Opinie: Behoud het maatschappelijk draagvlak voor de wolf

Aanvallen op schapen doen de discussie over de wolf in Nederland oplaaien. Het is de hoogste tijd voor concrete beheermaatregelen. Alleen zo kan verdere polarisatie worden voorkomen.

Met de terugkeer van de wolf in Nederland zijn we een grote predator rijker die een belangrijke rol speelt in de natuur. Zo kan hij het aantal prooidieren zoals ree en hert inperken en zelfs hun gedrag veranderen, waardoor er lokaal subtiele verschillen in de vegetatie ontstaan, waar vervolgens weer andere soorten van profiteren. Als ecologen onderzoeken wij deze rol van de wolf in natuurlijke systemen, zoals het oerbos in Polen, met ook als doel de opgedane kennis toe te passen in gebieden waar de wolf momenteel terugkeert.

Opmars

De wolf is beschermd in geheel Europa, wat zijn gestage opmars uit het oosten verklaart. De meeste terugkerende wolven zijn eenlingen van circa twee jaar oud die een geschikt permanent leefgebied zoeken. Eenmaal gevestigd in een rustig, vaak bosrijk gebied, jaagt de wolf vooral op natuurlijke prooi als ree, hert of zwijn. Vooral de zwervende eenlingen zijn doorgaans de lastpakken, die uit opportunisme ook schapen doden. Een schaap is nu eenmaal een gemakkelijke prooi, vooral ’s nachts buiten in de wei zonder beschermende hond of herder. Omdat de schapen niet kunnen vluchten en de wolf door jachtinstinct getriggerd wordt door de rond rennende prooien, doodt hij vaak meerdere schapen tegelijk. Sommige loslopende honden doden overigens op een zelfde wijze schapen. Dit bezorgt de schapenhouder niet alleen economische, maar ook grote emotionele schade. De economische schade wordt door het faunafonds vergoed. De emotie wordt echter vaak te gemakkelijk vergeten. Bagatelliseren van deze emoties kan leiden tot verlies van maatschappelijke draagvlak voor de wolf, zoals recent ook ervaren met de discussie over de Oostvaardersplassen. Bij polarisatie heeft niemand baat, de wolf het allerminst.

Bescherming

Vaak genoemde maatregelen om schade te voorkomen zijn een hogere afrastering – met of zonder stroom – of het inzetten van berghonden en ezels ter bescherming van de schapen. Minder vaak worden aanpassingen in het schapenbeheer genoemd, zoals dichtbij huis weiden, of het ’s nachts binnenhouden van schapen. Dit werd onlangs pijnlijk duidelijk in Marum, waar één schapenhouder zijn dieren wijselijk ’s nachts binnen zette na een eerste aanval, terwijl de buurman – die zijn schapen de tweede nacht toch weer buiten liet – wederom dieren verloor. Het ’s nachts binnen houden van schapen was voorheen in landen waar wolven voorkomen zeer gebruikelijk. Voor de kleinere (hobby-)schapenhouders is dit een goede en efficiënte oplossing, maar voor grotere schapenhouders is dit vaak lastiger.

Vergelijkbaar is het gebruik van berghonden om schapen te beschermen; op kleine schaal zal dit werken, voor boeren met veel vee is dit nauwelijks haalbaar. Voor alle mogelijke maatregelen geldt dat haalbaarheid en effectiviteit in Nederland vooralsnog onduidelijk zijn, alsmede wie opdraait voor de kosten. Het is zaak om hier snel met alle partijen over te praten.

Wolf en mens

De kans dat een wolf een mens aanvalt, is overigens zeer gering. Wolven zijn vooral in de schemering actief en mijden mensen in ruimte en tijd. Voornaamste reden van ongelukken in het verleden zijn: 1) hondsdolheid, 2) gewenning tussen wolf en mens (voeren), 3) in een hoek drukken van de wolf (opjagen/jacht), 4) wolven in heel onnatuurlijke omgeving.

Er zijn in Europa de afgelopen honderd jaar heel weinig ongelukken (vier dodelijke gevallen) met wolven gedocumenteerd. De mens behoort overduidelijk niet tot de prooi van wolven. Maar wolven blijven wilde roofdieren en in een druk bevolkt land als Nederland zijn bovengenoemde redenen weliswaar onwaarschijnlijk, maar niet compleet afwezig. Vooral eenlingen die nieuwe gebieden exploreren, verschijnen soms op plekken waar mensen wonen. Dit vergroot de kans op interacties, waarbij voorzichtigheid geboden is. Net als bij grote grazers in natuurgebieden, waar ondanks waarschuwingsborden wel eens ongelukken gebeuren, is het belangrijk de wolf als potentieel gevaarlijk te blijven beschouwen. Mens en wolf kunnen elkaar beter zoveel mogelijk blijven mijden, dan is de kans op ongelukken het kleinst.

Toekomst

Hoe zien wij de toekomst van de wolf in Nederland? Ecologisch gezien is hij een waardevolle aanvulling en er kunnen allerlei, zij het subtiele, positieve effecten voor biodiversiteit en landschap optreden.

We moeten daarbij voorkomen dat negatieve kanten worden gebagatelliseerd. Dit gaat ten koste van het maatschappelijk draagvlak, waarvan uiteindelijk de wolf zelf de dupe wordt. Daarom dient de discussie met alle betrokken partijen gevoerd te worden en moeten snel praktische maatregelen genomen worden, waarbij duidelijkheid over de kosten nodig is. Nederland heeft zijn eigen specifieke situatie, met een hoge bevolkingsdichtheid en een sterk gefragmenteerd landschap waarbij veel potentiële prooidieren (onder andere vee) buiten natuurgebieden lopen. Dit vraagt om specifieke oplossingen en niet een te gemakkelijk copy en paste van maatregelen uit andere landen.

Afschieten

Zo zouden we af kunnen stappen van de provinciale nulstanden voor zwijn en hert, om de wolf meer prooien te bieden. Ook moeten we de minder populaire maatregelen blijven bespreken, zoals wolvenregulering (wegjagen, wegvangen en misschien zelfs afschieten). Al moet hiervoor gekeken worden naar de huidige wetgeving. Alleen door wederzijds respect voor elkaar, mens en wolf, kunnen we in ons dichtbevolkte land met deze nieuwe predator samenleven.

Prof. dr. ir. Christian Smit (1), Msc. Annelies van Ginkel (1,2), Prof. dr. Dries Kuijper (2). (1: Conservation Ecology Group, Groningen Institute for Evolutionary Life Sciences, University of Groningen; 2: Mammal Research Institute, Polish Academy of Sciences, Białowieża, Poland)

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.