Protest in Londen voorafgaand aan de stemming.

Hoe gaat het nu verder met brexit?

Protest in Londen voorafgaand aan de stemming. Foto: ANP

Het politieke spektakel was weer om van te smullen dinsdagavond in het Britse Lagerhuis, maar nog steeds weten de Britten niet waar ze aan toe zijn. Wordt het toch een harde brexit op 31 oktober, of een softere brexit of misschien wel helemaal geen brexit.

Zeer tegen de zin van Boris Johnson heeft het Britse Lagerhuis in ieder geval dinsdagavond, dankzij de steun van 21 conservatieve dissidenten, ook deze premier gedwarsboomd. Nu het parlement – en niet Johnsons kabinet – tijdelijk de agenda bepaalt, zal vanavond worden gestemd over het (volgens Johnson) catastrofale wetsvoorstel van Labourparlementslid Hilary Benn. Die stelt dat Groot-Brittannië alleen mét een  deal  uit de EU kan stappen, dus mét goede overgangsafspraken. Anders brengt brexit in zijn ogen te grote risico’s van economische stagnatie. 

Het moet raar lopen wil dat voorstel na alle tumult van dinsdag niet wordt aangenomen. Voor premier Boris Johnson betekent het dat hij aanstuurt op nieuwe verkiezingen of dat hij alsnog serieus moet onderhandelen met Brussel. En als dat niets oplevert moet hij drie maanden uitstel vragen van de vertrekdatum, minstens tot 31 januari 2020.

Hoe zit het eigenlijk met die onderhandelingen?
Johnson was dinsdagavond ziedend omdat het dwarse parlement nu zijn onderhandelingspositie in Brussel danig zou hebben verzwakt. Want hoe geloofwaardig is hij daar nog als hij thuis steeds kan worden teruggefloten, stelt de premier. Door het hard te spelen en steeds harder te dreigen met een  no deal -brexit zouden de Europeanen wel bereid zijn tot concessies, zo was zijn gedachte. Bij een  no deal  is immers niemand gebaat. Johnson beweerde dat zijn strategie werkte en er vooruitgang was gemaakt in Brussel.

Is dat zo?
Brusselse bronnen zeggen dat Johnsons strategie al lang was doorzien als kinderachtig blufpoker. Tot de laatste dag bluffen dat je zonder  deal  vertrekt en dan hopen dat de tegenpartij alsnog buigt. Probleem is dat het Verenigd Koningrijk meer te verliezen heeft dan de EU. De laatste zou ook veel verder zijn met de voorbereiding van een  no deal -brexit dan de Britten zelf.

Johnson houdt stellig vol dat hij het in Brussel beter doet dan zijn voorganger Theresa May maar onderzoek van de Britse televisiezender Channel 4 maakte dinsdag pijnlijk duidelijk dat van die bewering weinig klopt. Van heuse progressie in de onderhandelingsgesprekken is geen sprake. Een nieuwe en goede  deal  zou binnen handbereik zijn gekomen. Bewijzen daarvan kon hij niet overleggen. Het blijkt dat er sinds Johnson aan de macht is weleens wordt gepraat maar dat er nimmer serieuze politieke onderhandelingen zijn geweest. Nog pijnlijker, Johnsons speciale brexitminister, Stephen Barclay, laat zich, na een eerste kennismaking met de Europese brexitonderhandelaar Michel Barnier, zelden zien in Brussel. Het Britse onderhandelingsteam is gereduceerd tot een kwart. Wel kwamen er brieven van Boris Johnson over wat hij allemaal niet wil.

Wat wil Johnson nu?
Verkiezingen en wel zo snel mogelijk, want volgens de peilingen zou Johnson nu winnen. Het liefst dan verkiezingen vóór de ultieme brexit-top in Brussel op 19 oktober. Die moeten hem een versterkt mandaat geven om desnoods een  no deal -brexit door te voeren voordat de eventuele negatieve gevolgen van een harde scheiding duidelijk worden. Denk aan medicijn- en andere tekorten, vrachtwagenfiles bij Dover en meer voorspeld brexitleed. Dat beeld zou menig pro-brexit-kiezers nog eens kunnen doen twijfelen. En als er na 31 oktober verkiezingen komen en er zijn inderdaad problemen vanwege de harde brexit dan is nu al duidelijk dat Johnson de schuld volledig gaat neerleggen bij de EU en Labour.

Eigenlijk is het win-win, menen sommige strategen in Johnsons team. Probleem is wel dat Johnson voor het uitroepen van nieuwe verkiezingen een tweederdemeerderheid nodig heeft in het parlement. Labour wil best verkiezingen, maar niet te snel. De  no deal -wet van vandaag moet eerst namelijk nog door het Hogerhuis om te voorkomen dat de gewiekste premier er alsnog onderuit probeert te komen.

Kan het nog anders lopen?
Jazeker. Boris Johnson gokt enorm met zijn eigen toekomst, met die van zijn partij en met die van het land. Hij kan nog net zo goed een dramatisch blauwtje lopen zoals Matteo Salvini dat onlangs in Italië overkwam. De populaire Italiaanse vicepremier en leider van de populistische partij Lega gokte ook en verloor. Ook hij stuurde aan op vervroegde verkiezingen die hij volgens alle peilingen – net als Johnson – wel zou gaan winnen. Alleen kwamen die verkiezingen er niet, sloten zijn tegenstanders een verrassende coalitie en Salvini werd door zijn eigen toedoen buitenspel gezet. Het is niet uitgesloten dat zoiets in Londen ook gebeurt.

Hoe dan?
Een tijdelijke nationale regering om uit de brexitimpasse te komen, met steun van Labour, de liberalen en dissidente conservatieven is al eens besproken. Alleen niet onder leiding van Labourleider Jeremy Corbyn. De conservatieve ex-minister van Financiën Kenneth Clarke wordt in dit verband vaak genoemd als een soort tijdelijke regent. Voor Boris Johnson is het dan over en uit.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Buitenland
menu