Mijn Streek: Beilerdingspel

Met een wandeling door de Broekstreek in het Beilerdingspel bijt hoogleraar Theo Spek het spits af in de serie Mijn Streek. ,,Een bij velen onbekend miniatuur-esdorpenlandschap met fraaie esgehuchten, essen, groenlanden en bos'', omschrijft hij zijn keuze.

Bale, Brant, Garm, Mante: waren het broers die op een goede dag hun ouders vaarwel zeiden, hun lief bij de arm pakten, om in de wildernis een eigen bestaan op te bouwen? Als genesis van de Broekstreek zou het verhaal niet misstaan. Broers of niet, Theo Spek, hoogleraar landschapsgeschiedenis, is ervan overtuigd dat de mannen hebben bestaan. ,,Balinge, Bruntinge, Garminge, Mantinge: het zijn middeleeuwse mannennamen met de uitgang –inge, wat huis van betekent. Namen zijn nooit toevallig. Je kunt ervan uitgaan dat de dorpen vernoemd zijn naar een stamvader die hier een boerderij stichtte.'' Wijzend naar een stel elzen vervolgt de hoogleraar: ,,En ga er ook maar van uit dat die eerste bewoners hier één grote natte wildernis aantroffen. Broek staat voor elzenbroekbos. Alleen de els kon die omstandigheden aan en hooguit op de horsten, kopjes in het dekzand, was het hier droog.''

Punt van orde vooraf: dit verslag beschrijft slechts een deel van de wandeling door de Broekstreek, het deel over het Binnenveld, westelijk van de Windhorst. Vreemd wellicht, vooral als je bedenkt dat het pad zelf - asfalt - weinig fraai is en je hetzelfde pad ook nog terug moet lopen, er valt geen rondje te maken. Waarom dan dit stuk? De reden is simpel. Aan de zuidkant van het pad ligt het bijzondere Mantingerbos. De hoogleraar wil daarover vertellen en de andere kant van het pad geeft prachtig zicht over de weiden met houtwallen. En is er nog een reden: wie wandelt met Theo Spek komt ogen en oren te kort, de hoogleraar grossiert in landschapskennis. De krant zou in een keer vol kunnen, vandaar deze beperking.

Oerbos

Goed, met het Mantingerbos is dus iets aan de hand. Het vermoeden rees al omdat eigenaar Natuurmonumenten er geen wandelpaden heeft. Je kunt - en mag - er dus niet in. Daar houden we ons uiteraard aan, oké… op een paar passen in de berm na dan. Dat bijzondere van het bos zit 'm niet in de bosanemoontjes of hun lookalikes klaverzuring en ook niet in de hulst, hoewel die volgens Spek nergens zo hoog reikt. ,,Voel je hoe de grond trilt? Dit bos is een van de weinige plekken waar nog het oerbos, het prehistorische bos, onderzocht kan worden omdat de bodem niet is aangetast.''

Zijn elders dan alle bosbodems aangetast? Het is nauwelijks voor te stellen, maar Drenthe is vroeger leeggeschraapt. Bosbodems verdwenen in de potstal om, vermengd met mest, op de es te belanden voor de vruchtbaarheid van de akkers. Pas toen het strooisel op was, raakte het steken van heideplaggen in zwang. Ondertussen groeide de bevolking en nam de veestapel toe. Het plaggen en de schapenhoeven werden het landschap te veel, zoals blijkt uit zandverstuivingen als het Mantingerzand. ,,Iedereen denkt dat Drenthe rond 1900 een uiterst gevarieerd landschap had, maar in wezen was het kaalgevreten. Rond 1600 was het vele malen mooier, daarvan ben ik overtuigd.''

Maar de bodem van het Mantingerbos bleef dus ongemoeid. ,,Dat komt omdat deze streek extreem dunbevolkt was, er waren alternatieven om als strooisel te gebruiken. Bovendien was het hier vaak kletsnat'', legt Spek uit. Voor landschapshistorici is de bodem van enorme waarde. ,,Dankzij stuifmeel dat we in de bodem aantreffen, weten we bijvoorbeeld dat hier in de prehistorie hulst en grote muur groeide, toen werd deze grond al gebruikt voor beweiding.''

We maken rechtsomkeert op de catwalk van de Broekstreek. Nu krijgen de weiden aan de andere kant van de weg langs de bovenloop van het Oude Diepje de aandacht. Het coulissenlandschap doet zo authentiek aan dat ik mezelf erop betrap dat ik zachter ga praten: elk volgend weiland verwacht ik een oud Drents boertje - en die wil ik niet storen in zijn werkzaamheden, niet wegrukken uit een verdwenen tijd. Spek haalt de historische atlas weer eens onder zijn arm vandaan als hij het verschil tussen weiden en maden wil verduidelijken. ,,Maden zijn hooiland'', legt hij uit terwijl hij op de kaart wijst, ,,de veenbodem is te zacht voor vee. Op de kaart herken je het door het dichte slotennet.''

Spik of Specke

Zoals gezegd: deze beschrijving eindigt terug bij de Windhorst, maar de tocht gaat gewoon verder en Theo Spek is nog lang niet uitverteld. Eén voorbeeld daarvan nog, een paar kilometer verder, op de Spekdiek. Nee, de weg is niet vernoemd naar de hoogleraar en de naam heeft ook niks te maken met spek van een varken. ,,De naam is afgeleid van spik of specke, een weg die met bossen rijshout was opgehoogd. Zo'n naam geeft aan hoe nat het hier vroeger was.'' En nu we het toch over water hebben, de hoogleraar heeft ook nog een algemene conclusie. ,,Van alle veranderingen in ons landschap was het verlagen van het grondwaterpeil in de afgelopen eeuw de meest ingrijpende.''

Theo Spek

Theo Spek (1963) studeerde aan de Universiteit van Wageningen. In 2004 promoveerde hij op een omvangrijk onderzoek naar het Drentse esdorpenlandschap. In zijn proefschrift rekende Spek af met het romantische beeld dat Drenthe als provincie in het verleden volledig zelfvoorzienend was met een landschap waarin de tijd stilstond. In werkelijkheid was de Drentse economie - en ook de landschapsontwikkeling - veel dynamischer. Theo Spek is hoofd van het Kenniscentrum Landschap.

Route

Route: 11 km. Verkorte route 6 km. Honden mogen mee, mits aangelijnd. Start: Dorpshuis 't Brinkhoes, Schiphorsten 2, 9437 TD Balinge.

Start bij infobord Schoolpad voor dorpshuis; Volg het Schoolpad tussen de heggen door, na de tuinen buigt het voor sloot RA; Volg pad tot bij vlonder, ga hier sloot over, het pad gaat even verder over duiker, ga RD; Sla op splitsing paden LA; Op klinkerweg LA (verkorte route gaat hier RA en pikt bij De Palts in Mantinge de route weer op); Op Y-splitsing RA; Op T-splitsing met Mantingerdijk LA; Bij parkeerplaats Mantingerzand door klaphek, volg de rode pijlen naar de parkeerplaats aan de Stienkamp; Op parkeerplaats RA, Stienkamp; Einde asfaltweg LA naar Mantinge; Op driesprong RA, Ekkelkampen; Op volgende Driesprong LA, De Palts (hier voegt de verkorte route in); Einde van weg (bij sculptuur) LA en meteen RA, een pad tussen houtwallen; Bij bruggetje LA, asfaltweg; Op driesprong bij picknickbank en infopaneel LA; Loop tot einde Mantingerbos, ca. 1 km en loop dan dezelfde weg terug; Opnieuw bij picknickbank aangekomen LA, Windhorst; Bij brede sloot aan linkerhand slaat u RA en meteen LA, een schouwpad langs sloot; Op asfaltweg RA; Op T-splitsing RA en op volgende T-splitsing LA, u loopt terug naar Balinge.

Klik hier voor een grotere versie.

Klik hier om terug te keren naar Reis!

Of like Reis! op Facebook, Twitter en Instagram

Toon reacties

Mis niets van het regionale nieuws. Ontvang onze dagelijkse nieuwsupdate, helemaal gratis.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven