Het woord 'ergonomie' is afkomstig van het Grieks 'ergon' (werk) en 'nomos' (wetten). Het gaat daarbij niet zozeer om echte wetten als om wetmatigheid: hoe gaan normaliter mensen en machines met elkaar om. Je kunt het vak omschrijven als de toegepaste wetenschap die zich ermee bezighoudt, de confrontatie tussen mens en machine zo veilig, efficiënt en (voor de mens) prettig mogelijk te laten verlopen. Wat de ergonoom voornamelijk doet is het voorkomen van bedieningsfouten en nutteloze handelingen, het verminderen van mentale en fysieke belasting, en het vergroten van veiligheid, productiviteit, comfort, kwaliteit en (arbeids)satisfactie.

Daarbij komen allerlei zaken aan de orde: de lichamelijke en geestelijke belasting van de mens, omgevingsfactoren als luchtkwaliteit, geluid/lawaai, verlichtingsniveau, en de techniek om zo goed mogelijk op die factoren in te spelen. Ergonomie is dan ook een bij uitstek multidisciplinaire wetenschap: psychologen, biologen, geneeskundigen, natuurkundigen en technici werken broederlijk samen om de wereld te verbeteren. Dat, samen met het feit dat je ergonomie in het dagelijks leven overal tegenkomt, maakt het tot een fascinerend werkgebied.

Ergonomie is een gezondverstandwetenschap bij uitstek. Een mooi voorbeeld van ergonomisch inzicht is dat je de toiletrol zo in de houder plaatst dat het papier aan de voorkant naar beneden hangt. Het papier hangt dan voor het grijpen (efficiënt) terwijl je niet je nagels breekt op de tegels van de muur (veilig). Beide veraangenamen bovendien het ontspannend verblijf ter plaatse.

En nu natuurlijk de vraag: hoe staat het met de ergonomie van de auto? Wel, de tijd is voorbij dat een autotest constateert dat verwarming en ruitenwissers gemakkelijker met de voet dan met de hand te bedienen zijn (test van de Morris Oxford Traveller in Country Life van 24 februari 1954). Maar er zitten, zeker afgezet tegen hoeveel er op voertuigergonomisch gebied onderzocht en bekend is, in veel auto's nog verbluffende ergonomische fouten.

Regelmatig lezen we in autotests narrige opmerkingen over in de voorruit spiegelende instrumentenpanelen en/of ventilatieroosters. Voorruitstijlen zitten vaak ongeveer daar waar je een van rechts naderende fietser kunt verwachten. De achterste stijlen zijn vaak zo breed dat ze bijdragen aan een belangrijke oorzaak van ernstige ongevallen met fietsers: het rechtsaf-ongeval.

Schakelaars en hendels zijn vaak moeilijk te herkennen en/of in het donker te vinden. Ruitenwissers laten soms grote delen van de ruit in het ongewiste. Bij automatische versnellingsbakken moet je voor de 'achteruit' de hendel nota bene in zijn voorste stand zetten; vergelijk dit met dat je naar links moet sturen als je rechtsaf wilt.

Moderne autoradio's zijn bezaaid met multifunctionele miniatuurknopjes en vaak buiten het bereik van de bestuurder geplaatst. Het best leesbare opschrift is vaak nog het uitgangsvermogen van de versterker, en het display leidt sterk af van de rijtaak. Deze klacht geldt overigens bij veel auto's voor het hele dashboard. Ondanks uitvoerig onderzoek naar de bereikbaarheid van bagageruimtes bestaat na een bezoek aan Albert Heyn vaak een al te reëel risico van een hernia en/of een buil op je kop. Zonder gratis extra airmiles.

De oorzaak? Vaak denken de autofabrikanten dat u bijvoorbeeld zo'n onoverzichtelijk dashboard of die ongelukkige raamstijlen mooi vindt. Is dat zo?