Pesten is probleem van ons allemaal

Het is de Week van het Pesten. Pesten is een complex probleem waar we te weinig van weten. Leerkrachten worden onvoldoende getraind om het aan te pakken.

Van leerkrachten wordt veel verwacht: naast het scheppen van een stimulerend academisch klimaat moeten ze er ook voor zorgen dat er niet gepest wordt in de klas. Ze zijn echter niet voldoende opgeleid om pesten effectief te kunnen aanpakken. Bovendien ontbreekt er nog veel wetenschappelijke kennis over de rol van leerkrachten bij pesten, waardoor we leerkrachten niet goed kunnen ondersteunen.

Protocol

Pesten komt in vrijwel iedere klas voor. Diverse onderzoeken laten zien dat pesten ernstige gevolgen voor de slachtoffers kan hebben. Het is daarom goed dat er in de afgelopen jaren meer aandacht voor dit probleem is gekomen. Zo zijn scholen sinds de invoering van de Wet Veiligheid op School (2015) verplicht om een zogenaamd anti-pestprotocol te hebben. In dit protocol moet worden beschreven wat de school allemaal doet om pesten tegen te gaan. Daarnaast gebruiken steeds meer scholen een anti-pestprogramma en heeft het Nederlands Jeugdinstituut (NJi) deze programma’s een aantal jaar geleden beoordeeld op hun effectiviteit.

Averechts

In deze anti-pestprotocollen en anti-pestprogramma’s is een speciale rol weggelegd voor leerkrachten. Aangezien zij de meeste tijd doorbrengen met hun leerlingen wordt van hen verwacht dat ze pesten voorkomen, signaleren en dat ze actie ondernemen als er in de klas gepest wordt. Ze lijken hier echter vaak niet erg succesvol in. Zo laat onderzoek zien dat leerkrachten het pesten niet herkennen, dat ze het niet serieus nemen of dat hun aanpak volgens hun leerlingen juist een averechts effect heeft.

Weinig aandacht

Een belangrijke verklaring hiervoor is dat de meeste leerkrachten niet voldoende zijn opgeleid om met pesten om te gaan. Tijdens de opleiding van leerkrachten ligt de nadruk vaak op vakken zoals taal en rekenen en is er maar weinig structurele aandacht voor sociale veiligheid in het algemeen en pesten in het bijzonder, zo blijkt uit een rapport van Stichting School en Veiligheid en het Ministerie van OCW. Opleidingen verschillen ook in de manier waarop ze aandacht aan het onderwerp besteden: in sommige opleidingen worden een of twee lessen aan het onderwerp besteed, in andere opleidingen wordt ervan uitgegaan dat toekomstige leerkrachten tijdens hun stage wel leren hoe ze pesten moeten aanpakken.

Ontbrekende kennis

Dat er geen structurele aandacht voor pesten is tijdens de opleiding van leerkrachten is niet gek aangezien er nog veel kennis ontbreekt over de rol die leerkrachten bij pesten spelen. Onderzoekers van de Rijksuniversiteit Groningen maakten onlangs een inventarisatie een zogenaamde systematische review van alle onderzoeken die naar de rol van leerkrachten bij pesten gedaan zijn en concludeerden dat we van veel factoren een beetje weten, maar dat er nog teveel structurele kennis mist om leerkrachten echt goed te kunnen ondersteunen bij het aanpakken van pesten. Met andere woorden: we weten helemaal nog niet goed hoe leerkrachten zich nu het beste kunnen gedragen.

Zoek het maar uit

Samenvattend: we trainen leerkrachten niet voldoende en kunnen ze ook (nog) niet vertellen hoe ze pesten het beste kunnen aanpakken, maar verwachten tegelijkertijd wél dat ze het pesten oplossen. Eigenlijk zeggen we: zoek het maar uit, het is jouw probleem. Terwijl pesten een probleem van ons allemaal is. Het is daarom belangrijk dat we onze verwachtingen bijstellen. Ja, leerkrachten moeten signalen die wijzen op pesten serieus nemen ze mogen hun kop niet in het zand steken maar tegelijkertijd moeten we ook niet verwachten dat het ze lukt het pesten volledig uit te bannen. Daarvoor is het een te complex probleem en is er nog te weinig kennis.

De handen ineen

Het is belangrijk om in ons achterhoofd te houden dat er geen pasklare oplossing voor pesten is. Laten we scholen, leerkrachten, ouders, onderzoekers en beleidsmakers in plaats van de verantwoordelijkheid zo sterk bij de leerkracht neer te leggen de handen ineenslaan om pesten te verminderen. Pesten is namelijk een probleem van ons allemaal.

Danelien van Aalst Msc en dr. Beau Oldenburg zijn onderzoekers aan de Rijksuniversiteit Groningen (RUG). Beau Oldenburg geeft maandagavond 17 september om 20.00 uur een gratis toegankelijke lezing in het Academiegebouw in Groningen onder de titel’: 'Schelden doet geen pijn' en andere hardnekkige misverstanden over pesten.

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.