Lammie Drenth (88) en Bennie Kosses (93) zagen vrijdag hun eigen liefdesverhaal, dat zich afspeelde in een onderduikboerderijtje in Stadskanaal, in de vorm van de musical Een Ander Achterhuis in Odoorn. Hoe hebben ze het beleefd?

Plons! Water spat alle kanten op. Op het toneel wordt ‘Lammie Drenth' door vriendinnen in de plomp gekieperd. Ze hebben haar uitgekotst omdat ze voor de NSB werkt. De vriendinnen weten niet dat ze zich opoffert om als dekmantel voor onderduikers te dienen. Het is de meest schokkende scène uit het stuk.

En inderdaad, Bennie noch Lammie houdt het droog. Zij het niet vanwege emoties, maar door de enorme plons die hoofdrolspeelster Froukje Klinkhamer veroorzaakt. ,,Het water vloog alle kanten op. Wij zaten vooraan. Ik schrok zó verschrikkelijk toen ze er in viel. En ze kroop zó zielig uit dat water. Toen ze ging zingen liep het water nog in straaltjes weg'', blikt Lammie terug.

Ze heeft te doen met Froukje Klinkhamer, die hierna nog veertien keer kopje onder moet. Ze schiet in de lach bij de gedachte. ,,Zelf heb ik het niet één keer beleefd. Dit hebb'n ze nooit met mie doan '', verklapt ze. Maar is het dan helemaal niet waar dat zij is mishandeld omdat ze voor het Kringhuis van de NSB ging werken? ,,Ja, maar niet vlak voor de boerderij. Daar pasten ze wel voor op. Overdag ging ik naar de NSB, maar 's avonds moest ik naar de Avondschool. Daar kreeg ik de klappen.''

Woedend

In het stuk reageert Lammies vader Willem furieus als hij te horen krijgt dat zijn dochter door Bennie is bezwangerd. Dat wil Lammie wel even rechtzetten. ,,Zo was pa niet. Hij was nooit kwaad.'' Maar ook al is de musical een vrije interpretatie van wat zich in en rond het Achterhuis van Stadskanaal heeft afgespeeld, Bennie en Lammie genieten met volle teugen.

Bennie zit op het puntje van zijn stoel te kijken naar de scènes in het achterhuis, waar hij zich twee jaar en acht maanden heeft moeten schuilhouden. Zoals die met Bennie Dalsheim. ,,Hij gebruikte een soort poeder tegen astma. Hij legde dat op een schoteltje. Als je er vuur bij hield, ging het roken. Het stonk een uur in de wind in die kleine ruimte. Ik weet niet wat ze in het stuk gebruikten, maar het zag er net zo uit.''

Hoestbui

Een andere oud-bewoner, Willie de Levie, is uit Israël overgekomen om de première mee te maken. Hij zit naast Lammie. Op een gegeven moment voelt zij dat hij het te kwaad krijgt. ,,Het ging over hem. Toen Willie bij ons kwam was hij 4. Hij had last van hoestbuien, tegen kinkhoest aan. Als zo'n hoestbui in het stuk de mensen in het achterhuis in gevaar dreigt te brengen, drukt iemand hem een kussen in zijn gezicht. Dat greep hem aan. Ik pakte hem bij de hand. Hij liet die niet meer los tot de voorstelling voorbij was.''

Het publiek is dan diep onder de indruk. Lammie: ,,Er kwamen mensen op ons af bij wie de tranen over de wangen liepen. Zo hebben wij het niet gevoeld. Maar dat hoeft ook niet. Het is mooi en goed, zoals de acteurs hebben gespeeld. Uit Stadskanaal komen bussen vol scholieren nog kijken naar de voorstelling. Goed dat dit gebeurt.'' Tijdelijk burgemeester Piet Adema, die eind deze maand de ambtsketting overdraagt aan Jan Seton, oogst veel waardering bij het echtpaar. ,,Een geweldige speech, deels in het Hebreeuws.''

Vakantie

Nu ze eenmaal in Odoorn zijn, maken ze van de gelegenheid gebruik er een weekje vakantie aan vast te plakken. En op tournee te gaan. Naar de uit 1693 daterende Joodse begraafplaats aan de Draijerswijk, waar familieleden van Bennie begraven liggen. Langs het huis aan de Wilhelminastraat in Vlagtwedde, waar zij direct na de oorlog gingen wonen.

En langs de synagoge in Bourtange. Bennie Kosses heeft zich er destijds sterk voor gemaakt dat de verpauperde synagoge niet verloren zou gaan. Ook hielp hij bij de restauratie. In 1989 was die voltooid. ,,Ik ben toen elke week een dag uit Amsterdam naar Bourtange gereisd. Er staan banken in uit de A-kerk in Groningen die er precies zo uitzagen als de oorspronkelijke. Ik weet dat want met mijn ouders zat ik er elke week als kind.''

loading

Confronterend en suggestief, vol drama maar ook met humor

RECENSIE 'EEN ANDER ACHTERHUIS' - JACQUES J D'ANCONA - ****

Stadskanaal, augustus 1942, hartje oorlog. Het echtpaar Willem en Hindertje verschaft een schuilplaats aan onderduikers. Joden. En het worden er steeds meer, die op twintig vierkante meter een onderkomen vinden in hun boerderijtje. Zestien in totaal.

,,Want'', zegt Hindertje zonder omhaal, ,,er kan altijd iemand bij. Onze Joden zijn Gods volk en die moet je helpen.'' Zaten ze in het verzet, waren ze helden? Welnee. Uit volle overtuiging staan zij model voor wat een waar gebeurd verhaal is. Een van de vele uit de Tweede Wereldoorlog. Allemaal waar, al zeggen de enige twee getuigen – overgevlogen uit Israel – bij de première van Een Ander Achterhuis dat het ‘anders' gegaan is…

Zuiver, huiveringwekkend

Natuurlijk ging het niet precies zo met die gluiperige landwachter, het gekibbel in de achterkamer, die gewonde Duitse militair, het dreigende verraad, de verontrustende berichten uit Westerbork, de angst, de verliefdheid van twee jonge mensen. Vanzelfsprekend heeft Josh Hassing zich de artistieke vrijheid veroorloofd een voorstelling te maken waarin al die elementen en andere componenten zitten. Zuiver, essentieel en beklemmend. Ook huiveringwekkend soms, met die hartverscheurende scène achter de tralies van een vernietigingskamp.

Opgesierd met filmbeelden en geluidsfragmenten is het Soldaat van Oranje in het klein. Achtentwintig mensen op het toneel en ruim honderd er omheen. Een muzikale megaproductie voor amateurs van de musicalgroep uit Odoorn waarin, terwijl het acteren niet overhoudt, het effectvolle decor en de techniek een rol meespelen en opmerkelijk fraai gezongen wordt. Zeker door Hassing zelf, de kapper, die de functies van regisseur, schrijver en speler (David Polak) combineert. Alsof het niets is.

Schrappen

Dan vergeet hij dat een aloude theaterwet herinnert aan ‘ kill your darlings '. Met andere woorden: het had geen kwaad gekund als hij het schrappotlood had gehanteerd. Met minder details en minder tekst, plus een hoger tempo zouden de bedoeling en de dwingende kracht niet minder heftig doordringen. En die epiloog had niet gehoeven. We hadden het begrepen, intussen.

In de onderlagen ruist echter de dramatische spanning tussen de nieuwe huisgenoten die ‘hier een poosje komen wonen,' zoals Hindertje (een gedreven Margreet Beek) het uitlegt aan Willem (mooi naturel van Arjen de Ridder). Waar komt het op neer, misschien? Een melding aan de mensen van nu.

De jonge Benjamin Kosses (Chris Bos) en zijn aanstaande vrouw (Froukje Klinkhamer) vertolken hun positie treffend. Hij in gekwelde vertwijfeling; zij in gewetensnood door haar alibi, het baantje bij de NSB.

Gebeurtenis: Een Ander Achterhuis Door: Musicalgroep Odoorn Van: Josh Hassing (tekst, regie, schets decor) Composities: Marco Warta Met: Margreet Beek, Arjen de Ridder, Josh Hassing, Froukje Klinkhamer, Alice Katuin, Chris Bos, Harriët Scholte, Ger Scholte, Marjolein Arts e.v.a. Productie/ kostuums/ regieassistentie: Anne-Marie de Ridder, Richard Saptenno e.a. Techniek: ADD Light Gezien: 8/5 Odoorn, Oude Korenmalerij Publiek: 360 (vol) Nog te zien: t/m 24/5 alle voorstellingen uitverkocht Bijzonderheid: expositie, boek

Je kunt deze onderwerpen volgen
Archief