Opinie: Stop verwoesting menselijk kapitaal

Discriminatie op de arbeidsmarkt houdt talent buiten de deur en laat menselijk kapitaal verloren gaan. Biedt diversiteitsbeleid uitkomst?

Dat discriminatie voorkomt op de arbeidsmarkt is genoegzaam bekend. Anoniem solliciteren wordt als een oplossing aangeboden voor dit maatschappelijke probleem. Alleen al zo’n interventie getuigt ervan dat discriminatie diep geworteld zit in het gedrag van mensen. Het meest zorgelijke vind ik dat iedereen publiekelijk en volmondig ‘nee’ zegt tegen discrimineren, maar dat velen het in de praktijk wel doen.

Denkt men nu heus dat de mensen die gediscrimineerd worden, blind en doof zijn en er niets van merken? Zijn degenen die discrimineren zo lenig dat ze met hun kop in het zand, als ware struisvogels, door het leven kunnen stappen? Of zijn ze bang voor de tegenkrachten ‘in eigen kring’ die verschillen in het personeelsbestand niet toelaten? Of is het domweg angst voor het onbekende?

Tegenpolen

Veel organisaties noemen de bestrijding van discriminatie en het omarmen van diversiteit in één adem, alsof ze hetzelfde zijn. Maar dat is niet zo. Het zijn eerder tegenpolen van elkaar. De enige overeenkomst is dat beide de verschillen benadrukken. Bij diversiteit valt het verschil vaak positief uit, bij discriminatie negatief. Bij diversiteit staat het individu centraal en bij het tegengaan van discriminatie de groep. Het is noodzakelijk dat we ons bewust zijn van dat verschil, want dat helpt ons de juiste (beleids)keuzen te maken. Discriminatie, of dat nu bewust of onbewust gebeurt, heeft tot gevolg dat voor grote groepen mensen de deur naar de arbeidsmarkt gesloten blijft vanwege hun naam, hun huidskleur of hun geaardheid. Is het vreemd dat deze burgers gefrustreerd raken? Vaak kunnen ze geen relevante werkervaring opdoen omdat ze geen werk op hun niveau vinden. Ze moeten zich driedubbel bewijzen omdat ze onder een vergrootglas worden gelegd. Hoe vicieus kan een cirkel zijn?

Diversiteit is inmiddels een nationale sport geworden in het publieke debat. Functies als chief diversity officer schieten als paddenstoelen uit de grond. Experts, adviseurs en leiders van diversiteitsprojecten duiken overal op. Bij de politie zijn er per eenheid tussen de drie tot vijf medewerkers vrijgemaakt voor het uitvoeren van diversiteitsprogramma’s.

Uitstroom

Kan diversiteitsbeleid een einde maken aan de onderbenutting van talenten? Bij mijn analyse van de personeelsbestanden van de overheid ontdekte ik dat de uitstroom van ambtenaren met een ‘niet-westerse achtergrond’ een stuk hoger ligt dan die van hun ‘westerse’ collega’s. Daardoor is hun aandeel bij de overheid, alle initiatieven en beleidsplannen ten spijt, in vijftien jaar tijd slechts mondjesmaat toegenomen: van 4 procent in 1999 naar 6,5 procent in 2014.

Over de aanpak van diversiteit zijn de meningen verdeeld. Sommigen vinden dat het thema koste wat kost door ieders strot moet worden geduwd. Anderen kiezen de zacht-aardige benadering en moedigen de invoering van diversiteitsbeleid aan om haar kracht aan te tonen en uitsluiting de kop in te drukken.

Nut en noodzaak

De tegenstanders zien het nut en de noodzaak van diversiteit niet of nauwelijks. De voorstanders hebben weer minder aandacht voor de keerzijde: soms leidt diversiteit tot problemen en conflicten tussen mensen, ook in organisaties. Diversiteit is nog lang niet de gewoonste zaak van de wereld, terwijl het als zodanig een feit is.

Diversiteit is een graadmeter voor discriminatie en sociale uitsluiting. Waar diversiteit de boventoon voert en ruimte geeft aan individuele verschillen, zullen mensen minder discriminatie ervaren. Want dan excelleert het individu en komt zijn of haar uniekheid tot zijn recht in de samenleving en op de arbeidsmarkt. Talentbenutting, daar gaat het om. Anders is er sprake van vernietiging van ons menselijk kapitaal en dat is doodzonde.

Saniye Çelik is als lector diversiteit verbonden aan de Hogeschool Leiden. Ze wijdde recent haar lectorale rede aan deze kwestie.

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.