Kale eikenbomen houden gemoederen bezig: rupsenpiek kan jaren duren

Oplettende Drenten maken zich zorgen om de eikenbomen die op sommige plaasten volledig kaal zijn. Dat is volgens bioloog Arnold van Vliet niet geheel onterecht. „Bomen houden dit niet jarenlang vol.”

Overal in Drenthe kom je ze tegen: eikenbomen die geen blad meer dragen. De boosdoeners zijn grote aantallen rupsen en bladwespen, die de bomen soms compleet kaalvreten.

„Door het warmer wordende klimaat zien wij een toename in het aantal plaaginsecten, die hier in sommige gevallen vroeger niet of nauwelijks voorkwamen”, vertelt Arnold van Vliet van Wageningen University & Research (WUR).

Eikenprocessierups

Een bekend voorbeeld is natuurlijk de eikenprocessierups. Vanuit het zuiden oprukkend is dit insect in het afgelopen decennium uitgegroeid tot een jaarlijks terugkomende plaag. „Maar de ontbladering onder eiken in Drenthe komt vooral door de grote en kleine wintervlinder, de eikenbladroller en andere insectenlarven van bijvoorbeeld bladwespen”, legt Van Vliet uit.

Volgens de bioloog is de huidige rupsenexplosie onderdeel van een natuurlijke cyclus. „De omstandigheden zijn nu blijkbaar erg goed. Dat heeft ook met vorig jaar te maken, toen was het ook een goed jaar voor deze rupsen en hebben ze veel eitjes gelegd.”

Een piek in het aantal rupsen kan een paar jaar aanhouden. „Maar je ziet vanzelf dat ook roofdieren en natuurlijke vijanden zoals vogels en vooral sluipwespen zich op het aanbod aanpassen en in aantal toenemen. Na een paar jaar herstelt het zich dus wel weer.”

Eikenbomen kunnen veel hebben, maar er zijn grenzen

De laatste grote pieken van wintervlinders traden op in 1996, 1997 en 2009, weet WUR-entomoloog Leen Moraal. Hij hield tot 2011 de uitbraken van plaaginsecten in Nederland bij. „Over het algemeen zijn eikenbomen goed bestand tegen kaalvraat in de lente, ze kunnen heel veel hebben. Eind juni zie je meestal vanzelf nieuw blad ontstaan. Maar dat kost wel energie.”

Als er een paar jaar achtereen sterke vraat is, kan een eikenboom toch vatbaar worden voor ziekten, legt Moraal uit. „De eikenprachtkever legt haar eitjes op verzwakte bomen. De larven graven meterslange gangen onder de bast en tasten de sapstromen aan. Na de plaag in ‘96 en ‘97 ging op sommige plekken drie procent van de bomen dood door die keverlarven.” Het is volgens Van Vliet dan ook te hopen dat de kale eikenbomen volgend jaar gespaard worden. „Bomen houden dit niet jarenlang vol.”

Ontbladerende vlinder

De Latijnse naam voor de grote wintervlinder bevat het woord defoliaria, dat letterlijk ‘ontbladeren’ betekent. Bijzonder is dat de vrouwtjes van wintervlinders vleugelloos zijn. Zij kruipen rond over de boomstam waaronder zij zich verpopt hebben en wachten daar op de mannetjes die wel gevleugeld zijn. Wintervlinders hebben een voorkeur voor eik, maar kunnen op vele loofboomsoorten voorkomen. Om te ontkomen laten de rupsen zich via een zijden draad van het blad vallen. Ook volgroeide rupsen dalen aan spinseldraden af naar de grond om zich daar te verpoppen. De poppen liggen de hele zomer in het strooisel waarna in het najaar de nieuwe generatie wintervlinders verschijnt.

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.