‘De stilte is geliefd, maar we hebben haar verjaagd’

Het ligt diep verankerd in de psyche van de mens: wat dreigt te verdwijnen willen we terug. Zo ook de stilte, die steeds meer wordt overstemd door geluid. Wat brengt ons de stilte? Een kleine zoektocht.

De mooiste stilte die ik ooit hoorde was er een van merkwaardig bedompte aard. Alsof iemand me onder een glazen stolp had gezet. Ik stond met mijn voeten in de modder, ergens in het noordoosten van Nieuw-Zeelands Zuidereiland. Omsloten door een jungle-groen bladerdak. Samen met wat medereizigers uit mijn hostel had ik uren door het dichtbegroeide wildernis gelopen.

Geluidsetiquette: hoe hoort het eigenlijk?
Lees verder

Ineens was er die plek, anders dan alles wat ik kende. Een kleine open oase in de intense dichtheid van het woud. Het voelde alsof er niets bestond buiten die fijne bedrukkende, warme stilte. Een stilte als een deken. Een beschermend vacuüm waarin ik meer dan ooit aanwezig was. En waarin ik tegelijk zo verdween dat er niets van me overbleef behalve mijn kale ik.

Het was een ervaring die ik nooit helemaal in woorden heb kunnen vatten en zich het best laat omschrijven als het compleet wegvallen van het onderscheid tussen mij en mijn omgeving. Wat ongewild veel vager klinkt dan hoe ik het beleefde.

‘Stilte’ is niet zweverig

Taal en stilte verhouden zich soms lastig tot elkaar, weet Petra Speelman (64). Ze werkt als vrijwilliger voor de stichting Stilte Ned.werk, die zich inzet om (de kracht van) stilte te verbreiden. Door een landelijke Dag van de Stilte te organiseren, maar ook door samen te werken met beleidsmakers van gemeenten en provincies.

Deel jouw mooiste stille plekje

Voor een volgend artikel in de serie over geluid zijn we op zoek naar de mooiste stille plekjes van Groningen. Wil je er eentje delen? Mail naar groningen@dvhn.nl.

„Het is zoeken naar een taal die mensen niet gelijk laat afhaken en stilte in de zweverige spirituele hoek zet”, zegt Speelman. Als ik haar bel, is ze haar tas aan het pakken voor vijf dagen stilteretraite. Ook al zo’n woord waarop doorgaans alleen een selecte groep mensen aanslaat.

Speelman: „Stilte is een meer beladen woord dan rust. Daarom gebruik ik dat woord graag. Ik geef veel stilte-educatie; oefeningen in stil zijn. Op scholen, maar ook bij overheidsinstanties. Ik heb ook veel opvoedcursussen gegeven. Wat ik daar het meest hoor als ik vraag waar mensen behoefte hebben is het altijd: rust. Iedereen verlangt ernaar.”

Ontdekkingsreis naar stilte

Laat er van stilte en rust nou net steeds minder overblijven. „We zijn de stilte ontwend. Ze is niet meer vanzelfsprekend. Stilte is geliefd, maar we hebben haar verjaagd”, zegt Kester Freriks (63). De auteur en NRC-journalist publiceerde onlangs het boek Stilte, ruimte, duisternis. Verkenningen in de natuur. Het boek is een ontdekkingsreis naar de drie- bedreigde - waarden uit de titel: stilte, ruimte en duisternis.

Freriks trok het land door, de natuur in. Hij zocht in kunst, muziek en literatuur. In de geschiedenis. De Industriële Revolutie en technologische ontwikkelingen; ze brachten vooruitgang maar kost(t)en ook stilte, ruimte en duister, zo illustreert de schrijver. Geluid, ‘horizonvervuiling’ en licht: we zijn ermee omringd. Des te waardevoller de plekken en momenten die deze verloren waarden teruggeven.

Het geluid van: KEI-bestuurders Mirjam en Willem-Jan
Lees verder

„Wat dreigt te verdwijnen willen we terug. Dat is bijna een mentale wet”, zegt Freriks, daarmee bioloog Midas Dekkers parafraserend, die hij interviewde voor zijn boek. „Het vinden van stilte is het herstellen van wat je bent verloren.”

Meer stilte, meer ruimte

Stilte is heilzaam, stelt Speelman. Voor jezelf én anderen. „Als je geest rustig is, sta je meer open voor wat een ander te zeggen heeft, voor wat iemand voelt. Je luistert beter, neemt andere beslissingen.”

Er ontstaat, kortom, meer ruimte. Tussen ruimte en stilte bestaat een wonderlijk verbond, ontdekte Freriks. „Ruimte zien is stilte horen”, zegt hij. Wie zich op een fysiek ruime plek bevindt zoals de Wadden of de Punt van Reide in Groningen, ervaart automatisch stilte. En wie naar een schilderij kijkt waarop verstilling is vastgelegd, bijvoorbeeld een vergezicht, hoort ook stilte. „Het een roept het ander op.”

De boodschap van Freriks boek is een hoopvolle: stilte, ruimte en duisternis laten zich altijd vinden, ook in het dichtbevolkte Nederlandse landschap vol ruis en licht. En wie haar vindt, dreigt zomaar op iets waardevols te stuiten: zichzelf. „Lawaai jaagt je bij jezelf weg. Stilte leidt je terug naar je oorspronkelijke gedachten en overwegingen”, zegt Freriks.

Terug naar je kale ik, wellicht.

Dag van de Stilte

Jaarlijks vindt in Nederland de Dag van de Stilte plaats op de dag dat de wintertijd ingaat. Dit jaar is dat op zondag 28 oktober. Dan vinden in elke provincie allerlei stilteactiviteiten plaats, zoals een meditatie, wandeling, tuinieren, of een fotoworkshop over het thema stilte. De organisatie is in handen van zogeheten stilteambassadeurs: vrijwilligers uit allerlei werkgebieden, van opvoeding & onderwijs, natuur & milieu tot sport & recreatie en kunst & cultuur.

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.