Het zuidelijke ringwegdrama: een terugblik in 11 vragen en antwoorden

Treurnis troef op de burelen van de Combinatie Herepoort en Aanpak Ring Zuid dezer dagen. Tegenslag na tegenslag krijgen de spindoctors van de nieuwe zuidelijke ringweg te verwerken. Een terugblik.

Het lijkt het scenario van een slechte klucht: de oplevering van het bouwproject dat een einde moest maken aan de opstoppingen op de A7 tussen Hoogkerk en Hoogezand is drie jaar vertraagd, van 2021 tot 2024. Deze week werd bekend dat de geplande zomerstremming, die een jaar van de vertraging moest afsnoepen, niet doorgaat en plannenmakers opnieuw aan de slag moeten.

Waarom is het hele karwei vertraagd?

Volgens de provincie heeft de aannemer door het aantrekken van de arbeidsmarkt een personeelstekort. Hierbij komt de vertraagde aanleg van de Helperzoomtunnel, waar de ondergrond de bouw parten speelt. Dit roept vragen op over de bodemgesteldheid van andere grond waarin en waarop moet worden gebouwd, zoals de Hondsrug waar de verdiepte ligging (met drie tunnels) in ligt.

Hoe zit het met die zomerstremming?

Het was de bedoeling om alvast te beginnen met de aanleg van de bouwput voor de verdiepte ligging. De bouwers wilden in vijf of zes weken een damwand van 30x1000 meter in de middenberm van de bestaande weg trillen. Dat zou, omdat Herepoort altijd 2x2 rijstroken moet openhouden, bijna een jaar duren: elke nacht een paar delen.

De bouwer vroeg om een deel van de weg toch wekenlang af te sluiten om ongestoord aan de slag te gaan om tempo te maken. Maar niet 's nachts zodat de nachtrust van omwonenden ook werd behouden.

Herepoort moest eerst het complete uitvoeringsplan voor de verdiepte ligging inleveren. Aanpak Ring Zuid had geen tijd om te beoordelen of het goed genoeg was voor een veilige en beheerste uitvoering. Dat was ook nodig om zeker te weten dat de damwanden op de goede plek staan. De stuurgroep moest het plan daarom wel afkeuren.

Was dit de eerste tegenvaller?

Nee, de bouw van de Helperzoomtunnel -een essentieel onderdeel van de plannen- mislukte wegens onvoorziene omstandigheden. Maar de plannen liepen ook al vertraging op bij de voorbereidingen, en omdat het Rijk het toegezegde geld pas een jaar later beschikbaar stelde. In 2009 ging de organisatie er nog vanuit dat de aanleg in 2015 zou beginnen en dat de weg in 2019 open zou gaan.

Wat was ook al weer de reden om de Zuidelijke Ringweg op de schop te nemen?

Verkeersdrukte. De Zuidelijke Ringweg, de A/N7 met onder meer Julianaplein (A28), Europaplein en Vrijheidsplein (westelijke ringweg), is de drukste verkeersader van Noord-Nederland en is een knelpunt in de bereikbaarheid van stedelijk knooppunt Groningen-Assen. Met name het wegdeel tussen grofweg het gebouw van de Gasunie en de afslag naar de IKEA is al jaren overbelast. Dat geldt ook voor de A28 voor Groningen. De kruising van de twee autosnelwegen wordt nu nog met verkeerslichten geregeld.

Hoe kwam het plan tot stand?

Rijkswaterstaat, de eigenaar van de weg, wilde eind jaren 90 (en ook al eerder) een nieuwe weg bouwen ten zuiden van de stad maar kreeg bij de provincie en gemeente Haren nul op het rekest. De plannen kwamen tien jaar geleden in een stroomversnelling toen provincie en Rijk afspraken om een deel van de compensatiegeld voor het niet doorgaan van de Zuiderzeelijn in de ringweg te steken.

Samen met rijksgeld voor wegenonderhoud was er toen opeens 600 miljoen euro beschikbaar. Dat is inmiddels gegroeid tot 721 miljoen. De weg was het eerste project in het kader van de Crisis en Herstelwet. Rijkswaterstaat hoefde daarom maar één plan uit te werken.

Was meteen bekend hoe het zou worden?

Nee, de huidige weg werd eerst nog een keer opgeknapt en kreeg onder andere een nieuwe Julianabrug). Rijk, provincie (die over het Zuiderzeelijngeld gaat) en gemeente vormden de projectorganisatie Aanpak Ring Zuid (eerst: AR Groningen en stuurgroep Zuidelijke Ringweg). Die kwam in mei 2009 naar buiten met zes varianten.

Vijf varianten voor een weg -met al dan niet gescheiden- rijbanen voor doorgaand verkeer en bestemmingsverkeer naast of boven elkaar op een verhoogd talud, met verdiepingen op palen, verdiept dan wel in een tunnel. Variant 6 bestond uit drie oplossingen aan de zuidkant van de stad.

De gemeente Groningen voegde op het laatste moment een zuidtunnel aan de twee oude ‘zuidtangenten’ van Rijkswaterstaat toe. Vooraf werd gezegd dat er alleen voor de twee eenvoudigste varianten geld was. Het volk koos massaal voor de tunneloplossing, maar het werd de verdiepte ligging. Daar ging de stad mee akkoord als er drie ‘deksels’ op kwamen. De andere varianten zijn niet meer onderzocht.

Wordt de gekozen variant nu aangelegd?

Nee, zonder er veel woorden aan vuil te maken stapte Aanpak Ring Zuid van de verschillende rijbanen voor doorgaand en parallelverkeer af, werden rijstroken versmald en zijn afslagen geschrapt. Daardoor zag de projectorganisatie kans om de verdiepte ligging met drie deksels te realiseren. Althans: zo leek het tot dusver.

De Helperzoomtunnel wordt gebruikt om lokale verbindingen tussen de oost- en westkant van de spoorlijn naar Assen te behouden. De stad houdt aansluitingen bij Laan Corpus den Hoorn, het Julianaplein, Europaplein en nieuwe bij de Osloweg, maar niet meer bij Oosterpoort en Hereweg.

Wie is verantwoordelijk voor het plan?

Rijkswaterstaat is eigenaar, het Rijk formeerl opdrachtgever. Maar de provincie is financieel verantwoordelijk voor het plan en draait op voor de meerkosten.

En wie is de bouwer?

Na een aanbesteding koos Aanpak Ring Zuid voor gelegenheidscombinatie Herepoort. Daarin zitten de Duitse hoofdaannemers Max Bögl (die de leiding heeft) en Zublin. Ze hebben elk 37,5 procent van de aandelen.

Vier regionale wegenbouwers completeren Herepoort: Koninklijke Oosterhof Holman Grijpskerk (7,5 procent), Roelofs Den Ham (Overijssel, 7,5 procent), Koninklijke Sjouke Dijkstra Leek (5 procent) en Jansma Drachten (5 procent).

Ze kregen de opdracht voor een aanneemsom van 388 miljoen euro. De resterende miljoenen zitten in een grote reservepot (178 miljoen euro), de organisatie en voorbereidingen, zoals het verleggen van kabels en leidingen en genodigde grondaankopen.

Hoeveel kost het per meter?

Het weggedeelte dat op de schop gaat, strekt zich uit van de A7 tussen Hoogkerk en knooppunt Westerbroek met stukje van de westelijke ringweg en de A28: circa 10 kilometer lang, oftewel 72.000 euro per meter. Vanwege de veranderende verkeersstromen in de stad past Aanpak Ring Zuid ook diverse stadswegen aan. Maar het meeste geld zit tussen Gasunie en Europaplein met grote projecten Vrijheidsplein, Julianaplein en de verdiepte ligging als grote klussen.

Hoe nu verder?

De bouwer weet het nog niet. Er moet een nieuw bouwplan komen, dat helderheid geeft over de uitvoering van de werkzaamheden. De vertraging levert de stad volgens ondernemers nu al imagoschade op: het beeld van Groningen als onbereikbare stad. De werkzaamheden die je nu overal zichtbaar zijn langs de weg hebben bijna allemaal te maken met de voorbereidingen om de daadwerkelijke bouw mogelijk te maken.

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.