Een lesje in nederigheid van het sterrenstelsel

Duizenden ogen tuurden afgelopen weekeinde tijdens de 41ste Landelijke Sterrenkijkdagen ingespannen naar de hemel. Ruim zevenhonderd bezoekers bezochten de Blaauw Sterrenwacht.

Welke kleur heeft de maan? Sterrenkundige Ronald Hesper stelt de vraag bijna terloops. Hij staat in het heilige der heiligen van de Blaauw Sterrenwacht van de Rijksuniversiteit Groningen: de observatiekoepel waar de telescoop op de hemel staat gericht. Ouders en kinderen kijken elkaar een beetje vreemd aan. Die vraag is toch makkelijk? Misschien een beetje te makkelijk?

,,Wit’’, antwoordt een jongetje dan toch.

,,Geel’’, probeert een ander.

,,De kleur van steen’’, oppert een jongen voorzichtig.

Bijna goed. ,,De maan bestaat uit donkere steen’’, legt Hesper uit. ,,Bijna zwart. De maan lijkt wit, omdat er zoveel zonlicht op valt.’’

Onbelemmerd uitzicht

De koepel zoemt open, zodat de groep een onbelemmerd uitzicht heeft op, tja, vooral wolken eigenlijk. De maan was zojuist nog even te zien, maar nu is de bewolking te dicht. Niet getreurd, want er zijn meer dan prachtige foto’s die op de wand van de koepel worden geprojecteerd. Zoals een Adelaarsnevel, een ‘luttele’ 7000 lichtjaar van de aarde verwijderd, ‘slechts’ twee miljoen jaar oud en kraamkamer van sterren en planeten. Studie van deze nevel leert een hoop over het ontstaan van onze aardkloot. Dat in zo’n gaswolk stofjes steeds meer samenklonteren totdat er uiteindelijk een ster met daaromheen planeten ontstaat bijvoorbeeld. Dit is uiteraard de simpele versie. De sterren- en natuurkundigen hebben ontzagwekkende formules tot hun beschikking om de goedbedoelende leek mee om de oren te slaan, maar die blijven deze zaterdagavond achterwege. Nou ja, bijna dan.

Op het terras van de sterrenwacht staan telescopen voor het publiek opgesteld met sterrenkundigen. Helaas, de bewolking is er nog steeds. Maar Koen Schulte (7) uit Eelde vindt het prima. ,,De eerste keer dat ik in een telescoop keek’’, vertelt hij. En het uitzicht over de stad met een lichtgevende Martinitoren en de talloze lampen en lantaarns die als hemellichamen flikkeren is het bezoek aan de sterrenwacht meer dan waard.

Bezoekers kruipen na hun ‘reis’ naar andere sterrenstelsels uit het mobiel planetarium. Foto Geert Job Sevink

Bezoekers kruipen na hun ‘reis’ naar andere sterrenstelsels uit het mobiel planetarium. FOTO GEERT JOB SEVINK

Meteorieten

Terug naar de observatiekoepel. Hesper toont een door meteorietinslagen getekende maan. ,,Waarom ziet de aarde er niet zo uit?’’ vraagt hij. ,,Hier zijn ook meteorieten neergestort.’’

Goeie vraag. Vingers schieten omhoog.

,,De maan heeft geen atmosfeer.’’

,,Er is geen zuurstof.’’

Hesper knikt. ,,Wel aardig. Maar op de aarde is lucht en water. Daardoor slijt alles.’’ Om vervolgens uit te leggen dat meteorieten die de maan haar littekens bezorgden en het exemplaar, met de omvang van de Mount Everest, dat 65 miljoen jaar geleden de dinosauriërs wegvaagde niet meer voorkomen. ,,Die zijn er eigenlijk niet meer.’’

Ook bij de zeedijk in Delfzijl werd naar sterren gezocht. Foto Jan Zeeman

Ook bij de zeedijk in Delfzijl werd naar sterren gezocht. FOTO JAN ZEEMAN

Roestende planeet

Gastspreker Jeffrey Bout houdt voor kinderen een lezing over Mars, vernoemd naar de Romeinse god van de oorlog. Hoe komt die toch zo mooi rood? Nou, Mars roest. Beter gezegd, het ijzer in het gesteente roest. En zo vertelt hij nog veel meer ‘handig-voor-triviant-feitjes’ over de rode planeet. Dat de witte vlek een poolkap is. Dat het op Mars ooit warmer moet zijn geweest. Dat er misschien ooit leven was.

En is er leven op andere planeten? Wederom, wellicht. Want er zijn miljarden zonnestelsels met miljarden planeten die miljarden kilometers bij ons vandaan staan. Overdonderende en nederigmakende feiten. Een geschikt ruimteschip is er nog niet, maar in het mobiel planetarium van het Kapteyn Instituut, waar de sterrenwacht onderdeel van is, is een razendsnel bezoekje aan andere sterrenstelsels toch mogelijk. De wand in ‘de tent’ toont stelsel na stelsel. Een meisje kruipt na de ‘reis’ vol ontzag uit het planetarium en knippert met haar ogen tegen het licht. ,,Wow!’’

Toon reacties

Mis niets van het regionale nieuws. Ontvang onze dagelijkse nieuwsupdate, helemaal gratis.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven