Opinie: Digitale spelers zijn knuffelstatus voorbij

Digitale bedrijven zoals Google, Facebook en Amazon groeien als kool, maar dreigen tegen bedrijfseconomische, morele en politieke grenzen aan te lopen.

De laatste jaren zijn vooral de digitale spelers, zoals Google, Facebook en Amazon, de winnaars in de Westerse economie. Ook in Nederland hebben digitale spelers de wind mee. Maar er zijn een aantal haarscheuren zichtbaar. De digitale bedrijven hebben hun status van knuffelbeer verloren.

Data en privacy

Gegevens van klanten zijn van essentieel belang voor deze bedrijven. Met deze gegevens proberen zij klanten beter te bedienen en hen op het juiste moment aantrekkelijke aanbiedingen te doen. Er zijn echter steeds meer signalen dat bedrijven als Google en Facebook niet zo nauwkeurig omgaan met data en dat ze gebruikt kunnen worden voor onder meer politieke doelen. Vooral de politiek is hier dan nu ook zeer bezorgd over. Het is niet voor niets dat dit jaar de topmannen van onder andere Google en Facebook voor zowel het Amerikaanse als het Europese parlement moesten verschijnen.

Te machtig

Er komen steeds meer vragen over de macht en grootte van vooral de tech giganten. Zijn partijen als Google niet te groot en hebben ze niet een monopoliepositie? Boekingsplatform Booking.com doet een zeer groot deel van de online-boekingen bij hotels en pakt ruim 25 procent van de omzet. Maar zijn een aantal hotelketens niet te afhankelijk geworden van dit soort platforms? Opvallend is dat de winstgevendheid van Booking veel hoger is dan die van een hotelketen als Marriot. Amazon.com heeft in de VS meer dan 50 procent van de online retailmarkt in handen en tracht door nieuwe marketingtechnieken en met de virtuele assistent Alexa een steeds grotere greep op consumenten te krijgen. Met Alexa is Amazon bijna als een soort persoon in de huiskamer of keuken van veel Amerikaanse huishoudens aanwezig.

Dominantie

Er ontstaan dan ook steeds meer vragen over de vermeende dominantie van deze giganten. Een belangrijke vraag hierbij is de definitie van een markt. Digitale platforms zijn vaak actief in meerdere markten en zijn vaak vooral online dominant. Zo is Google een zeer dominante speler in de online advertentiemarkt, maar een groot deel van de reclame gaat ook nog via oude media. Mededingings-autoriteiten, zoals de ACM in Nederland, zullen kritisch naar marktdefinities gaan kijken en of deze nog passend zijn met de aanwezigheid van digitale grootmachten.

Dan zijn er de arbeidsomstandigheden. Afgelopen week kwam PicNic, de Nederlandse online supermarkt zonder winkels, in het nieuws, omdat ze volgens de FNV niet goed omgaan met hun werknemers en te lage lonen betalen. PicNic is volgens het management geen supermarkt, en valt daarom niet onder de supermarkt CAO waar de lonen hoger liggen. Waar men dit op baseert is onduidelijk. In ieder geval concurreert men direct met bijvoorbeeld Albert Heijn (AH.NL) en Jumbo.

Negatieve gevolgen

De kritiek op werkomstandigheden en lonen bij digitale platforms is niet uniek voor PicNic. Er wordt regelmatig gesproken over de negatieve gevolgen voor werknemers in de platform-economie. Journalist Alan Selby ging in 2017 undercover bij Amazon in het Verenigd Koninkrijk. Een werknemer zei hier tegen de journalist: ‘We zijn mensen, geen slaven of dieren’. De werkdruk was enorm en van de lonen kan men niet rond komen.

Voor digitale bedrijven is een zeer scherpe prijsstelling zeer belangrijk. Hiermee kan men de concurrentie met andere online bedrijven en reguliere winkels aan. Lage kosten door een hoge productiviteit en lage lonen zijn dan van essentieel belang. Tot nu toe accepteren consumenten dit of zijn ze onwetend. De vraag is echter wel of dit op de lange termijn houdbaar is. Zal de westerse consument accepteren dat westerse digitale bedrijven niet goed om gaan met hun personeel?

Logistieke problemen

Er zijn ook logistieke problemen. De groei van het online bestellen zorgt voor steeds meer bezorgmomenten. Door de westerse steden wordt af en aan gereden door besteldiensten. Dit leidt tot meer drukte in binnensteden en daarnaast zijn er milieueffecten. Doordat consumenten veel terug sturen zijn er ook veel retourstromen. Daarnaast lijken de bezorgdiensten niet genoeg capaciteit te hebben om pieken rond bijvoorbeeld Black Friday en kerst op te vangen.

Stel nu dat consumenten in 2030 50 procent van hun aankopen online doen. Dan ontstaat er een grote uitdaging bij de bezorging. Amazon investeert hiervoor nu bijvoorbeeld in drones om zo de drukte op de weg te omzeilen. Maar of het nu wenselijk is dat er door steden allemaal drones met pakketjes gaan vliegen? Logistiek liggen er bij de bezorging van online-bestellingen dus grote uitdagingen. Wanneer deze niet worden opgelost, zal dit de groei van deze sector belemmeren.

De digitale sector wordt steeds belangrijker in onze economie. Dit geeft ons als consument ook veel voordelen. Maar er komt steeds meer aandacht voor een aantal mogelijke problemen, die de groei van deze sector met zich mee brengt. Digitale bedrijven worden steeds meer normale bedrijven en zullen steeds meer verantwoording moeten afleggen aan de samenleving en deze uitdagingen serieus moeten oppakken.

Prof. dr. Peter Verhoef is directeur van het Groningen Digital Business Centre

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.