Een klucht met een inktzwarte afloop

Een klucht met een inktzwarte afloop

Een klucht met een inktzwarte afloop

De Groningse historicus Guido van Hengel schreef een biografie over Gavrilo Princip. Met de aanslag op aartshertog Frans Ferdinand in 1914 ontketende de Bosnische revolutionair de Eerste Wereldoorlog.

In Servië wordt hij gezien als held. Er zijn zelfs plannen om een standbeeld voor Gavrilo Princip (1894-1918) op te richten. Elders in Europa geniet hij de twijfelachtige reputatie van terrorist, die honderd jaar geleden met de aanslag op aartshertog Frans Ferdinand de Eerste Wereldoorlog ontketende. ,,Zelf vind ik hem vooral een interessante, tragische figuur'', zegt Guido van Hengel (31) in café Bommen Berend in hartje Groningen.

De historicus die doceert aan de Rijksuniversiteit Groningen schreef in het herdenkingsjaar van de Grote Oorlog een ‘compacte biografie' over de Bosnische revolutionair. ,,Voor velen is hij een voetnoot in de historie van de Eerste Wereldoorlog. Ik ben benieuwd naar het kleine verhaal achter de grote geschiedenis.''

Van Hengel schetst in zijn boek uitvoerig de achtergrond van Princip. Hij is afkomstig uit een arme, orthodoxe boerenfamilie in een bergachtig gebied in Bosnië. Van Hengel typeert hem als ‘een jongeman met veel geldingsdrang'. Hij schopt het in Sarajevo tot het gymnasium, het hoogste onderwijsinstituut van het land. Hij schrijft gedichten en ontwikkelt een politiek bewustzijn. Hij is vooral gekant tegen de Oostenrijks-Hongaarse bezetting van Bosnië.

loading

Niets te verliezen

De talenten van Princip komen niet tot wasdom. Hij maakt zijn school niet af en zijn literaire aspiraties blijven vruchteloos. Als hij zich van de weeromstuit als frontsoldaat meldt in de Eerste Balkanoorlog, wijst het leger hem af omdat zijn postuur te iel is. ,,Als Princip besluit tot het plegen van een aanslag heeft hij niets meer te verliezen.''

Princip smeedt de aanslag met vijf kompanen. Bijna allemaal (gesjeesde) scholieren. Ze halen hun inspiratie niet uit religie, maar uit boeken en politieke pamfletten. ,,Ze worden sterk beïnvloed door Russische revolutionairen en Franse anarchisten. Ze spiegelen zich aan nihilistische romanhelden'', zegt Van Hengel, die bezig is met een proefschrift over literatuur en revolutie in Bosnië.

Hun besluit om een aanslag te plegen op Frans Ferdinand komt min of meer uit de lucht vallen. Ze krijgen de gelegenheid omdat de aartshertog met zijn vrouw Sofie naar Sarajevo komt. Van Hengel noemt het een paradox dat Frans Ferdinand als slachtoffer wordt gekozen. ,,Hij wilde geen oorlog uitlokken en deed er alles aan dat te voorkomen.''

Klungelende revolutionairen

De aanslag laat zich in het vlot geschreven boek lezen als een klucht met een inktzwarte afloop. De jonge revolutionairen smokkelen hun bommen en pistolen op klungelige wijze Bosnië in. Als Frans Ferdinand en Sofie in een open voertuig door Sarajevo rijden, staan ze verdekt opgesteld in de menigte, klaar om een aanslag te plegen. Waar de één de aartshertog over het hoofd ziet, schijt de ander in zijn broek. De enige bom die wel wordt gegooid, mist zijn doel. Princip toont zich wel koelbloedig. Met een pistool schiet hij zowel Frans Ferdinand als Sofie neer. Een maand later verklaart Oostenrijk-Hongarije Servië de oorlog en breekt de hel los in Europa.

Over de aanslag van Princip circuleren veel mythes en complottheorieën. In zijn boek weet Van Hengel diverse sterke verhalen te ontkrachten. Een van de meest spectaculaire is de foto van de arrestatie van Princip. Deze gold lang als een van de allereerste actiefoto's in de journalistiek. Maar het is niet Princip, maar een ander die abusievelijk in zijn plaats in de boeien werd geslagen.

Princip heeft veel gemeen met anti-koloniale rebellen, concludeert Van Hengel. ,,Soekarno en Ho Chi Minh waren ook geschoold in het onderwijssysteem van de bezetter. Zelfs Osama Bin Laden en ander kopstukken van Al-Quaeda verbleven lange tijd in het Westen, dat ze later zouden bestrijden. De meeste radicalen zijn geen slachtoffers van onderdrukking, maar producten van vooruitgang.''

De Dagen Van Gavrilo Princip (367 blz.) van Guido van Hengel is uitgegeven door Ambo. Prijs: 21,95 euro. Bij Studium Generale houdt de auteur dinsdagavond een lezing. Plaats: Academiegebouw, Broerstraat 5, Groningen. Aanvang: 20.00 uur. Toegang: 3 euro.

menu