Recensie De Oresteia (***): Anniek Pheifer knalt door te strakke vorm

Vormgever Bernhard Hammer is de baas in Oresteia van Het Nationale Theater. Dat stelt de acteursploeg en het publiek voor een stevige opgave.

Voor de instappers een samenvatting: koning Agamemnon offert zijn dochter Ifiginea om godin Artemis de wind te laten opsteken die hem voor zijn oorlog naar Troje kan voeren. Weer thuis wordt hij vermoord door zijn ziedende vrouw Klytaimnestra (Ifiginea’s moeder dus). Zij ophaar beurt wordt doodgestoken door zoon Orestes, een daad met zus Elektra als inspirator. Mams gedood om paps te wreken. Het leidt voor het hemelse gerecht van godin Athene tot de vraag: welke moord is erger, die op de vader, de kindofferaar, of die op de bloedeigen moeder?

Dwingend

Deze familiesoap uit de Griekse mythologie zit vol thema’s die zich moeiteloos naar het nu laten vertalen. Dus duiken telkens bewerkingen op, soms gefixeerd op één personage, soms compleet. Theu Boermans koos met Het Nationale Theater drie uur lang voor het laatste. Daarbij schonk hij zijn decorontwerper Bernhard Hammer een rol als die van oppergod Zeus: allesbepalend. Kan een decor dwingender zijn voor acteurs en publiek dan dit, van deze Oresteia?

Draaischijf

Die keuze maakt deze productie hoewel intrigerend niet helemaal geslaagd. De acteurs spelen op een permanent ronddraaiende schijf van golven. De zee? De familiedeining? Ze staan, ze zitten. Veel beweging is onmogelijk. Tekstbehandeling en mimiek zijn nog belangrijker dan anders. Die miniek wordt letterlijk uitvergroot door twee projectieschermen. Nu zijn zulke dingen in stadions handig voor de herhaling van een doelpunt, of om Springsteen die ter grootte van een erwt in de verte staat wat body te geven, maar in een theater geven ze je het gevoel dat je permanent naar de tv zit te kijken, het toneel vergetend.

Hooikoorts

De cast speelt afgewend naar aan de zijkanten staande camera’s, zodat ze vanaf die schermen reusachtig de zaal inkijken. Toneelspel is wat anders filmacteren. De tragedie van de bij voorbaat door schuldgevoel gekwelde Orestes deed bij zijn vertolker Bram Suijker, juist sterk in dynamisch repertoire, denken aan een acteur die pal voor de voorstelling te kampen kreeg met een ronkende hooikoortsaanval. Fronsdrama, goed voor de planken, niet op scherm.

Magnifiek

Het leek door die vorm lang alsof het slechts om de tekst draaide. Mooie, dat wel, zeker met de superdictie als die van Bram Coopmans (Agamemnon) en Hans Croiset (koor), maar er gebeurde domweg te weinig. Totdat Anniek Pheifer als Klytaimnestra dwars door de verstarrende vormgeving heenbrak, bij haar bloedovergoten daad. Magnifiek uitpakkend met een mengeling van woede, peilloos verdriet en woordeloos gesmeek om bijval, raakte ze als eerste alle stoelen van de schouwburg. Je voelde opluchting in de zaal (ja, theater!), sommigen lieten zelfs het opgekropte eerst uur de vrije loop en lachten zenuwachtig waar niets te lachen viel in deze adembenemende scène. De in Veenhuizen opgegroeide Pheifer vertrekt bij het Haagse gezelschap. Met groot applaus.

Meer gegund

Vanaf dat punt werd de voorstelling krachtiger, maar toch, je had deze topcast met ook nog Romana Vrede als Agamemnons Trojaanse buit Kassandra en Vincent Linthorst als patjepeërige bijslaap van Klytaimnestra, meer vrijheid gegund. Al waren de slotbeelden met Suijker en Pheifer, na Orestes’ vrijspraak door Athene (Hannah Hoekstra), dan wel weer heel beklemmend.

Feiten op een rij

Gebeurtenis: Toneelvoorstelling De Oresteia door Het Nationale Theater Tekst: Aischylos Vertaling: Tom Kleijn Regie: Theu Boermans Spel: Anniek Pheifer, Bram Coopmans, Bram Suijker, Hannah Hoekstra, Hans Croiset e.a. Decor: Bernhard Hammer Gezien: 29/5 Stadsschouwburg Groningen Publiek: 501

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.