Mijn Streek: Noordenveld

Langs Eelde-Paterswolde ligt een band van buitenhuizen, landgoederen en havezates. Diana Spiekhout onderzoekt hun relatie tot middeleeuwse kastelen. Het landschap speelt daarbij een belangrijke rol.

,Zie je dat? Tss...'' Diana Spiekhout zit op een bankje in de tuin voor havezate Lemferdinge als ze plots haar verhaal over haar onderzoek naar kastelen onderbreekt. Vlakbij steekt een mol het tuinpad over. Met z'n korte pootjes zoekt het beestje, half schuifelend half rennend, een holletje in het gazon. Het duurt een paar tellen voordat hij dat gevonden heeft – tellen die voor een mol bovengronds een eeuwigheid duren. Gelukt! Even gaat z'n snoet de lucht in, alsof hij een lange neus trekt, dan is hij weg. ,,Die heeft geluk dat ik mijn hond niet mee heb, dat was echt een eenhapscracker.''

‘Het landschap is een bordspel met pionnen'

Ja, zo'n mol doet maar ... Misschien is Diana er wel jaloers op. Het dier gaat immers lekker zijn gang in de tuin van de havezate en Diana, afgestudeerd archeologe, zou zelf ook maar wat graag eens een kijkje nemen in de bodem van Lemferdinge. Diana vermoedt dat daarin geheimen verborgen liggen. ,,De grote vraag is: wat was dit?'' Diana stampt nog eens op de grond, om aan te geven wat ze zo graag wil weten, het bouwwerk dat als eerste op deze plek verrees. ,,De oudste vermelding van Lemferdinge stamt uit de 15e eeuw, toen de heer van Ter Borch zijn zoon hier liet wonen. In de oorkonde is sprake van ‘een hof, een erve, landerijen en tienden'. Dus hier was al iets vóór die tijd. Maar wat? Een kasteel?''

Strijd voeren en verbanden aangaan

Kasteellandschappen in het Oversticht zo luidt de titel van het promotieonderzoek waar Diana Spiekhout (1988) aan werkt. Voor de periode tussen 1050 en 1425 brengt ze de functie en de dynamiek van de kastelen in Drenthe, Overijssel en het Gorecht in kaart. Zo'n honderd kastelen heeft Diana op de korrel. ,,Kastelenonderzoek is eigenlijk heel ouderwets. Ik geef daar een update aan door niet alleen te werken op basis van opgravingen of historisch onderzoek, maar de kennis te plaatsen in een landschappelijk kader. Ik zie mijn onderzoek als een bordspel, met allerlei pionnetjes, die strijd voeren en verbanden aangaan. Dat bord is het landschap. Als je beter weet hoe dat in de middeleeuwen eruit zag dan weet je ook waarom die pionnen op bepaalde plekken staan.''

We maken een rondje door de tuin van Lemferdinge. Wie wel eens een havezate of borg bezoekt en de structuur kent die ze vaak hebben – een hoofdgebouw, daarvoor een binnenplaats met aan weerszijden een schathuis en een koetshuis – ziet het meteen: alleen het schathuis staat er nog. Als je de ogen even sluit zie je hoe groot het complex vroeger was. De binnenplaats oogt nog altijd strak – afgezien van een enkele molshoop – maar de tuin achter het vroegere hoofdgebouw – in Engelse landschapsstijl – is met de tijd verwilderd. De sloten staan droog. Diana wijst naar de zichtlijnen vanuit het vroegere landhuis. Als je de ogen opnieuw even sluit, zie je hoe mooi het ooit was.

‘Het landschap is een bordspel met pionnen'

Hij werd al even genoemd, de Waterburcht in Eelde, het doel van deze wandeling. De burcht, of beter gezegd de plek waar die stond, ligt aan de andere kant van het dorp. Diana weet een mooie route. Geboren en getogen in Eelde wil ze de omgeving voor het voetlicht brengen. Ingeklemd tussen vliegveld en A28 komt die er nog wel eens bekaaid af. Ten onrechte blijkt, met landgoederen als Lemferdinge, De Duinen, Vosbergen en Oosterbroek op een rij. De route maakt een uitstapje naar het beekdal van de Drentsche Aa, ter plekke houdt het stroompje Drenthe en Groningen gescheiden. Alsof ze er zelf bij aanwezig was, zo vertelt Diana onder het lopen over de slag bij Ane en de vetes tussen de heren van Eelde en die van Peize: die laatsten vernielden het kasteel bij Eelde waarop als represaille de zonen van de heer van Peize ter dood werden veroordeeld.

Bloemencorso

We steken de Burgemeester Legroweg over. De woningen bij het Grote Veen zijn spiksplinternieuw. Voordat ze gebouwd werden vond er archeologisch onderzoek plaats, Diana hielp daaraan mee, een leuk bijbaantje tijdens haar studie. Langs de Eskampenweg staan de bloemen te popelen om mee te doen aan het bloemencorso, ze hebben nog een paar weken. Diana zelf doet ook mee. Ze maakt kostuums en staat op een van de wagens. En nu we het toch over kostuums hebben: Diana biecht haar grootste hobby op, haar ogen glinsteren. ,,Kort geleden was ik bij Castlefest, een fantasy-bijeenkomst. Ik ging als elfje. Even helemaal het hoofd leeg, even helemaal los, en niemand die zegt: ‘dat elfenpakje is niet historisch correct!'. Ik vind dat zóó heerlijk!''

Maar vandaag moet Diana feiten en fictie nog even gescheiden houden. We zijn bij de Waterburcht, zien een opgeworpen heuvel en hoogteverschillen in het weiland die grachten suggereren. ,,We nemen aan dat de schulte van Eelde hier woonde, tot in 1395 de bisschop van Utrecht bepaalde dat Drenthe nog maar één kasteel mocht hebben, Coevorden. Tot die tijd leende de bisschop zijn wereldlijke macht steeds om de beurt uit aan de schulten van Coevorden en Eelde.'' Diana vertelt hoe de schulte recht sprak en met de boetes zijn kas spekte. Vanaf de heuvel wijst ze naar de contouren van havezate Ter Borch die in 1799 werd afgebroken. ,,De Ter Borchs waren waarschijnlijk nazaten van de schulte, hun naam zegt het al: bij de burcht.'' En over die burcht: ,,Zie je de grachten? Op de digitale hoogtekaart ontdekte ik er zelfs acht. Dit was een heel groot complex.''

ROUTE NOORDENVELD

Route: 11 km.

Honden mogen mee, mits aangelijnd.

Start: Havezate Lemferdinge, Lemferdingelaan 2, 9765 AR Paterswolde.

Start met rug naar hek voor havezate en sla LA; volg vanaf Lemferdinge de aanwijzingen van de Landgoederen Eelde-route naar en door landgoed De Duinen; voorbij landgoed De Duinen LA landgoed Vosbergen in, een breed zandpad parallel aan sloot. U verlaat het bos en loopt het open veld in. Het pad voert naar de Drentsche Aa, negeer de Achtermadeweg en loop RD, volg het grindpad tot asfaltweg vlak voor Noord-Willemskanaal, Hooidijk, deze weg volgen; pad RA, een fietspad naar bosrand (aan linkerhand, net voor bosrand, markeert een groepje bomen de plek waar havezate Oosterbroek aanvankelijk lag); aan bosrand (tevens fietsknooppunt 28) RA; op Y-sprong na Museum Vosbergen LA en meteen daarna bij kruising het pad dat achter het kruispunt bij bordje Landgoed Vosbergen het bos in gaat; op Y-sprong RA en vervolgens het 1ste pad LA, het pad gaat langs het graf van het echtpaar Kraus-Groeneveld; na graf op T-splitsing LA en op volgende T-splitsing RA; NA drie stevige beuken (NB!) aan linkerhand LA, een smal pad dat spoedig het bos verlaat en door weilanden voert; op T-splitsing voor heg RA; op asfaltweg LA en vlak daarna de Burg. Legroweg oversteken en RD een fietspad; 1 weg LA, De Reeakker; 1 weg RA, Groote Veen; in bocht Groote Veen schuin LA/RD, een voet/fietspad; op asfaltweg LA; op T-splitsing RA, Esweg; 1ste weg LA, Eskampenweg, deze uitlopen, de weg gaat bij bocht over in Molenweg.

Molenweg volgen, op T-splitsing RA, Molenweg; op Y-sprong (tevens fietsknooppunt 16) RA; meteen na de Waterburcht LA, een klinkerweg; de weg gaat over in De Drift, blijf deze volgen; bij Y-sprong (tevens paddenstoel 23867) RA en even verder LA, een voetpad naar de kerk; voor kerk RA en vervolgens LA, Hoofdweg lang Museum De Buitenplaats; blijf de Hoofdweg volgen tot zijstraat Duinerlaan (ooit het kerkenpad voor de bewoners van Lemferdinge), hier RA; de Duinerlaan gaat bij kruising over in gravelpad, blijf dit pad volgen; het gravelpad steekt de Burg. Legro weg over, RD, pad blijven volgen; op verharde weg LA en meteen RA, u bent terug bij Lemferdinge.


Klik hier voor een grotere versie

Klik hier om terug te keren naar Reis!

Of like Reis! op Facebook, Twitter en Instagram

Toon reacties

Mis niets van het regionale nieuws. Ontvang onze dagelijkse nieuwsupdate, helemaal gratis.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven