Opinie: Pers hield wel afstand van Vermaning

Dagbladredacteur Job van Schaik schreef een ‘open brief’ aan Tjerk Vermaning (1929-1987), de omstreden amateur-archeoloog. Daarin leverde hij ook forse kritiek op het gemak waarmee journalisten in de vorige eeuw de verhalen van Vermaning slikten. Een weerwoord.

Toe maar, twee pagina’s over Tjerk Vermaning in het DvhN van zaterdag 7 juli. Vermaning, die is toch allang dood? Jazeker, maar DvhN-redacteur Job van Schaik zag in de nieuwe tentoonstelling in het Drents Museum een goede aanleiding om het geruzie door en over Vermaning en zijn kleine en grote, nieuwe en oude vuistbijlen nog eens flink op te rakelen. Er stond nog net niet boven het artikel: Gaat allen kijken!

Job pakte het op een bijzondere wijze aan: hij sprak de grasmachineslijper, amateur-archeoloog en blije fantast toe op een wijze alsof de man alive and kicking onder ons is. Er moest wel even worden afgerekend, vond Job en tegelijk bracht hij aan de lezers de verontschuldigingen over voor alles wat de journalistiek in de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw had misdaan.

Over één kam

Nu heb ik geleerd dat je mensen nooit over één kam mag scheren en dat is nu juist wat Job gemakshalve wel deed in zijn stuk. Alle journalisten waren plotseling ‘in Vermaning’ zoals we dat noemen. Vermaning had ze allemaal aangestoken met zijn fantasierijke enthousiasme, de wetenschap had het volste recht om zich slachtoffer te voelen.

En waarom reageer ik nu? Omdat, inderdaad, zeker niet alle journalisten, ook niet die van het Nieuwsblad van het Noorden destijds zomaar partij kozen voor de amateurarcheoloog of de amateur-archeologie in zijn geheel.

Gepaste afstand

Ik schreef toen voor het Nijsblad een van de eerste grote stukken over de affaire die de gemoederen lang zou bezighouden. Volgens mij een fatsoenlijk journalistiek stuk waarin gepaste afstand werd bewaard tot Vermaning, maar ook tot de wetenschappers Waterbolk en Stapert. En wat mij betreft bleef dat zo. Ook in mijn reportage over een wandeltocht over het Dwingelderveld, waar de amateurarcheoloog mammoeten zag stampen, zal het de lezer opgevallen zijn dat ik het wel vermakelijk vond, maar dat er grote twijfel kon bestaan over het serieuze karakter.

Ingewikkeld

Tegelijk moet worden onderkend, daar doet Job net iets te makkelijk over, dat deze affaire ingewikkeld was. In de eerste plaats door het niet-alledaagse onderwerp, want hoe vaak zal een gemiddelde verslaggever worden gevraagd om te schrijven over het fabriceren van duizenden jaren oude vuistbijlen?

Een ander aspect is de rol van professor Tjalling Waterbolk, de tegenspeler van Vermaning in de kwestie. Samen met zijn leerling Dick Stapert, die met zijn studie voor de ontmaskering had gezorgd. Maar dat demasqué trof nu juist direct ook Waterbolk, want die had de vondsten van Vermaning goedgekeurd en jarenlang beschermd met zijn wetenschappelijk gezag. Hij had musea in Friesland en Drenthe aangespoord de stenen te kopen voor duizenden guldens.

Afrekenen

Zou het niet mogelijk zijn dat de leerling hier ook even wilde afrekenen met de leermeester? Een heel gewone journalistieke opstelling, lijkt me. Kortom, ik vind dat Job van Schaik deze zaterdag uit de bocht is gevlogen.

Tot slot verwijs ik nog naar de column voor het Nieuwsblad van het Noorden die mediaprofessor Peter Hofstede heeft geschreven in maart 1975, aan het begin van de strijd. „Let op hoe veel en hoe lang er gediscussieerd gaat worden over de vuistbijlen van Vermaning en over de vraag of het prehistorische rijk van de Neanderthalers zich zodanig heeft uitgestrekt over het noorden van ons land”. Hofstede voorspelde jarenlange discussies met daardoor veel intens contact tussen mensen, waar de regionale omroep in alle jaren daarvoor niet was geslaagd. Alleen daarom al had Vermaning zijn culturele prijzen dubbel en dwars verdiend, vond Hofstede. En ook daar werd weer over getwist.

Harm van den Berg uit Groningen is oud-redacteur van het Nieuwsblad van het Noorden en NRC Handelsblad.

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.