Drentse en Groninger onderzoekers vinden mutsen en bestek in eeuwenoud Zuiderzeeschip

Voor de laatste keer konden belangstellenden zaterdag de restanten zien van een vroeg achttiende-eeuws schip dat is opgegraven in de voormalige Zuiderzee. Peizenaar Robert Kosters hielp mee. ,,Gisteren vond ik nog een muts.”

In 2016 kwam een boer op zijn weiland in Rutten in de Noordoostpolder muurvast te zitten met zijn ploeg. De oorzaak bleek historisch: onder zijn voeten lag een wrak van een koopvaardijschip dat vermoedelijk tussen 1715 en 1720 is vergaan, toen de weilanden bij Rutten nog de Zuiderzee waren.

De afgelopen elf weken werd onder toezicht van projectleider en maritiem archeoloog Yftinus van Popta van de Rijksuniversiteit Groningen gewerkt aan de opgraving. De ploeg heeft nog zo’n vier weken nodig om alles af te ronden. Daarna worden de restanten van het schip als brokken hout op een scheepskerkhof in het zuiden van Flevoland begraven.

Daar liggen meer historische scheepsresten begraven. Bovengronds zouden ze wegrotten; nu kunnen ze in de toekomst, mochten wetenschappers dat willen, altijd nogmaals worden opgegraven.

Verwend

Over de totale periode hebben tachtig tot honderd man aan de klus in Rutten meegewerkt. Duikers kwamen eraan te pas, maar ook vrijwilligers en eerstejaarsstudenten. De studenten werden wel verwend, vertelt Van Popta aan de toeschouwers, die er een wandelingetje door het weiland voor over hebben om alles met eigen ogen te aanschouwen.

,,In het begin vonden we elke vijf minuten wel een bijzonder voorwerp. Na twee, drie weken werd dat minder. Er ging weleens een halfuur overheen. Dan begonnen ze al te klagen.’’

Textiel

Dat er zoveel gevonden is en dat het schip vooral aan stuurboord nog zo intact is terwijl het driehonderd jaar onder de oppervlakte heeft gelegen, komt volgens Van Popta omdat het altijd onder water lag en er geen zuurstof bij kon komen. Zelfs textiel is daardoor heel gebleven.

De gravers vonden een gave dameshandschoen en vrijdag nog diepte Robert Kosters uit Peize een muts op. ,,Zo mooi, dit werk. Ik was er vanaf de eerste dag bij. Elke morgen moeten we het water uit de opgravingsput pompen en dan gaat het los. Gisteren stuitte ik op een stukje stof. We hebben de gieter gepakt, water erover laten stromen en toen bleek het om een muts te gaan.’’

Alcohol

Eerder stuitte hij nog op een stuk glas. Verder uitgraven bracht een kurk aan het licht. Toen ze die eraf trokken, rook hij nog helemaal naar alcohol. Op een tafeltje bij de vindplaats liggen deze vondsten niet uitgestald. Ze zijn allemaal naar de universiteiten van Groningen en Wageningen gegaan voor nader onderzoek. Te fragiel om hier te exposeren.

Wel zijn kruiken, borden en bestek te zien. ,,Ze staken zeker romantisch een kaars aan bij het eten’’, zegt een bezoeker, wijzend op een kaarsenstandaard.

De voorwerpen prikkelen de fantasie, maar de onderzoekers hebben ook feitelijke informatie. Zo is het vermoeden dat het om een Engels koopvaardijschip gaat of een licht oorlogsschip. Het vaartuig was namelijk zwaar bewapend.

Omdat begin achttiende eeuw de relatie tussen Nederland en Engeland goed was, wordt niet in eerste instantie gedacht aan een oorlogsschip.

Driemaster

Wel is duidelijk geworden dat het om een driemaster gaat die zo’n 28 tot 30 meter lang moet zijn geweest. De voorsteven mist, maar dit is af te leiden aan de kiel van zo’n 25 meter. Het schip is vermoedelijk vastgelopen en heeft slagzij naar bakboord gemaakt. Vervolgens brak het in tweeën.

Aan bakboordzijde werden alle voorwerpen gevonden, in totaal 150. Zelfs de timmermanskist was die kant opgeschoven.

Bij alles wat Van Popta vertelt, komen nieuwe vragen los van het publiek. Hoe kan het dat er zoveel schoenen zijn gevonden? Het schip was aan het zinken, men moest in het water springen en wegens het gewicht kan dat beter zonder schoenen, legt Van Popta uit.

Of de vrouwenhandschoen op een vrouwelijk bemanningslid wijst, denkt hij niet. Het moet een passagier geweest zijn.

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.