Het Drentse Astron gaat op avontuur in Australië

In de bossen bij Dwingeloo werken astronomen van Astron aan een belangrijk onderdeel van de radiotelescoop die wordt gebouwd in Australië.

De kamer op de eerste verdieping van Astron, het sterrenkundig instituut in de bossen bij Dwingeloo, oogt eenvoudig. Witte tafels, een systeemplafond, astronomieposters aan de muur. Het is de vloer, beplakt met geel met zwarte tape, die verraadt dat hier iets bijzonders gebeurt. ESD Protected Area, staat er op het lint.

„Je mag er wel overheen stappen hoor”, zegt Gijs Schoonderbeek. „Maar raak het alsjeblieft niet aan, misschien ben je statisch geladen en dan gaat het kapot.”

Drentse oproep: investeer in het ambitieuze project bij Astron
Lees verder

Gemini: het hart van een supercomputer

Schoonderbeek is ingenieur bij Astron en hij werkt al een jaar of drie aan het voorwerp dat op een van de witte tafels ligt. Het lijkt op een moederbord van een computer. Gemini heet het ding, en als het een beetje meezit vormt het straks het hart van een nieuwe supercomputer die nodig is voor de Square Kilometre Array (SKA), de grootste radiotelescoop ter wereld die zal worden gebouwd in Australië en Zuid-Afrika.

Het principe achter het internationale SKA is hetzelfde als dat achter het Drentse Lofar: bouw niet één enorme radiotelescoop maar honderden of zelfs duizenden kleintjes en knoop de gegevens die al die dingen opleveren aan elkaar.

Het resultaat is een gigantische berg data waarmee astronomen onderzoek kunnen doen naar, bijvoorbeeld, het ontstaan van het heelal. Het hart van Lofar wordt gevormd door een antenneveld bij Exloo. De centrale punten van SKA komen in woestijngebieden in Zuid-Afrika en Australië, ver weg bij alles wat de metingen zou kunnen verstoren.

Het hart van Lofar in de Drentse Veenkoloniën. Foto: Astron

Héél veel data

Goed, veel data dus, héél veel data, en dat is waar Astron om de hoek komt kijken. „Wij hebben dankzij Lofar ervaring met het verwerken van grote hoeveelheden gegevens”, zegt Schoonderbeek.

Supercomputers heb je ervoor nodig, apparaten met een enorme capaciteit die al die gegevens kunnen omvormen tot handzame pakketten. Gemini, de vinding waar Schoonderbeek al drie jaar aan met zijn collega’s en het Australische CSIRO werkt, is zo’n supercomputer maar dan krachtiger dan de beste die Astron ooit had.

‘We krijgen allemaal te maken met Big Data’
Lees verder

Eén petabit per seconde

De telescoop in Australië zal bestaan uit 130.000 kleine antennes. „Samen genereren ze straks één petabit per seconde aan data”, vertelt Schoonderbeek. „Dat is meer dan drie keer het wereldwijde internetverkeer in 2018.”

De supercomputer die een deel ervan zal verwerken, zal gaan bestaan uit 288 Gemini-borden. Probleem: de koeling. Gangbare systemen bieden geen soelaas.

De Poolse Paula Fusiara wist het pijnpunt te fixen. De mechanisch ingenieur van Astron ontwierp een systeem met een plaat van aluminium waardoor water stroomt. Deze plaat koelt alle onderdelen van het computerbord. Na diverse prototypes en vele testen heeft ze een model gevonden dat werkt. De volgende stap is het programmeren van de computer, wat Astron samen met wetenschappers in Australië en Nieuw-Zeeland zal doen.

En dan, verhuizen naar de Australische woestijn? „Nee”, zegt Fusiara. „Ik blijf lekker in Drenthe. Het is hier mooi en rustig.” Schoonderbeek schiet in de lach. „In die woestijn is het ook rustig”, zegt hij. Fusiara: „Nou, vooral rood en warm.”

Minister: Trots op Astron

„Ik ben erg onder de indruk”, zei minister Ingrid van Engelshoven van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap die maandag voor het eerst een bezoek aan Astron bracht. „Ik wist natuurlijk wat hier gebeurde, maar om het dan zelf te zien is erg bijzonder. We zijn met radioastronomie een van de voorlopers in de wereld, ik ben er trots op dat we dit hebben.

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.