‘Alders moet het vooral doen met gezag, niet met macht'

Oud-topambtenaar Hans van der Vlist uit Schiedam bereidde de komst van Nationaal Coördinator voor Groningen Hans Alders voor. Die gaat 1 juni aan de slag. ,,Vertrouwen herstel je alleen met resultaten, niet op basis van praatjes.''

Hij kende Groningen amper, had er niet gestudeerd of gewerkt. Toch werd de in Schiedam woonachtige, gewezen topambtenaar Hans van der Vlist begin dit jaar gevraagd als kwartiermaker om de komst van de baas van de Overheidsdienst Groningen voor te bereiden. Met het aantreden van Hans Alders zit zijn werk er bijna op. Alders moet er voor zorgen dat Groningen aardbevingsbestendig wordt gemaakt.

Twee werelden

,,Ik had niets met Groningen. Ik ben vooral gevraagd omdat ze iemand zochten die de taal van twee werelden spreekt: Den Haag en de regio. Ik ken de rijksdienst en de regiopolitiek goed. Er was tijdens de discussie over de Nationaal Coördinator een zekere spanning in de regio of Den Haag wel met een voorstel zou komen ten dienste van de regio. Het moest niet te veel een dictaat worden uit Den Haag'', zegt Van der Vlist in het gemeentehuis van Winsum. Hij heeft daar net een vergadering van de Dialoogtafel bijgewoond.

De in 1947 in Rotterdam geboren ingenieur Van der Vlist, die in april 2012 met pensioen ging, begon zijn carrière als medewerker van de verkeersdienst in Rotterdam. Later was hij lid van Provinciale Staten in Zuid-Holland voor de PvdA, negen jaar gedeputeerde in die provincie en ruim vijf jaar dijkgraaf. Ook was hij jarenlang directeur-generaal en secretaris-generaal bij het departement van VROM.

Snel uit de startblokken

Hij moest er als kwartiermaker vooral voor zorgen dat Alders snel uit de startblokken kan, zegt Van der Vlist. ,,Mijn opdracht was niet om het probleem in kaart te brengen. Ik moest er voor zorgen dat als de coördinator er was, die meteen aan de slag kon.''

Van der Vlist en zijn staf bereidden het besluit voor waarin de taken van Alders zijn omschreven en de wijze waarop hij zich voegt in het bestaande ‘bestuurlijke' landschap. Ook werkten ze een opzet uit voor de nieuwe Overheidsdienst Groningen.

Verkenningen

Tot slot werd veel voorwerk voor Alders gedaan. Die moet voor het eind van het jaar komen met een vijfjarenplan voor de aanpak van de bevingsschade. Er werd een aantal ‘verkenningen' gedaan. De kwartiermaker geeft een voorbeeld. ,,Je moet prioriteiten stellen. Je kunt niet alles tegelijk doen. Je moet bij het ernstigste geval beginnen. Maar welk huis pak je het eerste aan? Wie bepaalt wat je doet en wanneer? Waarom wordt er wel op de ene plaats begonnen en op de andere niet?''

En er zijn meer zaken waarover is nagedacht: maatschappelijke kwesties, maar ook het landschap en de vele beschadigde monumenten. En welke opgave komt er nog weg achter de krimp? Bovendien kunnen mensen alleen via het Centrum Veilig Wonen geholpen worden of kunnen ze ook zelf aan de slag. ,,Wat voor spelregels horen daarbij?''

Weinig bevoegdheden

Opvallend genoeg heeft Hans Alders weinig bestuurlijke bevoegdheden gekregen, ondanks de megaklus waar hij aan begint. ,,Dat is waar. Dat is een bewuste keuze geweest'', aldus Van der Vlist. ,,Als je de bevoegdheden van de ene bestuurslaag weghaalt en overhevelt naar een andere, dan moet je de wet wijzigen. Dat kost veel tijd. Daar konden we niet op wachten. Alders moet het vooral doen met gezag, niet met macht.''

,,Je moet samen dit probleem oplossen. Mijn overtuiging is dat je de meeste vraagstukken kunt oplossen met de kracht van argumenten. Door aan te dragen wat er moet gebeuren. Een stukje doorzettingsmacht is ook dat je de stukken op tijd aanlevert.''

De grote winst van de nieuwe overheidsdienst is volgens de Schiedammer ook dat die er voor kan zorgen dat allerlei administratieve zaken goed worden geregeld. Bij het aanpakken van een woning bijvoorbeeld de vergunningen en de tijdelijke huisvesting voor de bewoners. ,,De winst moet worden gevonden door het goed op orde krijgen van die voorbereiding.''

Aan zet

Cruciaal bij de hele operatie is dat volkomen duidelijk is wie waarvoor aan zet is, betoogt Van der Vlis. ,,Als een bepaalde gemeente of de provincie niet doet wat ze zou moeten doen, dan is er de mogelijkheid dat collega's interveniëren of zelfs de minister. Wij denken dat we zo de snelste klap kunnen maken.'' Zijn er toch nog obstakels, dan moet de coördinator met voorstellen komen om die te slechten.

De grootste uitdaging voor Alders wordt volgens de Schiedammer er voor te zorgen dat de al in gang gezette hersteloperatie doorgaat ondanks veranderingen en blijvende onzekerheden. ,,Onderweg wordt als het ware de machinist van de trein gewisseld. Meneer Alders neemt de plaats van de NAM in. Hij moet zorgen dat de bestaande productie niet wordt vertraagd. Sterker nog, hij moet de boel versnellen.''

Als dat laatste lukt, dan moet het volgens Van der Vlist mogelijk zijn in een periode van zo'n tien jaar de grootste problemen van het aardbevingsgebied op te lossen.

Geen pinautomaat

De NAM wordt dus uitgerangeerd? ,,De NAM is geen pinautomaat, maar is wel degene die de schade heeft veroorzaakt. En moet dus ook het schadeherstel betalen.''

Van der Vlist vindt het volstrekt logisch dat de regie bij de overheid komt te liggen. ,,Alle grote stadsvernieuwingsprojecten zijn ook door de overheid geregisseerd. Die maakt afwegingen en keuzes. De overheid kan ook uitleggen waarom er ergens als eerste met het herstel wordt begonnen.''

Veel druk

Het is hem niet ontgaan dat er veel druk op de operatie zit. Groningers schreeuwen om resultaat, na jaren praten en plannen maken. ,,De mensen buiten willen zien dat we tempo maken. Dat we schade herstellen en preventief versterken. Je mag dus verwachten dat de bevolking pas iets vindt van de Nationaal Coördinator als ze zien dat het iets oplevert.''

Op dat punt is verbetering mogelijk, denkt Van der Vlist. ,,Je kunt het vertrouwen alleen herstellen als de bevolking ziet dat je ook echt met het herstel bezig bent. Dat lukt alleen als mensen resultaten zien, niet op basis van praatjes. En we zien nog te weinig buiten. Er zijn nog ruim 10.000 niet afgehandelde schadegevallen. We zijn nog helemaal niet begonnen met een preventief versterkingsprogramma.''

Niet veel vertrouwen

Wat is hem de afgelopen maanden tegengevallen als kwartiermaker? ,,Ach, ik wil niet zwartepieten. Maar wat ik wel merk, is dat het vertrouwen van bestuurders in elkaar, van de provincie en Stad en Ommeland, niet geweldig groot is. Die gezamenlijke bestuurskracht kan wel een beetje ondersteuning gebruiken. Wat dat betreft is de komst van de Nationaal Coördinator een aanwinst.''

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.