Freek de Jonge fel in 28 augustus-rede: ‘Is de Groninger vrij? Nee.’

Cabaretier en oud-Groninger Freek de Jonge verzorgde maandagochtend (Groningens Ontzet) de 28 augustus-rede. In het Academiegebouw haalde hij rond het aardbevingsdossier hard uit naar betrokkenen. ,,De bestuurlijke elite bakt er helemaal niets van. En dat de VVD in Loppersum dan de grootste partij wordt, trekt de energie wel uit je weg.’’

Wij gedenken hier vandaag het ontzet van Groningen in 1672. Het eerste Alias inter caput extulit urbes, het motto van Vondels lofdicht op de stad: Zij steekt het hoofd boven andere steden uit. De beëindiging van het beleg van Groningen op 18 augustus 1672 is te danken aan halvering van de troepen van Christoph Bernard Von Galen, de bisschop van Münster. Ook wel Bommen Berend genoemd. Gesneuveld, gewond of gedeserteerd, maar vooral aan het vijf weken volgehouden vastberaden verzet van de Groningse bevolking onder leiding van Carl von Rabenhaupt, een Boheemse beroepsmilitair met een gezonde hekel aan papen.

Zijn er paralellen te trekken met de situatie waarin Groningen nu verkeert? Nee. Nou ja, er is net als in 1672 sprake van een zekere radeloosheid, redeloosheid en reddeloosheid. Viert de vrijheid in Groningen vandaag de dag hoogtij? Zijn de mensen vrij? Nee.

Probleem

Toen ik, randstedeling, in september in de naar restauratie snakkende pastorie in Godlinze te horen kreeg dat veel Groningers in het aardbevingsgebied gevangen zaten in een onveilige gevangenis, wist ik niet wat ik hoorde. Dat was in tweeërlei zin opmerkelijk. Ten eerste: mijn onwetendheid was eerder een houding die ten diepste neerkomt op niet willen weten. Immers: wat niet weet, wat niet deert. De meeste mensen verstaan onder vrijheid dat je geen last hebt van de ander. Het leven als geheel verzorgde vakantie. Ze moeten niet zeuren, er gaat een zak geld heen. En Alabastine weet raad met ieder scheurtje. En ten tweede wist ik niet wat ik hoorde, omdat het absurd is in onze tijd - nadat wij bijna 60 jaar geprofiteerd hebben van het gas, nu het tij keert - niet de consequenties nemen van het zonder gemor compenseren van schade, maar voortploeteren op een onbegaanbare weg naar nergens. Checken en rekken. Sussen en blussen.

Verzet

In tegenstelling tot mijn aanvankelijk voornemen er buiten te blijven, ben ik er vol ingegaan. Ik ben vier soorten gevangenen tegengekomen. In de eerste plaats was daar de boer in de buurt van Noordbroek. Hij was eigenlijk geen gevangene. Hij had, toen hij in de gaten kreeg in de bureaucratische tang te komen, het heft in eigen hand genomen en het herstel van zijn schuur uit eigen zak betaald. Hij was trouwens een Zeeuw. Kort na de watersnoodramp had zijn vader deze boerderij voor hem gekocht. We spraken over het offer. We nemen van de aarde en geven nooit meer iets terug. En zijn dan verbaasd als de aarde ons terugpakt.

Als tweede gevangene zou ik Annemarie Heyte willen noemen. Prisoner light zouden de Engelsen zeggen. Zij laat zich niet kisten, maar woont wel met man en twee kinderen al twee jaar in een container terwijl op de plaats waar haar kop-hals-rompboerderij stond een vervangende woning wordt gebouwd. Deels vergoed. Als ouder heb je zo’n achttien jaar met je kinderen. Zo’n vijf daarvan glippen nu door je vingers, door de stress van een instortend huis en de compensatie daarvan. Maar Annemarie is strijdbaar en kan relativeren. Ze blijft de ellende van anderen zien en komt daar voor op.

Serieus begint het te worden met Richard uit Borgsweer. Met een stapel dossiers binnen handbereik waarin steeds weer nieuwe schade-experts de problemen proberen te kleineren of los willen zien van de aardbevingen. Liever een onderzoek dat 20.000 euro kost dan een schikking voor de helft. Want dan heb je jurisprudentie. Richard leed aan Bechterev, wat hem niet belette dagelijks met de waterpas over de vloer te kruipen om de verzakking bij te houden.

Als vierde wil ik John Lanting noemen. Misschien wel de gevangenste van allemaal. Hij heeft zich met het hele vraagstuk en al zijn consequenties vereenzelvigd. De doden, de gewonden, de gekwetsten, de benadeelden. Hij gaat het gevecht aan met de autoriteiten en neemt daar de gevolgen van. Hij ligt slecht bij de bestuurders, die zich door hem bedreigd voelen. De wet is altijd rechtmatig, maar niet altijd rechtaardig. Hij heeft visioenen van wat Groningen te wachten staat en die zijn niet mals. Ik zou willen dat ik hem kon verzoenen met zijn lot, maar dan zou hij John niet meer zijn.

De bestuurlijke elite

Die heeft er niets van gebakken. De bestuurlijke elite kent geen andere reflex dan zo lang mogelijk vast te houden aan het vertrouwde. Besturen is veel te weinig handelen op basis van route verkennen. Het is hopen dat je de volgende bocht goed doorkomt, want daarachter zijn de verkiezingen. Ook hier heb ik er vier van.

1. de NAM.

Hoe is het mogelijk, zal iemand zich afvragen die al wat langer meedraait in die organisatie, dat de NAM binnen luttele jaren van gewaardeerde organisatie, sponsor van kunst en cultuur, producent van energie, tot zondebok is geworden? Prima onderwerp voor een onderzoek aan de RUG, die overigens een flink bedrag van de NAM heeft ontvangen. Zomaar. Net zoals het Groninger Forum ter compensatie van geleden schade 72 miljoen heeft kunnen bijschrijven. Verder zou ik de NAM geen bestuurlijke taken meer willen zien vervullen. Ze hoeven ook niet het voortouw te nemen in hoe het nu verder moet. Die discussie moet gevoerd worden door partijen die niet meteen aan multinationals gebonden zijn. Het is belachelijk dat de NAM een rol gespeeld heeft in de schadeafwikkeling. Ze moet betalen en dan zo snel mogelijk de zaak afronden.

2. de Overheid

De overheid heeft een zeer bedenkelijke rol gespeeld. Tussen twee vuren van energie leveren aan een onverzadigbare consument ten koste van de veiligheid van burgers in het gaswinningsgebied. De Overheid heeft consequent voor de gaslobby gekozen en is daarom nog steeds niet goed voorbereid op de noodzakelijke transitie.

3. de Nationaal Coördinator Groningen

De NCG is een typische vondst van de politiek: een loket instellen waar mensen met hun klachten heen kunnen. Wat er achter het loket gebeurt mag Kafka weten. Vaak komt er nog een loket, in dit geval het Centrum voor Veilig Wonen, waarvan de naam mij onmiddellijk aan het werk van Willem Elsschot doet denken. Uiteindelijk komt het werk van de NCG neer op de gevangenis iets veiliger maken. Niet op bevrijden, in elk geval. Er is nog steeds geen fonds, laat staan een visie, om de schade geestelijk, lichamelijk en financieel op te lossen.

4. Burgemeesters

Tja, de burgemeesters. Er zijn natuurlijk heel veel mensen die geen schade hebben en daar moet je ook voor zorgen. En er is niemand bij gebaat als Groningens imago bevingprovincie is. Zij, de burgemeesters, vrezen de periode van de derde krimp. Ze zijn veel te gezagsgetrouw, wijzen de Nederlandse burger te weinig op zijn verantwoordelijkheid. Ze schipperen naast God. Ze hebben zorg voor de gevangen, maar zoals het monopoliespel het voorschrijft zijn ze slechts op bezoek.

Ik ben ervan overtuigd dat de meningen, ideeën en oplossingen over heel veel zaken als schadedekking, beëindiging gaswinning en transitie naar nieuwe energie helemaal niet zo ver uit elkaar liggen. Ik denk dat ambtenaren van Economische Zaken en actievoerders van Milieudefensie elkaars taak zonder veel inwerken kunnen overnemen. Het is meer een kwestie van vorm dan inhoud. Inhoudelijk verschilt de mens niet van een dier, laat staan van elkaar. Het gaat om overleven en het bezweren van doodsangst.

De dieren hebben vaak een grote vorm gevonden waarin ze volharden. Wij noemen dat een cultuur. De bij en de korf, de spin en zijn web, de koe en de kudde. Wij mensen hebben binnen onze cultuur een groot aantal subvormen. Kleine kuddes die ons tegenover elkaar plaatsen. Als we die vormen met elkaar in evenwicht brengen, noemen we dat een consensus. Wanneer door machtsmisbruik of geweld alle subvormen worden uitgeschakeld, heet dat dictatuur. Een grote culturele verandering of transitie raakt aan de grote vorm de cultuur en kan - als we ten koste van alles willen vasthouden aan wat voorbij is en wat niet meer kan - het einde van die cultuur inhouden.

Om dat te voorkomen, zijn enorme krachten nodig waarbij een enorme solidariteit en inzet gevraagd worden. Het is in die zin opvallend dat de petitie ‘Laat Groningen niet zakken’ niet unaniem door Groningers ondersteund is. Dat zou een krachtig signaal aan de politiek zijn geweest. Dat de Partij van de Arbeid in Groningen is weggevaagd bij de laatste Tweede Kamerverkiezingen heeft ze mede te danken aan het zwalkende gasbeleid. Maar dat de VVD in Loppersum bij dezelfde verkiezingen de grootste partij wordt, daar begrijp ik er niets van. Er nog steeds van uitgaand dat de kiezer altijd gelijk heeft, maar het trekt wel in een keer alle energie uit je weg.

Toon reacties

Mis niets van het regionale nieuws. Ontvang onze dagelijkse nieuwsupdate, helemaal gratis.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven