Jet Bussemaker: Maak het niet ingewikkelder

Ze at 's ochtends een boterham met kaas en tomaat, deed haar schelpenkettinkje om en stapte op de fiets naar het Rijnlands Lyceum in Oegstgeest. Toen Jet Bussemaker nog Mariëtte heette, in 1979, was dat het begin van elke examendag.

Een vast ochtendritueel dus?

“Ik deed het eigenlijk elke andere ochtend ook zo. Je moet het niet ingewikkelder maken. Alleen die ketting met een schelpje aan een draad droeg ik elke dag tijdens de examens. Ik dacht dat die me geluk zou brengen. En ik dronk heel weinig, want ik wilde tijdens het examen niet naar de wc moeten.”

Wat was Mariëtte voor meisje?

“Ik was niet de lolligste en ook niet de mooiste. Ze dachten altijd dat ik een lief meisje was, met lang blond haar, blauwe ogen die zou wel niet van wanten weten. Dat heeft me altijd wel een beetje achtervolgd. Nog regelmatig denken mensen dat de minister wel een man zal zijn. Toen ik promoveerde, ging mijn laatste stelling, die niks met het onderzoek te maken hoeft te hebben, over domme blondjes. Dat er geen wetenschappelijk verband is tussen haarkleur en intelligentie. Ik was op school een echte gangmaker. Ik zat in de schoolcommissie, zocht popgroepen uit die op de schoolfeesten kwamen optreden. Ik werd als eerste meisje voorzitter van de leerlingenraad. Doordat ik er veel naast deed, was ik niet elke dag consciëntieus aan het leren.”

Was dat een probleem?

“Het Rijnlands Lyceum was een school waar alles kon. Ik deed ook heel veel naast de les: we hebben een wereldwinkel opgericht en lanceerden een alternatieve schoolagenda naast de commerciële Rijamagenda die iedereen had. Dat was ook allemaal heel leerzaam. Zo kregen we van onze economieleraar Ko Colijn, hij is nu directeur van Clingendael, na schooltijd les in marxistische economie. Niet dat we daar nou zo'n fan van waren, maar we wilden de andere kant horen van het verhaal uit het economieboek van Arnold Heertje, dat in de gewone lessen werd gebruikt. En ik deed voor scheikunde, een vak dat ik heel leuk vond, onderzoek naar de waterzuivering in Leiden. Dat wil ik nu ook met het hoger onderwijs: meer mogelijkheden voor onderzoekend leren.”

En toen brak het examenjaar aan. Op zo'n school waar alles kan, was er vast een examenstunt?

“Nee, toch niet. Een jaar eerder wel, maar toen was de stunt helemaal misgegaan. Ze hadden ze de rector hasjcake gegeven. Hij dacht dat hij het leven liet. Toen hebben wij het maar even rustig aan gedaan. Toch was het jaar wel spannend. Je moet alles wat je de voorgaande vijf jaar hebt geleerd, kunnen recapituleren. Je beseft dan ook hoeveel je in zes jaar geleerd hebt. En voor het examen moet je het in één keer laten zien: in die grote gymzaal moet alles eruit komen. Je weet dat er veel vanaf hangt.”

Gierden de zenuwen door uw lijf?

“Ik had een gezonde dosis zenuwen voor het eindexamen. Al probeerde ik het ook te zien als een gewone schooldag, alleen ging ik niet naar de klas, maar naar die gymzaal. Daar stonden tafeltjes en stoelen in lange, nette rijen. Op mijn tafeltje lagen een pen, een potlood, een gum, een kladblokje en ik geloof dat we ook kauwgum mochten hebben.”

Is er een vak dat u zich nog goed herinnert?

“Ik vond Nederlands leuk en ik was daar ook goed in. We moesten tijdens het examen een opstel schrijven en kregen de keus uit vier onderwerpen. Ik kon niet kiezen; ik vond er twee heel interessant. Ik heb toen eerst heel snel een opstel geschreven over fantasie, en daarna over democratie. Daar was ik als vertegenwoordiger van de leerlingen natuurlijk ook erg mee bezig. Toen ik klaar was, kwam het lastigste moment: ik moest kiezen welk opstel ik zou inleveren. Uiteindelijk heb ik dat over democratie gekozen. Dat was de juiste keus, ik haalde voor dat eindexamen een 9,5.”

Gingen alle vakken zo gemakkelijk?

“Ik kon makkelijk leren. En ik was ook op tijd begonnen, had goede cijfers gehaald voor de schoolexamens tijdens het jaar. Alleen wiskunde vond ik heel moeilijk, daar moest ik echt aan trekken. ik geloof dat ik uiteindelijk toch een 6,5 of een 7 op mijn eindlijst had. Ik kon er prima mee thuiskomen.”

Na het eindexamen begon het lange wachten op de uitslag.

“Dan denkt toch iedereen wel even: heb ik het wel echt gehaald? Op de dag dat we de uitslag zouden krijgen, zat ik met al mijn vriendinnen bij mijn ouders in de tuin. Iedereen had ook hun nummer doorgegeven. We telden de minuten af: als we niet gebeld werden, waren we geslaagd. En de telefoon ging niet over! Mijn moeder ging rond met glazen champagne en daarna gingen we stappen. Die zomer was een hele mooie, met heel veel feesten, en waarin ik ook erg verliefd werd.”

Wist u toen al wat u wilde gaan studeren?

“Ik heb heel lang zitten twijfelen: bouwkunde, scheikunde of politicologie. Scheikunde viel af; toen dacht ik nog dat er allemaal nerds zouden rondlopen. Achteraf denk ik dat ik de studie heel leuk had gevonden.”

“Dat is ook mijn advies voor examenkandidaten: ga kijken bij je vervolgopleiding, ga proefstuderen, dan kun je je beter een beeld vormen. Dan had ik gezien dat er niet alleen nerds rondlopen bij scheikunde. Nog te veel studenten vallen in het eerste jaar uit, omdat ze andere verwachtingen hadden van hun studie, dat is frustrerend, vooral voor henzelf. Daarom is het belangrijk dat alle leerlingen die naar het hbo of naar de universiteit willen, zich op tijd hebben aangemeld. Dan krijgen ze een studiekeuzecheck. Ook bij mbo'ers wil ik dat mogelijk maken.”

“Ikzelf ging uiteindelijk politicologie studeren. Ik wilde journalist worden.”

Wat is er misgegaan?

Lachend: “Ergens is er iets misgegaan, al liggen journalistiek en politiek niet zo heel ver uit elkaar. En ik ben al vaak van carrière geswitcht, dus een brede opleiding was een goede keus. De studenten van nu blijven ook niet dertig jaar hetzelfde werk doen. Daarom is het zo dat de studenten van nu na hun opleiding niet klaar zijn. Ze blijven hun hele leven leren. Ik heb mezelf altijd wel ontwikkeld, maar ik vind het wel jammer dat ik dat mis. Ik zou zó graag weer achttien jaar zijn.”

Wat zou u dan anders doen?

“Ik zou bèta-gamma gaan studeren. Dat is een nieuwe opleiding waarbij exacte wetenschappen worden gecombineerd met levenswetenschappen, sociale wetenschappen, economie en filosofie.”

U heeft het leenstelsel ingevoerd, dus dan had u wel een lening moeten afsluiten.

“Dat had ik niet erg gevonden. Het is investeren in je toekomst. De overheid investeert in onderwijs, dan mag je van studenten ook een eigen bijdrage vragen. Ik heb tijdens mijn studie gewerkt om mijn studie te betalen, naast de middelen die ik van mijn ouders kreeg. Er is nu misschien nog wel een en ander aan te merken op het mbo en het hoger onderwijs, maar het is echt niet zo dat vroeger alles beter was.”

Tips voor eindexamenkandidaten van Jet Bussemaker:

  • Begin op tijd. Laat alles niet op het laatste moment aankomen. Als je nu nog moet beginnen met studeren, is het te laat.
  • Blok niet tot drie of vier uur door en haal vooral niet hele nachten door. Ga op tijd naar bed en zorg dat je uitgerust bent.
  • Ook al heb je geen honger of denk je dat je niet kunt eten vanwege de zenuwen: neem toch een gezond ontbijt. Want een goede basis is belangrijk.
  • Laat je niet gek maken door je medeleerlingen.
  • Voor de ouders: geef je kinderen zelfvertrouwen mee. Maak ze niet zenuwachtig.
  • Lees de examenvragen goed voordat je ze beantwoordt.
  • Laat je niet afleiden, zorg ervoor dat je je goed concentreert/
  • Koester je vrienden van de middelbare school; besef hoe belangrijk die basis is.
  • Geniet van de periode na je eindexamen.
  • Bedenk bij de keus voor je vervolgopleiding ook welke baan je ermee kunt krijgen. Past die bij je karakter, bij wie je bent?
  • Heb je eenmaal gekozen, begin dan vol overgave aan je studie. En geniet ervan.

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.