Opinie: Bezie ongelijkheid in bredere zin

In de discussie over ongelijkheid draait het doorgaans om verschillen in inkomen en vermogen. Maar ongelijkheid gaat over veel meer.

Het gat tussen de ware rijk- aards en de rest van de wereld groeit spectaculair. Dit rapporteerde kort geleden Oxfam Novib, een grote organisatie voor ontwikkelingshulp. Als reactie op dergelijk nieuws hoor je vaak dat het in Nederland best meevalt met de ongelijkheid. Is dat wel zo? In ieder geval moeten niet te makkelijk conclusies worden getrokken, anders zitten we al snel met een vertekend of vals beeld.

Beschouwingen over ongelijkheid blijven vaak hangen bij één kant van de zaak, te weten inkomen en vermogen. Maar ongelijkheid heeft met veel meer te maken. Een voorbeeld: we kunnen de verdeling van inkomens en vermogens over alle huishoudens in kaart brengen. Als we het daarbij laten, missen we een belangrijk punt. Er bestaan namelijk nauwe banden tussen de rijkste 0,5 procent van de huishoudens en de grotere ondernemingen. Dit blijkt uit het bezit van aandelen en andere betrokkenheid. En die ondernemingen spelen een gewichtige rol in onze maatschappij.

Sprookje

Ongelijkheid en politiek: dat is misschien wel de gevoeligste kwestie op dit terrein. Zijn de banden van de politiek en de overheid met alle lagen van de bevolking even hecht? Of zijn er op dit punt grote verschillen tussen de rijke en de andere huishoudens?

Naarmate je in Nederland meer inkomen hebt, betaal je een groter deel daarvan aan belasting. Dit verhaal over het zogenaamde progressieve belastingstelsel horen we al vele jaren. Maar als je alles eens goed op een rijtje zet, blijkt het om een sprookje te gaan. Naast de ongelijkheid in inkomen en vermogen is de ongelijkheid in macht en invloed cruciaal.

Door de manier waarop onderzoek plaatsvindt, kunnen belangrijke feiten buiten beeld blijven. Zo kijkt men meestal naar de 10 procent van de huishoudens met het grootste inkomen of vermogen, zonder de verschillen binnen deze laag te onderzoeken. En die zijn groot! De top – 1 procent – verschilt in inkomen en vermogen zeer veel van de overige 9 procent, en in die top verschilt de top 0,1 procent zeer veel van de overige 0,9 procent.

Financiële en sociale toplaag veelal buiten beeld

Zwart inkomen en voor de fiscus verborgen vermogen, worden vaak genegeerd. Toch zijn de cijfers hier niet echt geruststellend. Deskundigen schatten in 2012 dat wereldwijd ongeveer 17.000 miljard euro illegaal is ondergebracht in belastingparadijzen.

Als het over vermogen gaat, ligt het voor de hand onderscheid te maken tussen passief vermogen, zoals een eigen huis, en vermogen dat inkomen oplevert, zoals aandelen, obligaties en onroerend goed dat kan worden verhuurd en verhandeld. Hoe dichter we bij de top komen, hoe meer inkomen niet uit arbeid, maar uit vermogen voortkomt. Om allerlei redenen is dus juist de verdeling van vermogen dat inkomen oplevert, zeer interessant, maar die blijft in de meeste onderzoeken buiten schot.

En, meer algemeen, ten onrechte blijft de financiële en sociale toplaag, bestaande uit de zeer vermogende families die zijn verbonden met de grote ondernemingen, veelal buiten beeld.

In de praktijk heel ander beeld

Geklaag over de hoge Nederlandse belastingtarieven behoort tot het vaste repertoire van veel politici en zakenlui. Maar natuurlijk zijn niet zozeer de tarieven van belang, als wel de in feite betaalde belasting. Belastingontwijking met slimme trucs, regelrechte belastingontduiking en belastingaftrek die zorgen in de praktijk voor een heel ander beeld dan de hoge tarieven suggereren.

Kortom, maatschappelijke ongelijkheid is een belangrijke en ingewikkelde kwestie met vele kanten. Ze verdient meer dan de oppervlakkige aandacht die ze meestal krijgt.

Daan Brouwer schreef Waarom de mensen balen van de politiek (2010) over de klassenmaatschappij.

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.