Opinie: Een leven lang leren wordt een leven lang lenen

Er komt meer geld beschikbaar voor onderwijs, maar de financiële drempel voor toegang tot het hoger onderwijs wordt alleen maar hoger. De rente op de studielening mag niet omhoog.

Volgende week wordt in de Tweede Kamer de onderwijsbegroting behandeld. De ministers Engelshoven en Slob hebben ruim 2,5 miljard euro meer te verdelen dan vorig jaar het geval was. Een mooie en zwaarbevochten extra investering in de toekomst en toch is onderwijsland ontevreden. En met een reden, want ondanks al het extra geld wordt ons onderwijs voor steeds meer jongeren onbereikbaar en onbetaalbaar.

Leenstelsel

De invoering van het leenstelsel vormde hiervan het sobere startschot. Sinds 2015 vervangt dit leenstelsel de oude basisbeurs voor studenten aan het hbo en de universiteit. De bijdrage in de studiekosten van studenten veranderden daarmee van een gift in een lening. Een flinke lening. De gemiddelde student leent hierdoor voor zijn studie enkele tienduizenden euro’s. Een studieschuld die ervoor zorgt dat de meeste studenten tot aan het einde van hun werkzame leven bezig zijn met afbetalen.

‘Leenangst’

Dit leven lang lenen blijft niet zonder gevolgen. Uit onderzoek van het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS) blijkt dat het vooruitzicht op deze forse studieschuld ervoor zorgt dat studenten uit armere gezinnen minder vaak kiezen voor een vervolgstudie na de havo of het vwo, dan hun meer welgestelde leeftijdsgenoten. Voor 2018 gaat dit om enkele duizenden jongeren uit voornamelijk bijstandsgezinnen. Deze jongeren hebben, niet heel verrassend, last van wat het CBS ‘leenangst’ noemt. De angst om jezelf in de schulden te steken en deze niet terug te kunnen betalen.

Stijging

De coalitiepartijen lijken echter niet van plan deze leenangst aan te pakken. In tegendeel, in het regeerakkoord is een maatregel opgenomen die lenen nog duurder gaat maken en daarmee nog meer studenten zal afschrikken. Deze maatregel is de koppeling van de rente op de studieschulden aan de tienjaarsrente op staatsobligaties, die veel hoger ligt, in plaats van de huidige koppeling aan de vijfjaarsrente. Een technisch verhaal, maar wel met als resultaat dat studenten er over de looptijd van hun lening enkele duizenden euro’s op achteruit gaan. Zelfs in de berekeningen die uitgaan van de huidige lage rentestanden zorgt dit al voor een stijging van de gemiddelde maandlasten voor oud-studenten met ruim 18 procent.

Sociaal?

Dat terwijl er bij de invoering van het leenstelsel van nog wel was beloofd dat maandlasten niet zouden worden verhoogd. Het leenstelsel zou vooral een sociaal leenstelsel zijn, met lage maandlasten en dito rente. Die belofte wordt helaas gebroken. En door deze stijgende lasten wordt ook een tweede belofte gebroken. De belofte dat de studieschuld van een student de kans op een woning niet in de weg zou staan.

Achteruitgang

Hypotheekverstrekkers zijn namelijk na de invoering van het leenstelsel studieschulden weliswaar minder zwaar gaan meewegen, maar door de grote toename aan schuld die studenten nu opbouwen, zorgt dit netto voor een achteruitgang in het bedrag dat studenten kunnen lenen. Daar komt nog eens bij dat deze afspraak die het kabinet in 2015 heeft gemaakt met hypotheekverstrekkers nergens is vastgelegd. Hierdoor is de kans dus groot dat wanneer het kabinet nu besluit de rente op studieschulden te verhogen, de hypotheekverstrekkers op hun beurt besluiten de studieschulden ook weer zwaarder mee te wegen.

Drukken

Daar komt nog bij dat door een gebrek aan registratie van de hoogte van studieschulden, hypotheekverstrekkers vaak rekenen met de originele studieschuld in plaats van de actuele schuld. Deze verre van eerlijke manier van rekenen zorgt ervoor dat studieschulden nog zwaarder drukken op oud-studenten. Verhalen hierover zorgen ervoor dat de leenangst onder toekomstige studenten wederom stijgt.

Ongelijkheid

Op deze manier wordt het ‘leven lang leren’ vervangen door een ‘leven lang lenen’ en wordt binnen het onderwijs simpelweg sociale ongelijkheid gecreëerd. Het is echter nog niet te laat voor het kabinet om hier iets aan te doen. Een terugkeer naar de oude basisbeurs lijkt er nog niet in te zitten, maar de geplande verhoging van de rente zou in ieder geval van tafel moeten. Alleen zo zorgen we dat in het onderwijs kansen van jongeren weer worden bepaald door hun potentie in plaats van door de portemonnee van hun ouders.

Lotte Schipper en Klaas Valkering zijn respectievelijk voorzitter en vicevoorzitter van het CDJA, de jongerenorganisatie van het CDA.

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.