Een dikke 8 op de duurzaamheidslat

De opdracht: bouw een dierenpark dat op de duurzaamheidslat een 8 scoort. Het resultaat: een CO2-neutraal park dat gemiddeld een ruime 8 haalt. Missie geslaagd?

Ga er maar aan staan: Het nieuwe Wildlands moet niet alleen duurzaam worden gebouwd, maar ook draaien op hernieuwbare energie, een eigen waterhuishouding hebben en werken met lokale en regionale leveranciers. Om dat te bereiken, was duurzaamheidsspecialist Maarten Epema van het bureau Draaijer & Partners de afgelopen jaren nauw betrokken bij de bouw.

De zorg voor natuur en milieu zijn niet nieuw voor het Emmer dierenpark. In de tijd dat het woord duurzaamheid bij wijze van spreken nog niet was uitgevonden, liep het Noorder Dierenpark al voorop, weet Epema. ,,Hier werken biologen en mensen die dagelijks met dieren omgaan. Begaan met de natuur en het milieu. Zo was de oude dierentuin al voorloper bij het scheiden van afval.’’

Maarten Epema, duurzaamheidsman van Wildlands. FOTO JAN ANNINGA

Om CO2-neutraal te worden – en de nodige subsidies binnen te kunnen halen – moest het park duurzaam worden gebouwd, werken met hernieuwbare energie (wind, zon, water en biomassa) en een ‘brede regionale spin-off’ bieden. Epema: ,,Dat laatste betekent dat op lokaal en regionaal niveau kennis wordt gedeeld, wordt geïnnoveerd en werkgelegenheid wordt gecreëerd. Je kunt zeggen dat de regio moest leren van het project.’’

Innovatie uit de regio
Om zo veel mogelijk duurzame (bouw)materialen uit de regio te halen, organiseerde het park tal van innovatiebijeenkomsten. Bedrijven konden daar laten zien wat ze in huis hebben. ,,Zo zijn we in contact gekomen met een bedrijf dat hennepkalk maakt. Sterk, duurzaam en isolerend. Een ander bedrijf presenteerde een machine die onder hoge druk leemstenen perst. Daar was het al mee actief in Afrika, maar niet in eigen land. Nou, Drenthe is natuurlijk een grote leemput. Ideaal, want zo heb je nauwelijks transport. Er kan rechtstreeks leem worden geleverd uit de bouwput. Wij hebben gezegd dat we de eerste 50.000 stenen afnemen en dat de rest aan het bedrijf is. Inmiddels staat er een productiehal in Emmen, die volop draait.’’

Over de brug van biocomposiet, die Machinefabriek Emmen bouwt voor het park, is al veel gezegd en geschreven. ,,Ja, die brug werd nog bijna wereldnieuws’’, lacht Epema. ,,Het was een moeilijk project, maar het gevolg is wel dat nu meer van dit soort bruggen worden gebouwd.’’

Gesloten waterkringloop
De Waterleiding Maatschappij Drenthe (WMD) is een van de partijen die hun nek uitstaken voor het nieuwe park. De samenwerking resulteerde in een (bijna) gesloten waterkringloop. Zo’n 90 tot 95 procent van het afval- en hemelwater wordt in eigen beheer gezuiverd en opnieuw gebruikt. Alleen de horeca gebruikt nog leidingwater.

Diezelfde WMD legde via dochteronderneming E-qua ook de basis voor een ingenieus systeem, dat water met een betrekkelijk lage temperatuur levert voor de vloerverwarming op veel plaatsen in het park. Het bijzondere is dat de energie hiervoor wordt onttrokken aan de drinkwatervoorraad van Emmen, die vlak naast het nieuwe park is opgeslagen.

Meetapparatuur in het poolstation. FOTO JAN ANNINGA

Voor de tropische kassen wordt een warmtekrachtinstallatie gebruikt, die op gas wordt gestookt en elektriciteit levert. ,,Hiervoor gebruiken we groengas dat in de regio wordt geproduceerd’’, vertelt Epema. ,,In een nog te bouwen biovergister nabij Emmen wordt onder meer de dierenmest uit de dierentuin straks omgezet in groengas. Het park produceert duizend ton mest per jaar, ruim voldoende om in de eigen elektriciteitsbehoefte te voorzien. Binnen een paar jaar worden ook het gemeentehuis, het nieuwe theater en verzorgingshuis Holdert vanuit het park door E-qua voorzien van warmte en verkoeling.’’

Duurzaam bouwen betekent ook hergebruik van materialen. Daar heeft Epema mooie voorbeelden van. ,,Er is in Emmen veel gemopperd dat de Traverse, de loopbrug vanuit het centrum over de Hondsrugweg, al na een jaar of tien werd afgebroken. Ik kan melden dat die goed is terechtgekomen. Die is namelijk verwerkt in de vloer van onze grote kas.’’

Onverwacht in de snoepwinkel
De creatieve geesten van het park belandden ook onverwacht in een heuse snoepwinkel dankzij DSM. Voor de aankleding van het onderzoekstation in poolgebied Nortica kon het park terecht in een te slopen fabriekshal van het chemieconcern. ,,Daar hebben we grote hoeveelheden metertjes, leidingen en apparaten opgehaald. Die passen perfect in het onderzoekstation.’’

Zo nu en dan zit het ook tegen. Zo komt de productie van biodiesel voor de safaritrucks pas later van de grond. Ook het idee om het principe van de staartvin van een walvis te gebruiken om de bootjes door de vaarroute in de grote kas van Jungola te stuwen lukte niet. ,,Er is heel lang aan gewerkt, maar uiteindelijk kwamen we tot de conclusie dat deze techniek te veel obstakels kent.’’

En dan de hamvraag: zijn alle duurzame technieken in het park voldoende gebleken voor een gemiddeld rapportcijfer 8? ,,Een commissie van wijze mannen, bestaande uit specialisten, enkele hoogleraren en een rector, heeft alles doorgerekend. Hun conclusie: we scoren op elk onderdeel een ruime 8 en hebben de toets doorstaan.’’

Nut en noodzaak afvalscheiding
Een park als Wildlands is dagelijks goed voor een aardige berg afval. Maar afval bestaat niet (meer) en dus is hergebruik het uitgangspunt. En: het hergebruik dient in of in elk geval dicht bij Emmen te geschieden. Zo wordt de mest in een nog te bouwen vergister, op maximaal 10 kilometer afstand van het park, omgezet in groengas. De wegwerpartikelen, zoals patatbakjes en koffiebekers, zijn te recyclen of composteerbaar. De plastic drinkflesjes worden hergebruikt. Dat betekent dat er achter de schermen een afvalscheidingssysteem wordt opgezet. Om dit succesvol te laten verlopen, worden bezoekers actief betrokken bij nut en noodzaak van de scheiding.

Zonnepanelen op het dak boven de ijsbeerverblijven in Nortica. FOTO JAN ANNINGA

De energievoorziening was een van de grote opgaven voor Wildlands. Hernieuwbaar en dus CO2-neutraal, luidde de opdracht. Mest wordt vergist tot groengas, dat in de warmtekrachtkoppelingsinstallatie wordt verbrand en zodoende warmte voor de kassen en elektriciteit oplevert voor het park en straks ook andere afnemers nabij Wildlands. In de zomermaanden wordt het merendeel van de stroom geleverd door 2000 zonnepanelen. De gebouwen kennen een laagtemperatuur vloerverwarming die zijn warmte haalt uit de drinkwatervoorraad van Emmen. Alle technieken die met diverse partners zijn ontwikkeld en op deze pagina nader zijn beschreven wordt ook wel het energie-eco-systeem genoemd.

Eiken keren terug als balken en planken
De eiken op de Noordbargeres, die moesten wijken voor Wildlands, zijn niet helemaal verdwenen. De bomen zijn in het park teruggekeerd in de vorm van planken en balken. Onbehandeld, want dat is wel zo duurzaam. Ook op de lange termijn. Het hout van eiken is hardhout en dus krijgt het rottingsproces er niet heel snel vat op. Het gebruik van de ‘eigen’ eiken valt onder de noemer hergebruik van materialen. En daarin gaat het park ver. Het oude beton van de Traverse is als granulaat verwerkt in nieuw beton. Van de leem in de grond onder het park zijn leemstenen geperst. Metertjes, pijpen en leidingen uit een oude loods van DSM in Emmen krijgen een tweede leven in het nagebouwde onderzoekslaboratorium in Nortica. En veel materialen uit de oude dierentuin zijn hergebruikt in de nieuwe. Denk aan hekwerken. Als ze waren achtergebleven, hadden ze geen waarde gehad, terwijl de aanschaf van nieuwe hekken een forse investering vergt.

Waterzuivering in tanks van Heineken
Wildlands heeft een bijna gesloten waterhuishouding. En dat is bijzonder, zeker voor een park dat veel water herbergt en verbruikt. Ongeveer 90 tot 95 procent van het afval- en hemelwater wordt in eigen beheer gezuiverd en opnieuw gebruikt. In de oude dierentuin werd alleen leidingwater gebruikt en stroomde alles nadien in het riooll. Nu gebruikt alleen de horeca nog leidingwater. Het ‘eigen’ water wordt op verschillende manieren gezuiverd. Zo zijn er vijvers met zogeheten helofytenfilters. Dit zijn waterpartijen waaron ongewenste deeltjes bezinken en worden afgebroken door planten. In de eigen waterfabriek gaat vervuild water door grote met zand gevulde tanks en komt er aan de onderkant schoon uit. Twee van deze grote stalen vaten komen van bierbrouwer Heineken. Die waren in de brouwerij overbodig geworden en doen het prima in het park.

Dit artikel is onderdeel van een speciale Wildlands-themabijlage. Die lees je hier.

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.