleenstaande ouder met twee minderjarige kinderen moet het doen met 1000 euro netto per maand aan basisinkomen.

Een ieder zal zelf moeten afwegen of dit gewenste situaties zijn. Ik denk zelf dat Nederland nog niet toe is aan het invoeren van een basisinkomen met deze consequenties.

Jos de Jong uit Eelde is partner bij DeJongVanMal. Hij schrijft op persoonlijke titel.

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.