Opinie: Veenkoloniën als icoon van de energietransitie

Naast de omstreden plannen voor een windpark regent het ook plannen voor zonneparken. Ook daartegen groeit verzet. Elke regie ontbreekt, terwijl en grote kansen liggen.

Dagelijks zijn krantenkoppen te lezen als: ‘Nieuw initiatief voor (mega) zonnepark bij …’, ‘Verzet tegen windpark verhardt’, ‘Omwonenden tegen voorgenomen zonnepark’, ‘Er moet regie komen op energietransitie’, ‘Landschapsarchitecten bezorgd over verrommeling landschap door wind- en zonneparken’, ‘Geen landbouwgebieden opofferen aan zonneparken’, ‘Voor honderden hectares aanvragen voor zonneparken bij gemeenten.’ Dit geldt zeker voor de Drents-Groningse Veenkoloniën.

Triest symbool

Het inmiddels bijna tien jaar durende drama van het voorgenomen windpark is het trieste nationale symbool geworden van hoe het niet moet. Dat is ook doorgedrongen tot de heer Nijpels, voorzitter van het klimaatbeleid die op 19 mei in een interview in Dagblad van het Noorden even opmerkelijke als tenenkrommende uitspraken deed. Situaties als in Groningen en Drenthe, waar massief protest is tegen de plaatsing van windmolens, moeten volgens hem niet meer voorkomen. „Daarvan hebben we geleerd dat je burgers vroegtijdig moet laten meepraten. Geen plan maken en zeggen dat is het. (...) Je kunt mensen niet iets door de strot duwen. Energietransitie zonder steun van de bevolking is een doodgeboren kindje.”

Alternatieven

En over alternatieven voor windmolens op land zegt Nijpels: „We hebben ze nodig. Als mensen bezwaar hebben tegen de windmolens kun je vragen: Heeft u een alternatief, een zonnepark bijvoorbeeld omdat het beter inpasbaar is in het land?”

Welnu, er is een prachtig alternatief dat van de Veenkoloniën hét iconisch gebied voor de energietransitie kan maken. Hoofdlijnen van het alternatief:

Relatief grote arealen landbouwgrond hebben last van klink (bodemdaling) door veenoxidatie. Dat gaat gepaard met een forse CO2 uitstoot van circa 30 ton CO2 per hectare per jaar. Deze gronden worden door de klink in toenemende mate ongeschikt voor landbouw. Verder verlagen van het waterpeil versterkt het probleem en kost miljoenen. In de Veenkoloniën gaat het om vele duizenden hectare. Een grote concentratie van die gebieden ligt in de Drentse Veenkoloniën onder de Hondsrug grofweg tussen Valthe en Borger.

Oplossing: bestem deze gronden voor opwekken van zonne-energie. Gelet op de omvang van het betrokken areaal kan daarmee ten opzichte van het voorgenomen windpark een veelvoud aan energie worden opgewekt terwijl er tegelijkertijd een einde wordt gemaakt aan de uitstoot van CO2 door veenoxidatie.

Dat effect kan nog worden versterkt door deze gebieden juist ook in te richten als zoetwaterbekkens. Dat is ook een bijdrage aan het minder afhankelijk worden van toevoer van IJsselmeerwater en biedt mogelijkheden voor drijvende zonneparken die een hoger rendement halen.

De grootschalige en geconcentreerde opwekking van zonne-energie biedt vervolgens kansen voor het ontwikkelen van technologie voor de opslag en distributie van duurzame energie. Denk aan het omzetten van zonne-energie in waterstofgas.

En dat biedt weer kansen voor de ontwikkeling van nieuwe werkgelegenheid: van uitvoering tot onderzoek en ontwikkeling van nieuwe technieken.

Realisatie

Vaststaat dat introductie van duurzame energie hoe dan ook een landschappelijke impact heeft. We staan voor de grootste ruimtelijk ordeningsopgave ooit. Tot nu toe laat de overheid het aan het toeval en de markt over waar de zonne- en windenergie wordt opgewekt, met als gevolg toenemende weerstand bij direct aanwonenden, de groep die niet of te laat mag meepraten en een totaal verrommeld landschap.

Regie

De overheid moet dus als de wiedeweerga haar rol pakken en regie voeren op de inrichting van het landschap waarbij een hoge mate van betrokkenheid van de aanwonenden een voorwaarde is. De overheid hoeft daarvoor geen nieuw instrument te ontwikkelen. Die is er al in de vorm van ruilverkaveling. Ooit bedacht voor het optimaliseren van de landbouwkundige inrichting van het landelijk gebied. Het kan nu worden ingezet voor de optimale integrale inrichting van het landschap waarbij de gevolgen van de energietransitie zijn ingepast.

Grondposities

De inmiddels ingenomen grondposities van marktpartijen kunnen worden gebruikt door deze te verplaatsen naar de veenoxidatie-gebieden. In het kader van de herinrichting van deze gebieden ligt er een prachtige uitdaging voor landschapsarchitecten om functies energie, waterberging, natuur en recreatie integraal vorm te geven. De landbouw behoudt de voor haar kwalitatief betere gronden. Op de mindere landbouwgronden kan al dan niet in coöperatief verband een verdienmodel voor energiewinning, opslag en distributie worden opgezet. Er ontstaat zo een nieuw sociaaleconomische perspectief voor de Veenkoloniën en Kanaalstreek. En LOFAR kan ongehinderd verder.

Afkopen

Blijft over de vraag wat te doen met het voorgenomen windpark? Dat is simpel: stoppen en afkopen. De middelen daarvoor zijn beschikbaar en zijn slechts een fractie van de miljarden meevallers die het rijk heeft doordat windparken op zee inmiddels zonder subsidie kunnen worden aangelegd. Kortom een kant en klaar Regionale Energie- en Klimaat Strategie (REKS) zoals nu door de heer Nijpels samen met provincie, gemeenten en waterschap wordt bepleit.

Rieks van der Wal woont in Stadskanaal en houdt zich al geruime tijd bezig met de toekomst van de Veenkoloniën.

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.