Elon Musk, icoon van een nieuwe tijd

Er loopt in de hele wereld geen ondernemer rond als Elon Musk.

Steve Jobs (Apple), Bill Gates (Microsoft), Larry Page (Google), Mark Zuckerberg (Facebook), Jack Ma (Ali Baba) – het zijn stuk voor stuk iconen van deze tijd. Maar niemand kan in de schaduw staan van Elon Musk.

De Zuid-Afrikaan is namelijk veel- en veelzijdiger dan al die anderen. Al is hij voor de rest net zo eenzelvig, net zo briljant, net zo gedreven, net zo onuitstaanbaar als die andere iconen. 

Bovendien, Musk heeft een missie: hij wil de wereld beter maken. Duurzamer bovenal. Tesla, Inc is het vehikel waarmee hij dat wil bereiken. En om direct een misverstand weg te nemen: daar worden dan wel (elektrische) auto’s gemaakt, het draait er om de energietranistie.

Wie is Musk?

Tesla is Elon Musk. Om Tesla te begrijpen is het dus voorwaarde Elon Musk te leren kennen. Laten we daar eens mee aan de slag gaan.

Michael Simmons, bloggende ondernemer en columnist van Forbes, heeft een opvallende analyse van Musk gemaakt nadat hij zichzelf de vraag stelt: Hoe is het toch mogelijk dat Elon Musk vier multimiljardenbedrijven bouwde in vier afzonderlijke sectoren?

Hij doelt op het betaalsysteem PayPal (al verkocht), Tesla, Inc (ondermeer auto’s), Solar City (opslag energie) en Space X (ruimtevaart). We hebben het verder niet over The Boring Company (tunnelboorbedrijf), Neuralink (neurotech) en zijn bemoeienissen met de Hyperloop (snel vervoer via vacuümgezogen buizen), want die bedrijven zij nog maar net begonnen.

Heroïsche werkweken maken niet het onderscheid

Simmons stelt vast dat Musks heroïsche werk-ethiek alleen is niet de basis is van alle briljante projecten, het zit niet in die werkweek van gemiddeld 85 uur die de man maakt. Simmons gaat op zoek naar wat Musk anders doet dan al die anderen. 

Er zijn daarover heel wat video’s, artikelen en boeken beschikbaar, want de beroemde (en bertuchte) entepreneur wordt niet alleen bewierookt of beschimpt, er wordt vooral héél veel over hem gepubliceerd.

Simmons constateert aanvankelijk vanuit zijn alledaagse wijsheid dat je je op één sector moet richten als je van wereldklasse wil zijn. Kijk maar naar het rijtje eerdergenoemde iconen. En daar ontdekt Simmons het onderscheid al: Musk breekt radicaal met die regel. Zijn expertise gaat van software, energie, transport, economie, ruimtevaart, kunstmatige intelligentie naar biologie en fysica. Breder dan breed.

‘The expert generalist’

Simmons stelde al eerder vast dat Musk een ‘expert generalist’ is, oftwel een ‘algemeen expert’ is. Iemand die allerlei uiteenlopende sectoren bestudeert waardoor-ie doorgrondt welke principes al die sectoren verbinden. Musk maakt van die verbindende principes zijn basisspecialisme, stelt Simmons vast. Hij is daarmee verder dan wie ook.

Het geeft Musk een voorsprong. Als hij in een omgeving met tech-nerds zit, dan is hij in staat om mee te praten. Sterker nog, omdat hij óók veel van (onder meer) natuurkunde weet, kan hij in dat gesprek ideeën opvoeren waar andere niet op zouden komen. 

En dat gaat zo maar door. ,,Wie veel van biologie en daarnaast ook veel van kunstmatige intelligentie weet, heeft een voorsprong op iedereen die in kennis verstrikt is’’, weet Simmons.

Zevenhonderd boeken per jaar

Musk absorbeert in zijn jeugdjaren in Zuid-Afrika zestig boeken per maand. Twee per dag. Zevenhonderd per jaar. Op zijn zeventiende vertrekt hij naar Canada met honderd dollar op zak, min of meer op de vlucht voor zijn tirannieke vader en de herinneringen aan vervelende jeugdjaren in de stad Pretoria. Hij is er op school volop gepest. Musk belandt er zelfs in het ziekenhuis als schoolgenoten hem in elkaar slaan.

Het is alsof hij – eenmaal in Canada - vindt dat zijn tijd is aangebroken. Hij begint Zip2 (dat stadgids-software maakte) en verkoopt dat voor twee miljoen dollar. Even later haakt hij aan bij betaalplatform PayPal en vier jaar verderop houdt hij er 170 miljoen dollar op na als eBay het platform koopt.

Dat geld is de basis voor zijn huidige imperium. Hij begint met SpaceX, Tesla en Solar City (duurzame energie) en al zijn geld gaat daaraan op.

Elke dag balanceren bij de afgrond

Er openbaart zich op dat moment een onderscheidende eigenschap van de ondernemer Musk. Hij gaat niet verder als ondernemer in vastgoed, een route die veel welgestelde ondernemers bewandelen. Ze gaan dan min of meer beleggen en kunnen de zaken vanuit luxe vakantieoorden regelen. Nee, de idealist gooit al zijn kapitaal in de waagschaal. 

En balanceert sindsdien dagelijks op de rand van de afgrond.

De vier aspecten van een fascinerend man

Veel informatie over Musk komt uit de biografie van Ashlee Vance, een journalist van Bloomberg. Hij schept op het oog een evenwichtig beeld; hij houdt afstand en benoemt ook de donkere kanten van Musk. 

De Zuid-Afrikaan komt bijvoorbeeld niet naar voren als een warme persoonlijkheid. Een anekdote uit het boek vertelt over een woedende Musk als een medewerker het bijwonen van de geboorte van zijn kind boven het bezoeken van een vergadering stelt. En Musk is bovenal een gecompliceerde man, vindt hij. Musk zelf ontkent het voorval.

In een interview met ondernemersmagazine Sprout vetelt Vance dat Musk anno nu zich kenmerkt door vier aspecten:

    1 Veelomvattende visie en oog voor details

Vance: ,,Musk begint zijn presentaties vaak met een hyperambitieuze missie, zoals het groener maken van de planeet of de kolonisatie van Mars. En vervolgens blijkt ook zijn gedetailleerde technologische kennis. Die presentaties zijn soms ongrijpbaar en nerdy, waarbij hij schijnbaar uit de losse pols en als een ingenieur vertelt wat hij van een nieuwe auto of raket vindt.’’

Die stijl slaat aan, duizenden mensen bezoeken de Tesla-events. Vance: ,,Mensen behandelen hem dan als een rockster. Ze gillen en willen met hem op de foto.’’

    2 Hij ontwikkelt zich als manager

Vance: ,,Hij was bereid om te leren en te incasseren, kwam terug en bleef vechten.’’ In de biografie valt te lezen hoe Musk zich ontwikkelt van een wat onhandige maar slimme puber tot een gedreven leider. Bij Zip2 en PayPal werd hij door de bestuurders nog gewipt als manager. 

Hij wordt daarna wat milder, omdat hij beseft dat zijn gedrag contraproductief werkt. Vance: ,,Maar hij wordt niet té zacht.’’

'Elon is niet bang om dingen kapot te maken. Hij maakt zichzelf kapot als dat nodig is'

    3 Onbuigzaam en perfectionistisch

Volgens Vance zet Musk mensen onder druk om ze beter te laten presteren. Vance: ,,Als een ingenieur zegt dat iets onmogelijk is, antwoordt Musk: zeg maar waarom het niet kan.’’

Hij accepteert geen nee en graaft diep in de materie, hij wil de principes van een techniek of wetenschap volledig in beeld hebben. Een nadeel van die aanpak is dat zijn fabrieken vaak te laat opleveren. Vance: ,,Veel mensen zouden compromissen sluiten, maar je ziet dat deze houding toch goed voor hem uitpakt.’’

    4 Musk is een overlever

Rond 2013 is Musk slechts een paar dagen verwijderd van een faillissement. Hij is al in gesprek met de Google-oprichters Brin en Page over de verkoop van Tesla, als ineens de verkoop van Model S op gang komt. Hij bedankt zijn bijna-reddende engels vervolgens snel én vriendelijk en pakt zelf de draad weer op.

Vance constateert wel dat aan Musk en Tesla het imago van een gimmick kleeft, dat hij zijn uitstraling gebruikt om auto’s te verkopen aan rijke mensen. Dat Musk ook helemaal geen duurzame bedoelingen heeft, maar gewoon bezig is keiharde munten te verdienen. 

Vance: ,,Ik begrijp dat wel. Aan de andere kant zijn er veel mensen die hem verafgoden. Die zien hem als perfect rolmodel en hebben zich nog niet verdiept in zijn donkere kant van zijn karakter."

Drammen en dreigen

Het is allemaal niet netjes en sociaal zoals Musk opereert, hij gaat drammen en dreigen niet uit de weg. Zo kregen werknemers op vrijdagmiddag eens te horen dat ze het weekeinde door moesten werken omdat een klus koste wat het kost af moest. Werknemers die meldden dat ze met de familie een huisje hadden geboekt, kregen te horen dat ze dan wel langer weg konden blijven...

Een uitspraak van Musks eerste vrouw, Justine Wilson, in Esquire is veelzeggend: ,,Elon is niet bang om dingen kapot te maken. Hij maakt zichzelf kapot als dat nodig is.’’

Dynamisch liefdesleven

Elon Musk is controversieel. Geen conflict gaat hij uit de weg. Zijn huwelijksleven is dan ook wat je dynamisch zou kunnen noemen. Hij trouwt in 2000 met Justine Wilson, die hij kent vanuit hun gezamenlijke schooltijd op Queen’s University in Ontario. Ze krijgen zes zoons en scheiden in 2008. Hun eerste kind overlijdt 10 weken oud aan wiegendood.

Musk ontmoet in 2008 de Britse actrice Talulah Riley en trouwt in 2010 met haar. In 2012 scheiden ze waarna ze in 2013 alweer hertrouwen. Eind 2014 ligt het huwelijk definitief aan diggelen. Musk heeft tegenwoordig een relatie met actrice Amber Heard, de ex van Johhny Dep. Het is een roerig privé-leven zoals eigenlijk wel dat past bij Musk.

Ongijpbaar

Hij is ongrijpbaar. Al te vaak rent hij voor de troepen uit. Het lijkt of hij permanent de vlucht naar voren prefereert, een door ondernemers vaker gehanteerde tactiek: met iets nieuws bezig zijn terwijl het vorige nog niet afgerond is. Het schetsen van perspectief klinkt immers veelbelovender dan het verbloemen van mogelijke mislukkingen.

Maar bij Musk kun je het amper een vlucht naar voren noemen. Hij beweegt in zo’n razend tempo voorwaarts dat niemand hem kan bijbenen. Elon Musk houdt zich bezig met zaken die hiervoor nog niet gedaan zijn. 

Neem de oprichting van Neuralink, een bedrijf dat hersenimplantaten ontwikkelt die het brein verbeteren.

Hij wil daarmee in eerste instantie mensen met hersenaandoeningen behandelen, maar zich daarna richten op het verder ontwikkelen van de mensen. Wat hij daarmee bedoelt maakt hij begin dit jaar duidelijk in Dubai: ,,Wij mensen moet fuseren met machines om te voorkomen dat we ingehaald worden door superslimme robots.’’

High risk, high reward

Dat Musk gedreven en intelligent is, staat buiten kijf. Maar er zijn ook twijfels. Hij is bezig met nieuwe ontwikkelingen en toont tastbare resultaten, maar onderweg heeft hij wel miljarden aan subsidies binnengehaald en een immense schuldenberg opgebouwd.

Investeerders hebben vele miljarden dollars in de bedrijven van Musk gestoken. Het gevolg is dat ze hem niet meer kunnen laten vallen, want dan zijn ze hun geld met grote zekerheid kwijt.

Journalist Klaas Broekhuizen constateerde al eens in het Financieele Dagblad: ,,Het is ondernemen pur sang. Hoog risico en tot nu een hoog rendement. Musk denkt alleen in termen van de grootste, de snelste, schoonste en ver-weg-ste.’’ Broekhuizen stelt zelfs: ,,Het zijn misschien wel zijn schulden, maar het is niet zijn geld.’’

Nieuwe icoon voor een nieuwe tijd

Steve Jobs, Mark Zuckerberg, Larry Page, Jack Ma, Bill Gates, we noemen ze iconen van deze tijd. Dat klopt als een bus.

Maar misschien is met de veelzijdige en risico’s nemende Elon Musk wel een icoon van een nieuwe tijd aangebroken.

Toon reacties

Mis niets van het regionale nieuws. Ontvang onze dagelijkse nieuwsupdate, helemaal gratis.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven