Oud-topman SodM: ‘Vertragen versterking is onverantwoordelijk’

Het tijdelijk stoppen met de versterking van huizen in Groningen is onverantwoordelijk. Dat zegt Jan de Jong, oud-topman van het Staatstoezicht.

Jan de Jong (67), die in 2014 vertrok als inspecteur-generaal van het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM), adviseerde toenmalig minister Kamp in januari 2013 om de gaswinning in Groningen zo snel mogelijk terug te brengen tot 12 miljard kuub per jaar. Dit met het oog op het toenemende aantal aardbevingen.

Kamp kondigde echter aan eerst nieuwe onderzoeken te laten houden en draaide de gaskraan wagenwijd open tot 54 miljard kuub in dat jaar. Het leverde de schatkist in 2013 ruim 13 miljard euro op.

Denkt u nog vaak: had Kamp mijn advies maar opgevolgd?

,,Ja, dat heb ik vanaf het begin gedacht. In september 2012, een maand na de zware beving bij Huizinge, deden we bij SodM onderzoek. Toen kwam al naar voren dat krachtiger aardbevingen mogelijk waren. En die seismiciteit was direct verbonden met de snelheid waarmee gas werd gewonnen. Maar mijn mensen zeiden toen: als we dit naar buiten brengen, gelooft niemand ons. We hebben vervolgens twee maanden gesteggeld met NAM, KNMI en TNO.’’

,,In januari 2013 heb ik een advies geschreven voor de minister. Daar stond niets in dat alleen wij vonden. Alle conclusies werden door iedereen gedeeld. De belangrijkste waren dat er minder risico was door een lagere productie en dat het nodig was huizen te versterken.’’

,,Kamp gaf binnen een paar dagen een reactie namens het kabinet. Hij zei op het zes uur journaal: we gaan dertien onderzoeken doen. Ik vond dat een verschrikkelijk slechte reactie. Ik heb altijd een heel slecht gevoel gehad over de manier waarop met dat advies is omgegaan.’’

,,We zeiden destijds ook al: als je van voelbare aardbevingen af wil, moet je terug naar een gasproductie van 12 miljard kuub per jaar. En dat heb ik altijd consequent vol gehouden. Ik vind het belangrijk dat de huidige inspecteur-generaal, Theodor Kockelkoren, in februari dit jaar eveneens adviseerde de productie te verminderen tot 12 miljard kuub per jaar.’’

Vijf jaar later kondigt minister Wiebes aan de gaskraan versneld dicht te draaien. Wat betekent dat voor de aardbevingen?

,,Dat is niet met grote zekerheid te zeggen. Maar we hebben wel enige ervaring. We zeiden in januari 2014 tegen Kamp: sluit de vijf clusters bij Loppersum. Hij volgde dat advies grotendeels op. Vervolgens zagen we na anderhalf tot twee maanden bij Loppersum al effect. De bodem daalde minder snel en de seismiciteit nam af. Maar we zeiden ook: het effect is tijdelijk, na drie jaar kan de aarde weer onrustiger worden omdat het gas onder Loppersum uiteindelijk naar andere clusters stroomt waar de druk lager is. En dat is gebeurd. Dat hebben we gezien bij de zware beving in Zeerijp van januari dit jaar.’’

Wanneer stopt het bodemgeweld helemaal?

,,Ik ga uit van een flinke afname van de seismiciteit tussen een half jaar en een jaar na het terugschroeven van de gaswinning tot 12 miljard kuub per jaar. Het is relatief snel over. Dat is hartstikke goed nieuws voor Groningen. Weliswaar is niet alle spanning in de ondergrond meteen weg, maar een groot deel daarvan verdwijnt zonder aardbevingen. Als je de productie stopt, ontstaan er ook spanningen en een deel daarvan lekt ook weg zonder aardbevingen.’’

Waarom is er zo veel onzekerheid over de aardbevingen?

,,Er zijn geen formules voor. En die maak je ook niet zo een, twee, drie. Er zijn zoveel factoren die een rol spelen die we nog steeds niet kennen. Zelfs in landen waar ze veel meer ervaring hebben met aardbevingen, kunnen ze die niet voorspellen.’’

,,In Groningen hebben we weliswaar heel veel gaten in de grond geboord, maar dat wil niet zeggen dat we de ondergrond goed kennen. Het Groningerveld is bepaald niet homogeen, er zijn heel veel verschillen in samenstelling, grondsoort, ligging van breuken en noem maar op. Er zijn gewoon te veel variabelen.’’

Ondanks alle onzekerheid wil Wiebes voorlopig niet meer versterken.

,,Ik vind het heel erg dat de versterking wordt vertraagd. Ik vind het ook onverantwoordelijk omdat er nog jarenlang gas wordt gewonnen. Er is nog langdurig sprake van seismiciteit en er zijn dus risico’s. Nu de gaswinning voorlopig door gaat, moet je in de tussentijd doen wat je hebt beloofd. Dus de huizen met de grootste risico’s versterken.’’

,,Vergeet niet dat in Groningen nog altijd Code Oranje van kracht is. Dat is geen flauwekul. We hebben recent twee stevige aardbevingen gehad. En we weten: als je zo en zoveel zware schokken hebt, heb je grote kans op één nog zwaardere. De grote aardbeving van tussen de 4.0 en 5.0 op de Richterschaal is nog steeds mogelijk in Groningen.’’

Wiebes wil eerst het advies van de Mijnraad voor hij besluit over de versterking.

,,Ja, maar waar kan die Mijnraad nu mee komen? Daar heb ik echt mijn hoofd over gebroken. Als je ziet dat de seismiciteit niet veel minder is geworden vergeleken met vorig jaar en er nog steeds grote kans is op aardbevingen. Ik vind dat je als de wiedeweerga moet versterken in Groningen. We hebben dat proces al vijf jaar vertraagd. Je hebt in feite een Deltaplan nodig om de versterking in Groningen goed aan te pakken. Nu zijn er nog maar zeshonderd huizen versterkt en dat is een schande.’’

De minister onderhandelt met Shell en ExxonMobil over een regeling. Ze willen compensatie omdat ze niet alle gas uit het Groningenveld kunnen winnen.

,,Ik begrijp niet waarom er geheime onderhandelingen met de oliebedrijven zijn. In 2008 werd bij Franeker een gasveld gesloten omdat de bodem sneller zakte dan verwacht. Gaswinnaar Vermilion moest stoppen en werd daar niet voor gecompenseerd. Dat vind ik terecht, zo is dat ook geregeld in de mijnbouwwet. Het is een risico dat een onderneming loopt. Waarom moet er dan wel worden gecompenseerd voor Groningen?’’

U volgde afgelopen week het gasdebat in Kamer. Wat adviseert u de Kamerleden?

,,Ik vind dat na de publicatie van het ontwerpbesluit voor de gaswinning in september de tijd is aangebroken om een parlementaire enquète te houden. Dat zou heel relevant zijn. Het voordeel van het nu houden van een enquête is dat de uitkomsten van pas kunnen komen bij de afbouw van de gaswinning in Groningen. Dat moet op een nette en verstandige manier worden geregeld.’’

,,Bovendien denk ik dat de resultaten van betekenis zijn voor andere plekken in Nederland. Daar kunnen we leren van wat fout ging in Groningen. Bijvoorbeeld rond het nog steeds drukker wordende Schiphol. Daar worden ook grote aantallen mensen blootgesteld aan risico’s en ook daar speelt de overheid een belangrijke rol. Ik vind dat je altijd moet kiezen voor de veiligheid van de mensen.’’

Wie is Jan de Jong?

Oud-Shellman Jan de Jong ging in 2003 werken bij het Staatstoezicht op de Mijnen, de toezichthouder op de delfstofwinning in ons land. Hij kende Groningen goed en heeft nog geholpen bij het boren van de putten bij Zeerijp en Leermens.

De aanvankelijk tamelijk volgende houding van het Staatstoezicht veranderde onder De Jong geleidelijk aan in een meer kritische opstelling. Na de zware beving bij Huizinge adviseerde De Jong de gaswinning drastisch te beperken om iets te doen tegen de toenemende seismiciteit. In plaats daarvan werd de gaskraan verder opengedraaid door minister Kamp.

Toen hij voorjaar 2014 onverwacht zijn vertrek aankondigde, werd in Den Haag en Groningen getwijfeld of zijn pensionering wel helemaal vrijwillig was. Gefluisterd werd dat De Jong te kritisch werd bevonden.

Tweede Kamerlid Van Tongeren (GroenLinks) stelde destijds vast dat het vertrek van De Jong een ramp voor Groningen was. Volgens haar was hij de enige expert die in Groningen werd vertrouwd. ,,Hij is een onkreukbare man met een rechte rug. Geen ander heeft zoveel draagvlak in dit gebied.’’

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.