Het Oude RKZ in Groningen bestaat 35 jaar. Ooit een kraakpand, nu een woongemeenschap. De Engelse fotograaf David Jenkins portretteerde bewoners.

Hij had ook in zijn Groningse appartement voor zijn flatscreen-televisie kunnen blijven zitten. Alleen. De Engelse leraar en fotograaf David Jenkins deed iets anders. Hij liep een jaar geleden voormalig kraakpand het Oude RKZ binnen.

,,Hallo'', zei hij. ,,Ik ben de buurman.''

Het RKZ bestaat 35 jaar. Het voormalige Rooms Katholiek Ziekenhuis aan de Verlengde Hereweg werd in 1979 gekraakt. In 1985 is de kraak gelegaliseerd, aanvankelijk als experiment voor vijf jaar. Het beheer is sindsdien in handen van de 250 bewoners zelf.

David Jenkins was op slag verkocht. Zo veel verschillende mensen, zo veel activiteit, zo veel trots. ,,Ik ben hier geland'', zegt hij. Hij eet in het restaurant, drinkt koffie in het dagcafé, kijkt films in de RKZ-bios, helpt met de afwas, tekent in het atelier, springt wel eens in bij de technische dienst. Want in de gemeenschap die het RKZ is, hoort iedereen een bijdrage te leveren.

Voor het 35-jarig bestaan van het RKZ besloot Jenkins een portrettenserie te maken van bewoners. Zijn expositie hangt in het dagcafé. Foto's van kinderen, kunstenaars, opa's en oma's, punkers, moeders, jonge stellen, vaders, studenten. ,,Ik hoop daarmee te bereiken dat mensen het RKZ beter begrijpen. Het sterke gemeenschapsgevoel, de diversiteit, de rijkheid.''

Jenkins heeft een blik van buitenaf. Hij is geen bewoner. ,,Het mooie aan het RKZ is dat het je ook aan het denken zet over hoe je je eigen leven leidt en hoe de samenleving is georganiseerd. In Nederland dreigt hetzelfde te gebeuren als wat in Engeland een paar jaar geleden al is gebeurd. Bibliotheken gaan dicht, er wordt bezuinigd op de publieke zaak, gemeenschappen verdwijnen. Het RKZ blijft overeind.''

Tijdens de viering van 35 jaar RKZ staat dit weekend een discussie op het programma: Hoe willen we leven? Over kraken, huren en eigendom. Bezuinigingen vragen om meer mantelzorg, om meer burenhulp. In het RKZ doen ze dat al jaren, zeggen bewoners. Een voorbeeld voor politici en beleidsmakers.

Meer tolerantie dan elders

Alex (39) maakt deel uit van de technische dienst van het RKZ. Zijn zoontje Teun volgt papa graag naar de werkplaats. Vindt-ie mooi.

loading

,,Ik kwam hier wel eens om te eten met vrienden. Maar ik wist niet dat hier zo veel vrijwilligers waren. Dat het daardoor draaide. Ik dacht er niet zo veel over na eigenlijk.''

,,Toen de sfeer in mijn studentenhuis slechter werd, heb ik me ingeschreven. Een paar maanden later kon ik terecht. Ik heb bouwkunde gestudeerd dus wilde me wel inzetten voor het onderhoud. Dat lukte eerst niet omdat ze geen ‘bemoeials' konden gebruiken, maar de afgelopen jaren zijn er dingen veranderd. Nu zit ik bij de technische dienst waar we zoveel mogelijk onderhoud zelf doen.''

,,Dit is een fijne plek om te wonen en te zijn. Er is meer ruimte dan in een wijk of een straat om jezelf te zijn. Meer tolerantie dan in de rest van het land. Dat heeft ook een keerzijde trouwens. Soms lopen mensen te lang met problemen rond voordat wordt ingegrepen.''

Alex moet verder. Met een grote kar racet hij door de gangen. Zoontje Teun erbovenop. Gierend van de lach.

'Alles wat ik zag was okee'

,,Ik woon hier dertig jaar'', zegt Hans (64). ,,Dat zegt wel genoeg.''

loading

Hans is beeldend kunstenaar en heeft een groot atelier in het RKZ. Hij kwam hier in 1984 op een feestje en wist: dit is het. ,,Alles wat ik tegenkwam was oké.'' Hij liet zich inschrijven en verhuisde vanuit Zutphen naar Groningen. Voor het RKZ. ,,Als het RKZ ergens anders had gestaan had ik daar gewoond.''

,,Het is een soort dorp. Met alles erop en eraan. Alleen geen winkels, maar die zijn vlakbij. Er wonen diverse mensen, er worden geregeld baby's geboren. De oudste bewoner is 74. Het is een leefgemeenschap: je kunt deelnemen aan de activiteiten – en dat zijn er heel veel – en als je er zat van bent ga je naar je kamer, trekt de deur achter je kont dicht en bent klaar.''

,,De organisatie loopt goed. Alles gebeurt op vrijwillige basis. Zo hou je het goedkoop. Dat is een prettige manier van met elkaar omgaan, maar je moet er wel wat voor doen.''

,,Je maakt een praatje met mensen die je tegenkomt in de gangen. En als je iets wilt organiseren kan dat. We maken bijvoorbeeld elk jaar een theaterproject met nieuwkomers. En we hebben nu drie dagen dikke partij vanwege het lustrum.''

‘Je bent geen nummer'

De Poolse Roma (24) stapte twee jaar geleden het dagcafé van het RKZ binnen. Met baby Helena (op de foto inmiddels 2 jaar oud) op haar heup. Of ze haar alsjeblieft konden helpen.

loading

Met haar vriend was ze naar Nederland gekomen. Ze hadden geld gespaard om hier verder te gaan, in Polen hadden ze weinig kansen. Maar woonruimte vinden was ingewikkeld en duur. ,,De vrije markt was wreed. We konden niet in een studentenkamer omdat we een baby hadden. We konden niet in een ander huis omdat we studenten waren.''

Iemand vertelde over het RKZ: ‘ een plek die als een grote familie was'. Roma ging erheen, wanhopig. De RKZ-barman plaatste voor haar een oproep en binnen twee dagen hadden ze een kamer.

,,Nu heb ik werk en kan ik best iets anders betalen. Maar de beste mensen die ik in Nederland heb ontmoet wonen in het RKZ. Dit is mijn plek. Dat collectieve gevoel van samenwerken. Je bent hier geen nummer of naam in een gezichtsloze maatschappij. Dat vind ik belangrijk. Als je een nummer bent, kunnen ze alles met je doen.''

‘Iedereen is heel erg zichzelf'

,,Zonder fiets zou ik me niet zo thuis voelen'', zegt Sanne (24). ,,Zelfs hier in het RKZ niet.'' Sanne kwam al een aantal jaar op feestjes in het RKZ. ,,Steeds kwam ik weer hier terecht.'' Wonen doet ze hier sinds december. ,,Ik heb me ingeschreven en moest bij zo'n intro-commissie komen. Ik dacht: als het zo moet zijn dan is het zo.''

loading

Sanne wrikt in de werkplaats achter het dagcafé een blik verf open. Groen. Ze steekt er een kwast in. Ze helpt mee met de voorbereidingen voor het jubileumfeest van het RKZ.

Als bewoner wordt van haar verwacht dat ze behalve de (lage) huur ook als in nature haar bijdrage levert. Sanne heeft geen vaste klussen. Als er iets is dat ze leuk vindt, dat haar aanspreekt, doet ze mee. Zo probeert ze haar leven te leiden.

Over de vraag wat het RKZ voor haar betekent, denkt ze lang en diep na. Dan komt ze tot een conclusie: ,,Samenwerken om jezelf te ontplooien en te ontdekken. Om je eigenheid te vinden. Dat is zo mooi hier: iedereen is heel erg zichzelf.''

Sanne is niet zichzelf zonder fiets. Daarom moest die met haar op de foto. ,,Ik ben graag op weg.''

TEKST MAAIKE BORST

Je kunt deze onderwerpen volgen
Archief