'Terreuraanslagen zijn hier het nieuwe normaal'

Er zullen na Brussel nog veel aanslagen komen, zegt de befaamde Brits-Hongaarse socioloog Frank Furedi . Hij waarschuwt al jaren voor een verlammende angstcultuur, mede door de terreur.

Frank Furedi staat op het punt af te reizen naar de Belgische universiteitsstad Leuven. Vanuit het vredige Kent, waar de beroemde socioloog aan een zoveelste bestseller werkt, richting Brussel waar deze week de angst regeert. Maanden geleden werd hem gevraagd de openingslezing te geven op het ‘Feest van de Filosofie’. Over onze angst voor open grenzen zal hij spreken. Maar de meeste vragen verwacht hij over de collectieve angst voor terroristen.

Hij is de laatste dagen iets te vaak gebeld, vindt hij. ,,Want om de verkeerde redenen.” Twee vragen worden hem altijd gesteld: ‘Wat zit er achter de radicalisering van jonge moslims?’, en: ‘Zijn we nu banger dan vroeger?’ De eerste vraag pareert hij doorgaans met een tegenvraag: ,,Hoe komt het dat een aanzienlijk deel van de moslimjongeren Europa zo haat?” Los van de propaganda vanuit het IS-kalifaat ligt aan de radicalisering ten grondslag dat wij hier grote groepen jongeren in parallelle werelden hebben laten leven. Als je geen gemeenschappelijke waarden meer kan delen krijg je tegenstellingen en loop je kans op radicalisering en erger, denkt Furedi.

Die discussie zal nog wel even duren, maar nu wordt u boos als een voetbalwedstrijd van het Belgische elftal vanwege terreurdreiging wordt verplaatst.

,,Dat is het ergste wat je kunt doen. Je zegt feitelijk tegen de terroristen: ‘Oké, jullie hebben gewonnen, wij passen ons wel aan’. Als je die weg opgaat, is het einde zoek. Wat in Parijs en Brussel gebeurde is verschrikkelijk. Mensen in Europa moeten wel begrijpen dat dat soort terreuraanslagen hier het nieuwe normaal zijn. Je kunt dit niet meer wegdromen. Deze realiteit gaat nog wel jaren duren. Dus moeten we leren ermee te leven. Dat wil niet zeggen dat je aan terreur moet toegeven, wel dat je de destructieve impact van terreur minimaliseert.”

,,De impact van een aanslag wordt volledig bepaald door onze eigen reactie daarop. Terroristen worden de morele overwinnaars als we zo bang zijn geworden dat we dingen aflasten. Nog erger, dat we onze democratische verworvenheden laten aantasten door nog meer inperkingen en extreme controles op ons doen en laten. Onze streven naar veiligheid wordt dan obsessief. Dat kan gevaarlijker worden dan wat die bommen en kalasjnikovs aanrichten. Het klopt ook niet dat overal terreuraanslagen loeren. Ik loop meer fysieke risico’s als ik ga skiën met mijn zoon. Dus moeten we twee vingers opsteken naar die gasten en zeggen: ‘Ons krijg je niet klein’.”

 

Tot voor kort gaven mensen niet aan dat ze wakker lagen van terrorisme of klimaatopwarming. Nu wel, zegt u.

,,Nog niet zo lang geleden waren de gezagsdragers meer bezorgd om terrorisme dan gewone burgers. Die hadden eerder slapeloze nachten vanwege hun persoonlijke financiën, de kans op werkloosheid, het pensioen, de toekomst van de kinderen. Na de aanslagen in Parijs is de stemming duidelijk omgeslagen. Ik merk dat als ik door Europa reis. Veel mensen vertellen me dat ze zich bedreigd voelen. Ook omdat de daders door heel Europa hadden gereisd voordat ze toesloegen. Ze verbleven daarvoor in België, Duitsland, Nederland en weet ik waar. Het had dus overal kunnen gebeuren. Dat is wat mensen in hun achterhoofd houden.”

Ten tijden van de grote IRA-aanslagen in Londen leek het altijd alsof de Engelsen heel kalm bleven en zich niet gek lieten maken door de terroristen.

,,Dat was voorbeeldig. Zelfs in de reactie na de aanslagen in Londen van 7 juli 2005 toen een bus werd opgeblazen en een bom ontplofte in de metro (56 doden, onder wie de 4 daders, red.) zag je die beheersing. Een uur later organiseerden mensen zelfs feesten in de Londense wijk Hammersmith. Twee vingers naar de terroristen. Dat is de juiste reactie. Ik hoop dat dat zo blijft. Bij de IRA wist iedereen wel waar die voor stond en van hun kant gaven die terroristen meestal een waarschuwing bij een bomaanslag zodat mensen konden wegkomen. Dat is nu heel anders. Niet de fysieke bedreiging maakt ons bang maar nog veel meer dat we niet in staat zijn te verwoorden waarom mensen zichzelf opblazen.”

U zegt ook: je veilig voelen is gebaseerd op wederzijds vertrouwen en solidariteit.

,,Als er achter mijn rug gevaar dreigt dan ga ik er vanuit dat je me waarschuwt. Omdat ik me daar dan tenminste geen zorgen om hoef te maken kan ik andere problemen beter het hoofd bieden. Dat mensen in de metro nu bezorgd om zich heenkijken als er een Noord-Afrikaanse man met een koffer binnenkomt heeft ook alles te maken met falende multiculturaliteit. Het Nederlandse model is mislukt. Het heeft niet gewerkt omdat grote groepen mensen in parallelle wereld leven. Terwijl we ons allemaal verantwoordelijk zouden moeten voelen voor de gemeenschap waarin we samen leven. Het deed me goed te zien dat mensen in Brussel mensen elkaar spontaan een lift gaven. Dat zou normaal moeten zijn in een stad en niet alleen maar na zo’n verschrikkelijke gebeurtenis.”

,,Bekommer je om mensen die de deur niet uitdurven omdat ze bang zijn. Organiseer samen de veiligheid van je kinderen als dat nodig is. Mensen moeten zich niet geïsoleerd gaan voelen. Benoem de dingen.”

In Amerika bestaat de ongeschreven regel dat je in het openbaar nooit over politiek praat. Omdat mensen elkaar niet meer durven te vertrouwen en bang zijn voor confrontatie.

,,Het resultaat is dat er alleen nog over koetjes en kalfjes wordt gesproken en het debat uitsterft. We kennen elkaar niet meer en zijn dan geneigd meteen het slechtste van de ander te denken. Dat voedt de angstcultuur.”

,,Het wordt surrealistisch als we denken dat ons kind permanent in gevaar is en we het overal moeten beschermen. Dat lukt niet. Er is daarom een parallel tussen de angsten van ouders voor hun kinderen en de angsten bij veel burgers voor terroristen. Als we ook voor dat laatste straks bordjes gaan neerzetten zitten we pas echt diep in de problemen. Het zou betekenen dat we onze democratie en onze open samenleving inwisselen voor iets heel verkeerds.”

 

Er zijn altijd signalen

Bij velen zit de angst er na de aanslagen in Brussel flink in. Kun je nog veilig een vliegveld of een metro binnenstappen? Hoe let je op gevaar en wat doe je als je iets verdachts ziet? Beveiligingsexperts geven antwoord.

Drie normaal geklede mannen die hun koffers op trolleys voortduwen. De één met een hoedje op, de anderen keurig geknipt. Hoe hadden reizigers in de vertrekhal van vliegveld Zaventem dinsdagochtend kunnen weten dat juist deze mannen geen toeristen waren, maar terroristen die seconden later dood en verderf zouden zaaien?

,,Mensen moeten beseffen dat aanslagplegers niet per se gewaden en lange baarden dragen. De kans is juist groot dat ze er volkomen normaal uitzien”, zegt Ruben van Berg, operationeel directeur van beveiligingsbedrijf Securitas Nederland. Het is een weinig opbeurende constatering. Een aanslag kan kennelijk overal vandaan komen.

Wees alert

Wie een metro binnenstapt, of een druk station of een vliegveld betreedt, kan niets anders doen dan alert zijn, zegt Van Berg. ,,Er kunnen altijd kleine signalen zijn. Zenuwachtig gedrag, bijvoorbeeld. Daar waar je afwijkende situaties ziet, meld het aan de dichtstbijzijnde man of vrouw in uniform. Ga niet zelf handelen.”

Nooit zelf ingrijpen, adviseert ook Ad van Riel, directeur van REASeuro, een bedrijf dat gespecialiseerd is in beveiliging tegen explosieven. ,,Zoek de dichtstbijzijnde professional op. Een marechaussee, beveiliger of de mevrouw van de informatiebalie. Leg uit waarom jij de situatie vreemd vindt. Een getraind persoon kan vervolgens inschatten of er echt iets aan de hand is.”

Volgens Van Berg zijn er vaak kleine signalen die duiden op onheil. Een verdwaasde blik in de ogen, zenuwachtig gedrag. Hij haalt de Brusselse taxichauffeur aan, die de daders naar het vliegveld bracht en ze achteraf van de bewakingsbeelden herkende. De mannen waren geïrriteerd, de chauffeur mocht hun koffers niet aanraken.

Linkerhandschoen

,,Je kunt je afvragen of er niet een protocol bij het taxibedrijf moet zijn om dit soort dingen te melden”, zegt Van Berg. ,,Mensen hebben vaak van nature een onderbuikgevoel, maar denken dan: ach, het zal wel kloppen. Ik adviseer om bij zulke gevoelens meteen melding te doen.”

Beide beveiligingsexperts slaan aan op dat éne afwijkende detail van de daders op vliegveld Zaventem: de linkerhandschoen die ze droegen. Explosievenexpert Van Riel: ,,Er wordt over gespeculeerd dat daar het ontstekingsmechanisme in zou hebben gezeten. Ik heb dat nog nooit eerder meegemaakt, maar het is een logische gedachte. Je moet dat alleen maar net zíen. Het was mij waarschijnlijk ook niet opgevallen als ik was langsgelopen.”

Er zitten, kortom, grenzen aan de waakzaamheid van zowel burgers als overheid, vinden beide experts. ,,Meer beveiligers, patrouilles, camera’s. Het is de logische eerste reflex na een aanslag, maar het is natuurlijk schijnveiligheid”, vindt Van Riel. ,,De enige manier om aanslagen te voorkomen, is om de voedingsbodem weg te halen. De rest is repressie, pleisters plakken.”

Securitas’ operationeel directeur Van Berg ziet betere informatiedeling als een oplossing. Zelfmoordterroristen moet je signaleren vóórdat ze een aanslag kunnen plegen. ,,Over die geradicaliseerde jongere op school of die lone shooter verschijnen achteraf altijd verhalen waarvan je denkt: hoe hebben we die signalen kunnen missen? Waar het om gaat: hoe gestructureerd deel je als maatschappij je informatie? Als verschillende meldingen naast elkaar binnenkomen, kan blijken dat verschillende puzzelstukjes in elkaar passen.”

De beveiligingsbranche zou daarin een rol kunnen spelen, meent Van Berg. ,,We willen graag onze informatie delen met de politie. Dan heeft die ineens 30.000 paar ogen extra in Nederland. Na alle zware overvallen op waardedepots heeft de geldtransportbranche onlangs een convenant met de politie gesloten over het delen van informatie. Dat zou ook kunnen werken voor de gehele beveiligingsbranche.”

Toon reacties

Mis niets van het regionale nieuws. Ontvang onze dagelijkse nieuwsupdate, helemaal gratis.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven