Van horrorsint tot kindervrind: het Sinterklaas-ABC

Hij komt, hij komt, die lieve goede Sint. Hoewel hij het afgelopen weekend al veel kinderen heeft bezocht, is het vandaag toch de échte dag. Om in de stemming te komen: het Sinterklaasalfabet.

Amerigo is pas vanaf 1990 het paard van Sinterklaas. Het politiepaard werd toen voor het eerst ingezet bij de landelijke intocht. De inmiddels bejaarde schimmel is vernoemd naar ontdekkingsreiziger Amerigo Vespucci.

Boek, of beter; Het Grote Boek. Overal waar hij gaat, zeult Sint de roodgekafte band mee waarin in staat wie zoet was en wie niet. De moderne klaas is zelf ontsproten aan een boek. Onderwijzer Jan Schenkman introduceerde in 1850 in Sint Nicolaas en zijn Knecht onder meer Zwarte Piet met roe en pakjes door de schoorsteen.

Cadeautjes, zakken vol brengt Sint op 5 december huis-aan-huis. Veel hulpsinterklazen kochten dit jaar online in. In de aanloop naar het heerlijk avondje werd voor 385 miljoen euro aan spullen besteld, meldde Thuiswinkel.org. Ter vergelijking: in een 'gewone' week geven consumenten gemiddeld 231 miljoen euro uit.

Dek waarover het paardje heen-en-weer huppelt, van de stoomboot dus. Dat schip is ook zo’n verzinsel van Schenkman (zie B). Sint heeft van oudsher wel iets met de scheepvaart. De heilige Nicolaas was ook de beschermheilige van zeelieden.

Eeuwenoud, het feest bestaat al meer dan 700 jaar, maar de manier waarop we het nu vieren hebben we te danken aan Schenkman. De oorsprong ligt bij Nicolaas van Myra (nu Turkije), de Lycische bisschop.

Familiefeest. Pakjesavond is in veel gezinnen hét moment om elkaar in vileine gedichten de maat te nemen. Sinterklaas is onze meest gekoesterde traditie.

Gedichten, waarom we ze op de pakjes plakken is niet helder. Het kan te maken hebben met de liturgische teksten die tijdens de Sint Nicolaasmis werden gezongen of het komt voort uit de negentiende-eeuwse traditie om cadeautjes te vergezellen met dichtregels.

Foto: ANP/Roos Koole

Horrorsint, bedacht door regisseur Dick Maas. Zijn omstreden film Sint draaide zeven jaar geleden in de bios. De goede Sint gaat als moordende klaas over de daken. Maar deze bloeddorstige ruiter neemt tenminste geen kindertjes mee in de zak.

Intocht. Een demonstratie tijdens de landelijke intocht in Dokkum ging niet door. Tegenstanders van Zwarte Piet werden op de A7 tegengehouden door voorstanders. De demonstratie vond afgelopen zaterdag alsnog plaats. Tussen de 200 en 250 actievoerders meldden zich. 

Jarig. Sint is niet jarig op 5 december en ook niet op 6 december. Eigenlijk vieren we zijn overlijden, want de zesde is de sterfdag van de heilige Nicoalaas.

Kindervriend. Nicolaas veroverde die titel omdat hij drie kinderen, die door een slager waren geslacht en in een pekelvat gestopt, weer tot leven zou hebben gewekt. Nicolaas staat ook te boek als beschermheilige van onder meer zeelieden en ongehuwde vrouwen.

Lekkers, alleen voor wie zoet is. Pepernoten, chocolademunten en -sigaretten (worden schaars), marsepein. Het strooien van snoep verwijst naar Germaanse vruchtbaarheidsrituelen, die werden uitgevoerd begin december. Piet strooit met goed alsof hij het land inzaait.

Mijter. Onze gulle Sint is afgeleid van een katholieke heilige. Zijn kleding lijkt dan ook op die van een bisschop. Rode mijters worden in de katholieke kerk niet gedragen.

'Sinterklaas met blijdschap binnengehaald'

Nepsint of hulpklaas. Er zijn er vele en ze zijn niet allemaal even briljant. Ze acteren dronken, vallen van hun nep-Amerigo of uit hun rol als het schootkind iets te hard aan de baard trekt of zijn oom herkent aan z’n schoenen.

Oh kom er eens kijken. Kaatsenballen in een net krijgt niemand meer in zijn schoen. Toch doorstaan de Sinterklaasversjes dapper de tand des tijds. Anders dan het repertoire voor Sint Maarten, waar Mickey Mouse in de liedjes nu ook langs de deuren gaat.

Piet. Waar die zwarte knecht nu precies vandaan komt is omstreden; is het een Moors Knechtje? De bedwongen duivel? Een vrijgekocht slaafje? Een Italiaanse schoorsteenveger? Wel is Zwarte Piet een stuk slimmer en liever geworden in de loop der jaren. In de loop der jaren is veel discussie ontstaan over de kleur van Piet. Reden waarom er behalve bruine pieten nu ook roetveeg- en zelfs regenboogpieten bestaan.

Q…. Minst verkochte chocoladeletter. De M gaat het vaakst over de toonbank. Relatief veel voornamen beginnen met de M en hij kan ook voor mama. In de jaren vijftig werd de J nog het best verkocht, voor alle Jannen.

Roe. Het bosje takken om stoute kindertjes mee te straffen of voor het vegen als Piet een Italiaanse schoorsteenveger was (zie P). Van origine werd de roe gebruikt bij vruchtbaarheidsfeesten (die vaak uitliepen op een orgie, geen echte kinderfeesten dus).

Foto: ANP

Schoen zetten. Vroeger in de kerk, nu zelfs bij de supermarkt. Thuis staan de schoentjes bij de deur of bij de kachel. Er komen steeds minder pakjes door de schoorsteen omdat veel nieuwbouwwoningen zo’n ding niet meer hebben.

Traditie, niet alleen in Nederland maar ook in België, een paar voormalige Nederlandse koloniën en Suriname wordt Sinterklaas gevierd. De sinttraditie wordt constant bedreigd door de kerstman. Troostrijke gedachte is misschien dat de Amerikaanse naam Santa Claus een verbastering is van het Nederlandse woord Sinterklaas.

Uitgaven. De een wat zuiniger, de ander royaal. Misschien is het vooral de behoefte aan een heerlijk ouderwets familiefeest. Laat die wind maar door de bomen waaien. Wij zitten lekker binnen!

Vijf december. Na zijn dood werd Sint Nicolaas heilig verklaard, 6 december werd z’n naamdag. Omdat vroeger een nieuwe dag niet om 0.00 uur maar om 18.00 uur begon, vieren we Sinterklaas op 5 december.

Wodan is een Germaanse godheid waarvan onze Sint nogal wat trekjes heeft overgenomen. Hij reed door de lucht op een achtbenige schimmel. Zo aan het einde van dit alfabet wordt steeds duidelijker dat Sint een mengeling is van Germaanse en katholieke tradities.

X-box One. Staat vast en zeker bovenaan veel verlanglijstjes. Je moet wel heel lief zijn geweest voor zo’n duur cadeau. Uitgangspunt in veel gezinnen is 50 euro per kind.

IJverig. Je hebt van die families die helemaal losgaan met Sinterklaas. Ellenlange gedichten, originele surprises, zelfgemaakte cadeaus. Voor de minder ijverigen is internet een uitkomst. Kant-en-klare gedichten, cadeautips, alles is te vinden met een slimme zoekopdracht.

Zak van Sinterklaas. ’Daar stopt hij, daar stopt hij, daar stopt hij blij van zin, de hele, de hele, de hele wereld in..’ Anno 2017 gaan er geen stoute kindertjes meer mee naar Spanje. Sint is onder druk van de opvoedkundige moraal een echte goedzak geworden.

Toon reacties

Mis niets van het regionale nieuws. Ontvang onze dagelijkse nieuwsupdate, helemaal gratis.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven