Opinie: Voorkom trieste records noodhulp

Voor adequate noodhulp moeten we naar de markt kijken, want er is samenwerking nodig tussen overheid en bedrijven. Muren moeten omver.

Het jaar van de trieste records, dat was 2015. Niet minder dan 125 miljoen mensen waren aangewezen op noodhulp. Maar de helft van de hulp die nodig was, is nooit gegeven. Voedselrantsoenen voor 1,6 miljoen Syrische vluchtelingen werden gekort. Van de naar buurlanden gevluchte Syrische kinderen konden er 750.000 niet naar school. Miljoenen Iraakse ontheemden kregen geen medische hulp. Tussen wat volgens de Verenigde Naties nodig was en wat gedaan is, gaapt een gat van ruim 10 miljard dollar. Het grootste gat ooit. Hoe moet dit verder?

Houvast

De afgelopen dagen verschenen twee rapporten die houvast bieden bij de zoektocht naar antwoorden. Het ene is van onze eigen Inspectie Ontwikkelingssamenwerking en Beleidsevaluatie (IOB), het andere van een panel van prominenten, ingesteld door VN-topman Ban Ki-moon. Beide doen concrete voorstellen om meer, beter en sneller hulp te kunnen verlenen.

Voor een deel sluiten die voorstellen aan bij wat Nederland al doet. Het VN-panel stelt bijvoorbeeld: ‘Flexibele financiering is de levenslijn voor elke humanitaire operatie.' In de wetenschap dat een conflict mensen gemiddeld liefst zeventien jaar van huis en haard verdrijft, moeten we gewoontes als jaarcontracten eindelijk eens overboord durven zetten. Dat is logischer, het is veel goedkoper én het verlost hulporganisaties voor een belangrijk deel van bureaucratische rompslomp.

'Iedereen moet nu samen in de benen komen'

Ik hecht aan strakke monitoring van de besteding van belastinggeld, en daarom beoordelen we vooraf welke organisaties ons vertrouwen verdienen. Maar vervolgens moeten we hulporganisaties met een goede reputatie die werken in de meest onvoorspelbare, chaotische en gevaarlijke uithoeken van de aarde niet per dag en tot op de punaise willen voorschrijven hoe, waar en wat voor soort hulp ze moeten bieden. Uitgaan van vertrouwen, pragmatische controle achteraf en keihard corrigeren waar het eventueel toch is fout gegaan, lijkt me een betere lijn.

Te midden van de stapeling van ellende om ons heen moesten we maar niet doen alsof alles zo gesmeerd loopt. Belangrijker nog zijn daarom de punten waarop IOB en het VN-panel eensgezind aandringen op verandering en vernieuwing. ‘Noodhulp moet uit zijn isolement,' schrijft het IOB terecht. Want het kan slimmer. Tegelijk kunnen en moeten ontwikkelingsorganisaties die zich richten op structurele hulp meer samenwerken en dan niet alleen met elkaar, maar ook met bedrijven en financiële instellingen.

In hardnekkige conflictgebieden zijn structurele problemen ontstaan die ook met structurele maatregelen moeten worden bestreden. Vijf jaar oorlog in Syrië en de miljoenen mensen die daardoor op drift raakten, hebben ontwrichtende effecten op landen als Turkije, Libanon en Jordanië. Dat schreeuwt om investeringen waar zowel vluchtelingen als gastgemeenschappen wat aan hebben. Noodhulppartners kunnen dat niet alleen, daarvoor is die opgave veel te groot. Andere ontwikkelingsorganisaties, financiële instellingen en overheden: iedereen moet nú in de benen komen sámen.

Geen heilige huisjes

Nederland heeft in 2015 de hulp voor Syrië en buurlanden al enorm uitgebreid. We geven acute noodhulp, maar versterken ook de zelfredzaamheid van vluchtelingen en investeren in gastgemeenschappen.

Tegelijk moeten we blijven zoeken naar de diepste oorzaken waarvan conflicten, vluchtelingenstromen en opvangkampen de symptomen zijn. Wat kunnen we doen om te helpen om economieën te versterken, klimaatproblemen voor te zijn, sociale stabiliteit te bevorderen; hoe kunnen we eraan bijdragen dat mensen perspectief in eigen land zien?

De urgentie is zo hoog dat we ons geen heilige huisjes kunnen permitteren. De afgelopen jaren zijn er al flinke gaten geslagen in de muren tussen de ontwikkelingssector en het bedrijfsleven. Zonder investeringen door bedrijven kunnen we wel vergeten dat we ooit extreme armoede de wereld uit helpen of de doelen uit het Klimaatakkoord bereiken. Maar die muren moeten helemáál om. Juist bij bedrijven zit immers grote innovatiekracht waar noodhulporganisaties hun voordeel mee doen.

Lilianne Ploumen is minister voor Ontwikkelingssamenwerking.

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.