Het trage chemobrein

Het normale leven weer oppakken na hun ziekte valt veel kankerpatiënten zwaar. Ze vergeten veel, terwijl de buitenwereld denkt dat ze weer de oude zijn. Neuropsycholoog Sanne Schagen ontvangt zaterdag, op Wereldkankerdag, twee miljoen euro voor onderzoek naar dit 'chemobrein'.

‘Bij vergaderingen ondervind ik problemen; ik kan minder snel denken, minder snel interpreteren en reageren. Ook telefoontjes tussendoor gaan moeilijker. Heel naar om te merken dat mijn hoofd traag is. Kan ik mijn hersenen trainen? Kruiswoordpuzzels misschien?'

Dit mailtje ontving neuropsycholoog Sanne Schagen van een kankerpatiënt, die sinds kort weer werkt als manager in de zorg. De noodkreet verwoordt precies waarom haar onderzoek nodig is. Ongeveer 30 procent van de kankerpatiënten kampt na chemo- en hormoontherapie met vergeetachtigheid en concentratieproblemen, ook wel het ‘chemobrein' genoemd.

,,Opeens kunnen patiënten geen krant meer lezen wanneer de tv aanstaat of horen zij hun partner niet meer wanneer ze staan te koken. Na een dag werk komen ze bekaf thuis. Dingen die hen voorheen automatisch afgingen, vergen nu een grote mentale inspanning. Dat frustreert enorm.”

Simpel testje

Uit eerdere studies blijkt dat patiënten met een chemobrein twee keer zo lang doen over een simpel testje, waarbij een lijntje moet worden getrokken tussen cijfers. Met name ouderen en lageropgeleide mensen met een klein sociaal netwerk lijken meer risico te lopen, maar echt zeker weten we dit niet, zegt Schagen. De genen zouden ook een rol kunnen spelen.

Ze wil de komende jaren 4500 kankerpatiënten onderwerpen aan een onlinetraining, waarbij ze voor en na de behandeling onder meer hun concentratie meet. Patiënten met een hersentumor worden uitgesloten. Bij hen is schade aan het brein vaak onherroepelijk.

Somberheid of angst

De neuropsycholoog, werkzaam bij het Antoni van Leeuwenhoek, doet al twintig jaar onderzoek naar de klachten. Dankzij de gift van 2 miljoen van KWF Kankerbestrijding die ze vandaag ontvangt, kan ze een grootse studie opzetten. De organisatie looft elk jaar de Koningin Wilhelmina Onderzoeksprijs uit aan twee onderzoekers.

Psychosociale zorg wordt steeds belangrijker, legt KWF-woordvoerder Marsja Meijer de keuze uit. ,,Steeds meer patiënten overleven kanker: 62 procent is na 5 jaar nog in leven. Fantastisch nieuws, maar dat betekent ook dat de groep die na zijn behandeling wordt geconfronteerd met psychische problemen steeds groter wordt.” Het gros van de kankerpatiënten is na 1,5 jaar weer aan werk na diagnose en behandeling. Velen kampen ook met somberheid of angst voor terugkeer.

Schagen merkt tijdens haar wekelijkse spreekuur dat werknemers liever niet praten over hun psychische problemen: ,,Ze zijn bang niet begrepen te worden, hun baan te verliezen of op een mindere functie te worden geplaatst. Ze willen gewoon weer verder waar ze gebleven waren, voordat ze ziek werden.”

Geen slimme trucs

KWF organiseert sinds kort de cursus ‘kanker op de werkvloer'. Hier leren leidinggevenden hoe ze moeten omgaan met herintreders. ,,Veel bazen denken: de werknemer is weer beter, dus hij kan aan de slag. Maar dat kan lang niet altijd”, schetst Meijer.

Schagens onderzoek richt zich ook op de vraag ‘waarom de ene patiënt uit zichzelf herstelt en de ander een decennium na de ziekte nog geen naam kan onthouden'. Ook wil ze een geneesmiddel ontwikkelen dat de hersenschade voorkomt of vermindert.

Vooralsnog zijn er volgens de onderzoekster geen slimme trucs om het hoofd weer helder te krijgen. ,,De eerste stap is: accepteren dat je (tijdelijk) niet meer de oude bent. Ga je weer aan het werk, zorg dan voor gunstige omstandigheden, zoals een rustige plek. Zoek uit op welk tijdstip je het meest fit bent en doe dan de taak die de meeste concentratie vergt. Vraag ook of je een half uurtje niet gestoord kunt worden.”

Er zijn wetenschappers die geloven dat je de beschadigde hersenen kunt trainen, maar Schagen is sceptisch. ,,De resultaten vallen erg tegen. Zo heeft het absoluut geen zin om als een bezetene kruiswoordpuzzels te maken. Voor je het weet krijg je een hele rare focus op je klachten. Alles wat je vergeet, is opeens de schuld van de chemotherapie.”

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.