(Levens)lessen van Ingmar Heytze in Emmen

Ingmar Heytze toert niet alleen door het land met de theatershow Neurosen en andere hobby’s, hij bezoekt ook scholen. Gisteren was hij ter gelegenheid van de Week van de Poëzie dichter in de klas in Emmen.

Vier keer per jaar komen op het Hondsrug College in Emmen na schooltijd VWO-leerlingen bij elkaar om boeken te bespreken. Vrijwillig. Docenten zorgen voor appeltaart en cupcakes. Leerlingen vertellen over wat ze vinden van Een schitterend gebrek van Arthur Japin of De wegen der verbeelding van Hella Haasse. En soms lezen en bespreken ze gedichten. Zoals van Ingmar Heytze.

Die woensdag ter gelegenheid van de Week van de Poëzie uit Utrecht naar Drenthe is gekomen om vertellen hoe dat zo in zijn werk gaat, gedichten schrijven en dichter worden. En wat daar leerzaam en prettig aan kan zijn, voor schrijver én lezer. Heytze doet dat in een les vol gedichten, ontboezemingen en opinies. Allemaal strikt persoonlijk, maar prima verstaanbaar voor een breed publiek.

Zoals deze: ,,Poëzie is de enige tekstsoort die je niet moet wíllen snappen.” Deze: ,,Je hoeft niet zoveel van iets snappen om er toch wat zinnigs over te kunnen zeggen.” Deze: ,,Iedereen bluft zich door het leven heen.” En ook deze: ,,Naarmate je verder komt in het leven en hoe belangrijker je werk wordt, dan kan het zijn dat je steeds meer moet lezen en begrijpen en er iets van vinden. Poëzie is in zulke situaties vakantie voor je hersenen.”

Verontrustend geroezemoes

De VWO'ers schuiven iets naar voren als Heytze over het ontstaan van het gedicht Oude fiets begint en, bijna uit het niets, met het advies komt dat één van de eerste dingen die je moet vragen aan iemand waar je mogelijk iets mee wilt, is of hij of zij een band kan plakken. ,,Als ze dat kunnen, zit je goed”. Waarna in lokaal 209 een verontrustend geroezemoes ontstaat.

Ze schuiven naar voren als Heytze vertelt dat hij poëtische angsten verzameld, zoals die van een vrouw die het Spaans benauwd krijgt als ze met een aquarium wordt geconfronteerd. Hij vertelt over zijn overwonnen reisangst. ,,Ik kreeg een relatie met een meisje uit Emmen, Iris, opgegroeid in een familie van motorrijders, die hielp mij mijn motorrijbewijs halen. Daarna durfde ik de stad uit. Eerst op de motor. Daarna met de auto. En nu ben ik hier.”

Inspiratiebronnen

Ze luisteren naar wat hij vertelt over inspiratiebronnen. ,,Je kunt gedichten schrijven over wat je zelf meemaakt, over wat je gedacht hebt, over wat je uit je duim zuigt. En je kunt gedichten vertalen.” Hij draagt Feedback van Billy Collins voor, een Amerikaans dichter. ,,Het is heel kort. De titel hoefde ik niet eens te vertalen: 'De mevrouw uit Nieuwkoop/ die na mijn voordracht een kaart stuurde / om te vertellen dat ze het er nog steeds over hadden/ schreef laatst opnieuw/ om te zeggen/ dat ze zijn uitgepraat’.”

Iemand wil weten wat het makkelijkst is, een gedicht schrijven over wat hij zelf meemaakt, of over wat hij verzint. ,,Wat echt is gebeurd, is makkelijker. Maar wat moeilijker is, is op den duur leuker”, antwoordt Heytze. ,,Vergelijk het met gitaarspelen. Om de blues te spelen, hoef je maar een paar akkoorden te kennen. Maar als je met de blues iets wilt vertellen, wordt het ingewikkelder. En leuker.”

Poepluiers

Bij het vergelijken van het nieuwe gedicht Het paradijs (waarin Adam en Eva in een riante bijna geluidloos rijdende auto over Gods vele wegen suizen en een navigatiescherm alles onthult wat hen te wachten staat) met het veel oudere gedicht Nocturne (over studeren, uitgaan en dronken thuiskomen), ontstaat iets van een groepgesprek. Daarin zegt Heytze het volgende.

,,Als je jong bent, zit je midden in het leven, want je leeft het leven nog. Ik ben nu 48 jaar, dat is niet stokoud, maar dan sta je er niet meer middenin. Ik sta nu in totaal andere dingen, poepluiers. Er is het leven leven. En er is kijken naar het leven. Toen ik Nocturne schreef, deed ik dat met een romantische gekwelde pose. Ik zou het nu niet eens meer kunnen. Je raakt blijkbaar ook iets kwijt als je ouder wordt.”

Het is misschien wel zijn belangrijkste les in Emmen.

Aftiteling

Toch volgen er meer, in vele varianten, met bijbehorende gedichten. Ter afsluiting twee, over het herkennen van een gedicht. ,,Wie heeft de laatste Starwars-film gezien?”, vraagt Heytze. ,,Wie heeft de aftiteling uitgekeken? Lang hè! Het ging maar door. De meest vreemde baantjes kwamen voorbij. Ik zag er een gedicht in, Aftiteling. Het begint zo: ‘Voor het maken van een andere melkweg is een heel dorp nodig.’”

Soms hoef je alleen maar te luisteren, adviseert hij. ,,Mensen zeggen de hele dag dingen tegen elkaar die op dichtregels lijken. Er zit soms een laag onder, die ze zelf niet zien. Dan nu een gedicht geschreven nadat ik op een terras twee vrouwen over ziektes hoorde praten. Ook dat ging maar door. Het heet Twee tafeltjes verderop het terras: ‘Toen hij nog kon praten/ was het al een stille man.’ ”

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.