Burgemeester Yvan Mayeur van Brussel spreekt mensen toe die zich hebben verzameld op het Beursplein.

Morele veerkracht bepaalt de impact

Burgemeester Yvan Mayeur van Brussel spreekt mensen toe die zich hebben verzameld op het Beursplein.

Het podium voor terroristen wordt groter door de menselijke neiging aanslagen groter te maken. Laten we terroristen niet geven wat ze willen: angst en aandacht.

Na de opluchting en blijdschap over de arrestatie van Salah Abdeslam, nog geen week geleden, werd België ruw wakker geschud uit de euforie. Door de aanslagen eergisteren in Brussel, waarbij meer dan dertig mensen om het leven kwamen en 270 mensen gewond raakten, is duidelijk geworden dat het jihadistische netwerk in België misschien een slag is toegebracht, maar dat het verre van overwonnen is.

Individuen in het netwerk beschikken over de motivatie, middelen en mogelijkheden die nodig zijn voor het plegen van aanslagen.

Vrees voor een aanslag

In januari dit jaar bleek uit een peiling dat zo’n driekwart van de Belgische bevolking vreesde voor een aanslag. De aanslagen in Parijs en de mogelijke connecties van de aanslagplegers met Brussel droegen bij aan die angst. Deze week is die angst bewaarheid geworden. In reactie op de aanslagen in België noemde een CNN-analist de situatie in Europa the new normal.

Angstgevoelens

De effecten van die angstgevoelens onder de bevolking zien we terug in de reacties van politici. Premier Rutte sprak over ,,Wij zijn met meer’’ en riep de bevolking op waakzaam te blijven. De Franse premier Valls zei: ,,We zijn in oorlog. In de afgelopen maanden in Europa hebben we verschillende oorlogsdaden moeten ondergaan.’’

,,We moeten onze grenzen sluiten’’, twitterde Wilders. Al deze uitspraken vallen onder de noemer oorlogsretoriek.

Groot probleem

Uit de aanslagen in Brussel is weer gebleken dat terrorisme een groot probleem is voor Europa. Maar het probleem wordt opgeblazen tot grotere proporties door politici met dadendrang, door media onder het adagium ‘if it bleads, it leads’ en door gebruikers van sociale media die kritiekloos alles echoën wat ze voorbij horen en zien komen.

Om terrorisme in het juiste perspectief te zetten, moeten we ons steeds blijven afvragen: wat wil de terrorist?

Terrorisme is theater

Terrorisme is theater. Terroristen zijn meer geïnteresseerd in de hoeveelheid aandacht die ze krijgen dan in de aantallen doden die ze veroorzaken. Het is ze te doen om het creëren van angst door het letterlijk terroriseren van de bevolking. Of terroristen succesvol zijn in het verspreiden van die terreur is voor een groot deel afhankelijk van de reactie van politiek en publiek. Het podium voor terroristen wordt steeds groter door de menselijke neiging om (de gevolgen van) aanslagen groter te maken en elke snipper informatie erover - of het nu waar of onwaar is - te delen via (sociale) media.

Terrorisme is een groot en serieus probleem en het bestrijden ervan verdient de hoogste prioriteit van onze inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Deels is het een politieke strijd, iets wat de aanslagplegers onderstrepen in de keuze van hun symbolische doelwit: het hart van Europa.

Angst en aandacht

Juist daarom is het belangrijk dat we ons niet laten verleiden mee te gaan in wat terroristen het liefste willen: angst en aandacht.

De impact van terrorisme wordt in essentie bepaald, niet door wat een terrorist of groepje terroristen doet, maar door hoe wij reageren op wat ze doen. De morele veerkracht, of weerbaarheid, van een samenleving bepaalt uiteindelijk of terrorisme slechts een tijdelijke, zij het bloedige impact heeft, of een langetermijneffect met morele en politieke impact.

Als terrorisme theater is, laten wij er dan voor zorgen dat we terroristen niet het podium geven dat ze graag willen.

Na aanslagen als die in Brussel merken we dat we er niet voor kunnen zorgen dat de zaal leeg is - ongewild zijn we toeschouwers.

Wat we wel kunnen doen, is niet meegaan in wat terroristen willen: angst en aandacht. Laten we het podium niet groter maken dan het is.

Liesbeth van der Heide is onderzoeker aan het Institute of Security & Global Affairs (ISGA) in Leiden en research fellow bij het International Centre for Counter-Terrorism.

menu