Niemand is veilig voor schulden

UTRECHT Het zijn echt niet alleen minima met een gat in de hand die zich in de schulden steken. Door onvoorziene tegenvallers als een scheiding of ontslag kan iedereen op zwart zaad komen te zitten.

Slechts een klein deel van de schuldenaren heeft zijn geld domweg verbrast”, stelt Tamara Madern, lector schuldpreventie aan de Hogeschool Utrecht.

Kan werkelijk iedereen in de schulden komen?

,,Ja, de rode cijfers zijn dichter bij dan veel mensen denken. Stel je voor: je bent kostwinner en je raakt werkloos. Het duurt meestal zo’n zes weken voordat je een WW-uitkering krijgt. Ondertussen lopen je rekeningen gewoon door, dus je bouwt een achterstand op. Met een WW-uitkering krijg je nog maar zeventig procent van je laatst verdiende loon. De kans is groot dat je die achterstand daarmee niet kunt inlopen. Dan komen er incassokosten bovenop, en zo raak je verder in de problemen.”

Een kaarsje opsteken tegen de rode cijfers dan maar?

,, Nee, je kunt door je gedrag wel het risico op schulden vergroten of verkleinen. Sparen is de beste remedie tegen schulden. Als je een buffer hebt opgebouwd, dan kun je onverwachte schommelingen in je uitgaven of inkomsten veel beter opvangen. Ook een goed netwerk kan je uit de schulden houden. Daarmee bedoel ik niet dat je allemaal rijke mensen moet kennen die jouw schulden afbetalen. Het is ook al fijn als je iemand hebt die kan oppassen op je kinderen als je naar een sollicitatiegesprek toe gaat.”

Wat is bij schulden vaker het probleem: de inkomsten of de uitgaven?

,,Het beeld dat schulden vooral bij minima voorkomen, strookt niet met de werkelijkheid. Uit onderzoek blijkt dat er geen verband is tussen een laag inkomen en problematische schulden. Onverwachte veranderingen in het inkomen, bijvoorbeeld door ziekte of werkloosheid, kunnen daarentegen wel tot schulden lijden. Hetzelfde geldt voor onverwachte uitgaven. Als je geen spaargeld hebt, dan kan een kapotte koelkast die samenvalt met een hoge telefoonrekening, je al in de rode cijfers brengen. Slechts een klein deel van de schuldenaren heeft zijn geld domweg verbrast.”

In hoeverre zijn mensen verantwoordelijk voor hun schulden, als het ons allemaal kan overkomen?

,,Er ligt zeker een grote verantwoordelijkheid bij mensen zelf. Maar ik vind wel dat mensen het soms heel moeilijk wordt gemaakt om het goed te doen. Overal waar je komt, word je verleid om spullen te kopen. En de overheid maakt het burgers soms ook knap lastig. Denk aan het ingewikkelde toeslagensysteem, waarbij mensen vaak achteraf geld terug moeten betalen. De politiek ziet financiële zelfredzaamheid als de oplossing voor het schuldenprobleem. Maar voor een effectieve aanpak van schulden moet de overheid ook de hand in eigen boezem steken.”

Is de samenleving te streng voor mensen met schulden?

,,Ja, in Nederland bestaat heel erg het idee dat je boete moet doen voor je schulden. Vandaar ook die hoge incassokosten. Maar die werken juist averechts. Komt het water je tot aan de lippen, dan zorgt het Nederlandse incassosysteem ervoor dat je kopje onder gaat. Dat idee van boete doen, zit erg in onze calvinistische volksaard. Heb je in de VS hoge schulden, dan kun je de sleutel van je huis inleveren en weglopen. Je bent dan alles kwijt, maar je bent er ook in één keer vanaf. Dat zou in Nederland ondenkbaar zijn.”

Wat zijn de oorzaken?

Vaak hebben schulden meer dan één oorzaak. Wetenschappers delen de oorzaken van schulden in vier categorieën in: omgeving, gedrag, gebeurtenissen en persoon.

Omgeving

Het risico dat je loopt om in de schulden te raken, wordt mede bepaald door je omgeving. Wanneer je geen goed netwerk van familie en vrienden hebt, zak je sneller weg in de rode cijfers. Tot de oorzaken in de omgeving behoren ook fouten door schuldhulpverleners, werkgevers of uitkeringsinstanties.

Roland Taams: ,,Ik ben zelf verantwoordelijk voor mijn schulden, maar mijn schuldhulpverlener heeft het er alleen maar slechter op gemaakt. Ik ben in de schulden geraakt doordat ik vanwege privékwesties onvoldoende tijd stak in mijn eigen zaak. Toen ik bij een schuldverlener kwam, had ik 65.000 euro schuld. Hij heeft er zootje van gemaakt. Hij bleek bijvoorbeeld betalingsafspraken met mijn schuldeisers niet na te komen. De gemeente heeft hem eruit gegooid, maar daar heb ik verder niets aan. Doordat de incassokosten verder zijn opgelopen, heb ik nu een schuld van 135.000 euro. Inmiddels krijg ik wel goede hulp van de gemeente en kan ik mijn blik weer op de toekomst richten.”

Gedrag

Houding en gedrag kunnen ook een oorzaak zijn van schulden. Vaak gaat het om onbewust gedrag. Risicofactoren zijn impulsiviteit, gebrek aan financiële kennis en het gevoel weinig invloed te kunnen uitoefenen op je eigen situatie.

Wilma van Maurik: ,,Ik leef onder het bestaansminimum en ik heb níet de hoop dat dat nog ooit gaat veranderen; ik ben inmiddels 59 jaar. Ik moet iedere maand rondkomen van 850 euro. Nou, probeer dat maar eens. Gelukkig heb ik veel vriendinnen, waarbij ik af en toe een prakkie kan komen eten. Ik heb zo’n 16.000 euro schuld. Die schuld is eigenlijk van mijn ex-man. Hij had een stucadoorsbedrijf dat tijdens de recessie failliet ging. We waren in gemeenschap van goederen getrouwd dus die schuld is ook van mij. Ik zit nu nog in de schuldsanering, maar ik weet dat ik níet veel beter zal hebben als ik er straks uitkom. Ik ben op een leeftijd dat ik geen werk meer ga krijgen. Ik weet dat ik een hoop bagger over me heen krijg als ik dit zeg, maar voor mij maakt het níet zoveel uit of ik schulden maak of níet. Het blijft hoe dan ook sappelen.

Gebeurtenissen

Een grote verandering in je leven kunnen je financiën overhoop gooien. Door werkloosheid, faillissement of een echtscheiding kan je financiële plaatje er ineens heel anders uit komen te zien.

Joyce Meuwissen: ,,Toen we stopten met ons restaurant hadden we bijna drie ton schuld. We zijn in 2008 gestart, net toen de crisis begon. Het restaurant liep vanaf het begin niet goed. Omdat we allebei in het restaurant werkten, hadden we privé ook te weinig geld. We stonden niet alleen in het rood bij leveranciers van het restaurant, maar hadden bijvoorbeeld ook een hoge huurschuld en restschuld op ons koophuis. De schulden hadden niet zo erg hoeven oplopen als we eerder aan de bel hadden getrokken. Maar we hoopten telkens dat we zelf het nog recht konden zetten. We waren continu aan het overleven. Maar uiteindelijk moesten we alsnog stoppen met ons restaurant.”

Persoon

Persoonlijke factoren zoals laaggeletterdheid, een verstandelijke beperking, verslaving of psychiatrische problemen kunnen ook een belemmering vormen om schuldenvrij te leven.

Sandra Benedick: ,,Door psychologische problemen kunnen mijn man en ik niet werken. We hebben allebei al dertien jaar een bijstandsuitkering en het is lastig om het daarmee te redden. De eerste vijf jaar dat we in de bijstand zaten, hebben we 55.000 euro aan schulden opgebouwd omdat we geen idee hadden hoe we in vredesnaam moesten rondkomen. Daarna zijn we in de schuldsanering gekomen. Daarna ging het een paar jaar goed. Maar toen we kinderen kregen, werd het toch weer lastig om alle rekeningen te betalen. We betalen eerste de vaste lasten, daarna de dingen voor onze kinderen en dan blijft er voor ons nog maar heel weinig over. Inmiddels hebben we 25.000 euro schuld. Wij zijn minima en zullen dat door onze psychologische problemen ook altijd blijven.”

menu