Foto-album van koninklijk bezoek aan Groningen in 1892 door de lens van Friedrich Julius von Kolkow (+foto's)

Historicus Henk Wierts en oud-fotorecensent Eddie Marsman ontdekten in het archief van de Koninklijke Verzamelingen een vergeten fotoalbum dat Groningen in 1892 cadeau deed aan de 11-jarige koningin Wilhelmina. De stad haalde een krachttoer uit om de vorstin en koningin-regentes Emma een koninklijk welkom te heten.

Omslag van het fotoalbum.

De zwart-wit foto toont een stampvolle tribune. De vrouw in het wit, omringd door veel heren gekleed in zwart en grijs, trekt de blik van de kijker. Koningin-regentes Emma tuurt voor zich uit. Naast haar staat een jonge koningin Wilhelmina.

Weten ze dat de tribune waar ze op staan het resultaat is van enkele maanden koortsachtige voorbereidingen? Hetzelfde geldt voor de renbaan waar over enkele ogenblikken de eerste paarden hun rondjes maken.

Het is 24 juni 1892 en een bloeiende stad toont zich vol trots aan haar jonge koningin die voor de eerste keer in Groningen is. Ze krijgt een album van donkergroen fluweel met zilverbeslag cadeau dat veertien foto’s bevat van de beroemde fotograaf Friedrich Julius von Kolkow.

Hare majesteit de Konegin

Het album belandde uiteindelijk in het archief van de Koninklijke Verzamelingen. Een heerlijke naam, die bijna onweerstaanbaar associaties oproept met ‘de stalmeester’ van cabaretier Wim Sonneveld die met licht afgrijzen de geschenken van het volk aan ‘Hare Majesteit de Konegin’ aanschouwt.

Dat is dan aanpakken en even tussen je tanden sissen: "Kniksje maken, achteruit de trap af en wegwezen", en dan zelf even de geschenken ongemerkt achter de rododendrons sodemieteren.’

De tribune bij de renbaan die voor het koninklijk bezoek in 1892 uit de grond werd gestampt. Bron: Koninklijke Verzamelingen, Den Haag

En het is dit album dat Eddie Marsman en Henk Wierts eind vorig jaar in de archieven van de Koninklijke Verzamelingen opdoken. ,,We vonden iets terug waarvan niemand zich realiseerde dat het uit zicht was geraakt’’, zo vat Marsman hun vondst samen die de bijvangst is van hun gezamenlijke speurtocht naar vergeten foto’s van Oost-Groninger fotografen.

,,We kwamen uiteindelijk bij het archief van de Koninklijke Verzamelingen terecht waar we te horen kregen dat dit album bestond.’’

Fotorecensent

,,Von Kolkow.’’ Marsman, de voormalige fotorecensent van onder meer NRC Handelsblad, spreekt de naam bijna eerbiedig uit. ,,Het was echt een van de beste fotografen van zijn tijd.’’ Von Kolkow kwam uit Pruisen en vestigde zich in 1863 in Groningen. Hij was een pionier op het gebied van wetenschap- en architectuurfotografie.

Zijn foto’s tonen een Groningen met lege straten. Een statige stad, zo blijkt uit de foto’s zoals die van De Hoogeschool, het toenmalige academiegebouw aan de Broerstraat voor de vernietigende brand in 1906.

Het oude Academiegebouw aan het Broerplein. Bron: Koninklijke Verzamelingen, Den Haag

Een andere foto toont de oostzijde van der Groote Markt in al haar oude glorie. Wierts: ,,Von Kolkow had voor deze foto alle tijd, want hij woonde er vlakbij. Die foto is vanuit zijn atelier genomen. En kijk daar.’’

Zijn vinger tikt tegen het dubbele herenhuis precies in het midden van de oostwand. ,,Dat is woning van de grootindustrieel Jan Evert Scholten. Hij was ook de voorzitter van de Harddraverij-Vereeniging die de opdracht gaf voor het foto-album.’’

En zoals op een van de bladzijden in fraai gekalligrafeerde letters wordt vermeld is het geschenk ‘door Hare Majesteit welwillend aanvaard’.

Renbaan uit de grond gestampt

De stad haalde alles uit de kast om de koningin-regentes en haar dochter een meer dan waardig welkom te heten. Marsman: ,,De stad werd prachtig opgeknapt en schoon geschrobd. En er verschenen erepoorten. Bovendien werd in no time op het landgoed Vogelzang bij De Punt een renbaan uit de grond gestampt. En niet zomaar eentje. Volgens ooggetuigen was het een van de beste renbanen van Europa.’’

Hij wijst naar de tribune. ,,Je ziet het bijna niet, maar het hele feest ging bijna niet door. De dag ervoor was er een vreselijk noodweer, waardoor de tribune werd beschadigd. Met man en macht hebben ze de boel opgeknapt.’’

En het stationsgebouw? Dat moest ook anders. Pardon, maar dat simpele optrekje mocht niet de eerste kennismaking van de koningin met Groningen zijn.

Oostzijde Grote Markt. Bron: Koninklijke Verzamelingen, Den Haag

Wierts: ,,Het huidige stationsgebouw stond er toen nog niet. Het oude gebouw stond destijds nog buiten de voormalige vestingwal en stamde nog uit de tijd dat het volgens de toen geldende wet mogelijk moest zijn het in één dag af te breken. Want de naderende vijand mocht er natuurlijk geen gebruik van maken. Het gebouw was compleet verouderd en achterhaald.’’

Maar daar vonden de Groningers wat op. In Gouda stond een mobiel en prachtig paviljoen dat compleet met roodfluwelen gordijnen, planten en bloemen voor het Groninger stationsgebouw werd geplaatst. Voilà.

Expositie

Marsman en Wierts besloten dat met de naderende Koningsdag de tijd gekomen was de kennismaking tussen Groningen en het werk van Von Kolkow te hernieuwen. Marsman en Wierts zijn druk bezig met de laatste voorbereidingen voor een expositie van de foto’s die op twee locaties plaatsvindt: boekhandel Godert Walter en Antiquariaat Berger en De Vries.

Marsman: ,,Von Kolkow is een fotograaf van naam en faam. Het is wel heel bijzonder van zo iemand ineens een handvol onbekende foto’s terug te vinden. Die foto van de stampvolle tribune was de enige in het album waarvan het bestaan bekend was. En dan is het toch prachtig die foto’s na meer dan een eeuw te kunnen tonen op de plek waar ze gemaakt zijn.’’

De Hoge der A. Bron: Koninklijke Verzamelingen, Den Haag

De expositie is vanaf woensdag 18 april tot en met 26 mei. De foto’s staan vanaf 20 april ook op de website van de Koninklijke Verzamelingen.

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.