Jonge Lucebert had nazisympathie

Lucebert, voorman van dichtersbeweging De Vijftigers, hield er tijdens de Tweede Wereldoorlog sterke nazisympathieën op na. Dat onthult Wim Hazeu in een biografie die donderdag verschijnt.

Lucebert (pseudoniem van Lubertus Jacobus Swaanswijk, 1924-1994), die altijd staande hield dat hij tijdens de oorlog gedwongen was tewerkgesteld in nazi-Duitsland, blijkt zich op 4 juni 1943 vrijwillig te hebben gemeld bij de Arbeitseinsatz en ging tot mei 1944 aan de slag bij een springstoffabriek in Apollensdorf aan de Elbe.

De 19-jarige Swaanswijk schreef daarvandaan brieven aan zijn toenmalige vriendin Tiny Koppijn, waaruit blijkt dat hij in de ban was geraakt van het nazisme. Zijn eerste brief uit Duitsland aan Tiny ondertekende hij al met ‘Sieg Heil und Heil Hitler’.

‘Onze Führer’

In de loop van de correspondentie meldt hij gekozen te hebben voor het ‘superieure Germaanse ras’ en noemt hij Adolf Hitler ‘onze Führer’. Hij schrijft: ‘Eerst wanneer alle Germaansche stammen verenigd zijn zal de Jood geen gelegenheid meer hebben bloed tegen gelijk bloed op te zetten.’

De dochter van Koppijn heeft in februari 2017 de ruim vijftig brieven aan Hazeu overgedragen. Ze kwamen als een grote schok voor de biograaf, die toen bijna klaar was met zijn biografie en onmiddellijk inzag dat hij het boek moest aanpassen en hoe groot de impact zou zijn. Hij heeft zelf de drie dochters en zoon van Lucebert op de hoogte gesteld.

Zwijgen

Lucebert, die na de oorlog opkwam als revolutionair en geëngageerd dichter, de Nederlands tak van Cobra vertegenwoordigde en zijn beeldend werk exposeerde in de belangrijkste musea, heeft nooit openheid gegeven over deze periode in zijn leven. Hazeu schrijft: ‘In plaats van zo snel mogelijk schoon schip te maken, door opening van zaken te geven, belastte hij zich door te zwijgen met een taboe dat hem jaren en jaren zou kwellen.’

De biografie wordt zondag gepresenteerd in het Stedelijk Museum. Dichter Remco Campert, die dan het eerste exemplaar in ontvangst neemt, had nooit vermoedens gehad van de vroegere sympathieën van zijn vriend en noemt ze in een reactie in de Volkskrant ‘verschrikkelijk’.

Argwaan

Ook Hans Renders, hoogleraar geschiedenis en theorie van de biografie in Groningen, die de biografie zaterdag in Het Parool recenseert, is geschokt. “Elke versregel van Lucebert zal voortaan met argwaan worden gelezen.”

Hazeu meent echter dat de onthulling aan het kunstenaarsschap van Lucebert geen afbreuk doet. Pas in 1946 en 1947 vonden de eerste publicaties en tentoonstellingen van Lucebert plaats. Volgens Hazeu komen Luceberts strijdbare en krachtige gedichten juist voort uit de oorlog.

Uitgeverij De Bezige Bij, die sinds 1952 Luceberts werk publiceerde, laat weten dat de onthullingen weliswaar de blik op Lucebert veranderen, maar dat de waardering van zijn werk onverminderd blijft. Ook het Stedelijk, dat een grote collectie van Luceberts werk bezit, houdt vast aan de kracht van zijn werk.

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.