Adviesbureau UNESCO zeer kritisch over nominatie koloniën van weldadigheid voor werelderfgoedlijst

De vroegere koloniën van weldadigheid komen niet alle zeven in aanmerking voor de verlangde werelderfgoedstatus. Alleen het gebied rond Frederiksoord en mogelijk nog een tweede vrije kolonie zijn daarvoor bijzonder genoeg.

Zo luidt het harde oordeel van Icomos. Deze internationale organisatie is een belangrijk adviseur van de UNESCO, de afdeling van de VN voor onderwijs, wetenschap en cultuur. Die hakt komende maand in Bahrein de knoop door over de nominatie van de koloniën voor inschrijving op de werelderfgoedlijst.

Icomos-advies is even slikken

Het weinig flatterende advies van Icomos is even slikken voor de Nederlands-Belgische stuurgroep die zich hard maakt voor de erfgoedstatus van de koloniën in Drenthe (Frederiksoord, Wilhelminaoord, Willemsoord en Veenhuizen), Overijssel (Ommerschans) en Vlaanderen (Wortel en Merksplas).

Vrijdagochtend heeft de stuurgroep in Amersfoort over het rapport van het adviesbureau gesproken. Later op de dag brengt ze een perscommunique uit over het Icomos-advies en de reactie van de stuurgroep daarop.

De Drentse gedeputeerde Cees Bijl, voorzitter van de stuurgroep, zit desondanks niet bij de pakken neer, laat hij weten: ,,Uit het advies van Icomos blijkt dat de koloniën in de basis een inschrijving op de lijst waardig zijn.” Hij rekent er op dat de Permanente Vertegenwoordiger van Nederland de Unesco er eind juni van kan overtuigen toch alle zeven koloniën tot werelderfgoed te benoemen.

‘Magere opbrengst van al onze inspanningen’

Niettemin spreekt Bijl als het om het advies gaat van ‘een magere opbrengst van alle gedane inspanningen om de koloniën op de erfgoedlijst te krijgen’. Het adviesbureau heeft niet alleen studie gemaakt van het dikke nominatiedossier dat vorig jaar januari in Parijs aan de Unesco is aangeboden. Inspecteurs van Icomos hebben de afgelopen tijd ook bezoeken afgelegd aan de vroegere koloniën van weldadigheid.

‘Icomos vindt gebouwen niet allemaal even gaaf meer’

Volgens de Drentse gedeputeerde heeft het bureau ‘wel wat veel ingezoomd’ op de nog bestaande gebouwen in de koloniën. ,,Terwijl wij in de eerste plaats een cultureel landschap hebben willen nomineren. Icomos vindt de gebouwen niet allemaal even gaaf meer. Maar ja, de koloniën zijn tweehonderd jaar geleden gesticht en de omgeving verandert voortdurend. Neem bijvoorbeeld Maallust in Veenhuizen: dat is nu een bierbrouwerij. Die was er in de tijd van Johannes van den Bosch (oprichter Maatschappij van Weldadigheid, red.) inderdaad nog niet. Maar de brouwerij kon alleen beginnen dankzij de graanmaalderij die er vroeger in zat. Op deze manier is het wel mogelijk het karakter van het gebouw te laten voortbestaan.”

Stuurgroep legt zich er niet bij neer

De stuurgroep wil zich niet op voorhand neerleggen bij de inschrijving van slechts een of hooguit twee koloniën op de werelderfgoedlijst. ,,Dat zou onvoldoende recht doen aan het gedachtengoed van generaal Johannes van den Bosch.”

De onderlinge samenhang van de koloniën draagt volgens Bijl juist bij aan het bijzondere karakter van dit erfgoed. In de voormalige vrije koloniën kregen arme gezinnen een dak boven het hoofd en een stukje eigen land, hadden ze recht op gezondheidszorg en konden de kinderen naar school. Zij die deze vrijheid niet aankonden, belandden in de onvrije koloniën, met hun gestichten.

‘Zo’n experiment had je 200 jaar geleden nergens anders’

Zelf vindt de gedeputeerde de koloniën maar al te bijzonder. ,,Icomos wijst er in het advies aan de Unesco op dat er tweehonderd jaar geleden ook elders in Europa armoede was. Maar een experiment als in de koloniën, met onder meer nieuwe landbouwmethoden en een ziekenfonds, had je toen nergens anders.”

Al met al is er volgens Bijl op dit moment nog ‘geen enkele reden pessimistisch te zijn’ over de aanspraken van de koloniën op de werelderfgoedlijst. De doorgaans strenge mening van Icomos weegt zwaar.

Maar er zijn volgens hem voorbeelden waarbij de UNESCO afweek van het door het bureau uitgebrachte advies. ,,In positieve zin, welteverstaan. De ervaring leert dat de uitkomst nooit slechter is dan het Icomos-advies.”

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.