Trump-supporters belaagden woensdag het Capitool.

RUG-hoogleraar verbijsterd door bestorming Capitool: 'Dit is een wake-up call voor Nederland. Ook hier rukt de onvrede op'

Trump-supporters belaagden woensdag het Capitool. Foto: EPA/Will Oliver

De bestorming van het Amerikaanse Capitool is een wake-up call voor Nederland. ,,We zitten niet op de goede weg’’, waarschuwt hoogleraar Caspar van den Berg van Rijksuniversiteit Groningen.

Met verbijstering keek hij woensdagavond naar de beelden van de meute die in Washington het parlement binnendrong. Woeste Trump-aanhangers wilden de verkiezingswinst keren van de democraat Joe Biden.

Bestuurskundige Van den Berg, kenner van de kloof tussen stad en periferie, zag hoe opgekropte woede een uitweg vond. ,,Het is te gemakkelijk om die opstand af te doen als iets dat alleen in Amerika kan gebeuren. Ook in Nederland is er reden om alert te zijn.’’

Hij wijst op de grimmige sfeer die ontstond op de dagen nadat Pim Fortuyn was vermoord. Op de recente belaging van Tweede Kamerleden door virusontkenners bij het Binnenhof. Op de boze boeren en op de demonstranten die met potten en pannen de persconferentie van Mark Rutte verstoorden.

,,Het klinkt allemaal heel onschuldig, maar ook hier rukt de onvrede op tot het centrum van de macht. We moeten niet denken dat Nederland een eilandje is waar dit nooit zou kunnen gebeuren. Hier spelen dezelfde splijtende thema’s. De situatie is niet even explosief, maar hij is in de aard dezelfde. Er zijn genoeg mensen die bereid zijn dingen uit de hand te laten lopen.’’

Hoe komt dat?

,,Je moet onderscheid maken tussen de geradicaliseerde splinters en het houtblok. De splinters zijn mensen die actief met de rug naar de samenleving staan, links- en rechtsextremisten, een deel van de Qanon-aanhangers en de virusontkenners. Op die mensen richten de inlichtingendiensten zich.’’

,,Het houtblok, dat zijn al die mensen die zich in de kou voelen staan door de gevestigde orde. Dat zijn de ontevredenen, afgehaakt in Nederland. Die brede achterban moet je weer bij het debat zien te trekken. Het is de kunst om die groep en het midden bij elkaar te brengen. Blijven praten. Hun zorgen serieus nemen. Kijken naar Nederland voorbij de Haagse en Amsterdamse bubbels.’’

We hebben het geluk dat hier geen tweepartijenstelsel bestaat zoals in de VS. De middenpartijen lijken met de aankomende verkiezingen in maart een redelijk stevige meerderheid te behouden. De belangrijkste uitdagers, PVV en Forum voor Democratie, staan in de peilingen op 26 zetels. ,,Dat is te weinig om in maart te kunnen zeggen: onze uitslag is gestolen.’’

Het betekent niet dat politici op hun lauweren kunnen rusten. ,,Van Biden wordt verbindend leiderschap gevraagd, maar in Nederland is dat net zo goed van belang. In Amerika is het dak eraf gevlogen, hier is het tijd voor een stevige onderhoudsbeurt. Er is alle reden om alert te zijn.’’

En dus?

,,Meer dan ooit heeft Nederland een premier nodig die verbinder is. Een type als Angela Merkel. Iemand die gevoelig is voor eenieders zorgen, een bepaalde wijsheid heeft en slim is in het bij elkaar brengen van belangen. Om te voorkomen dat de vlam ook hier in de pan slaat.’’

Vergiftigd en gepolariseerd debat

Amerika gold decennialang als leider van de vrije wereld. Amerika was het schijnende licht van de democratie. Woensdagavond werd Washington het toneel van taferelen die we kennen uit Venezuela of landen uit de voormalige Sovjetrepubliek. Senatoren doken onder hun bankjes. Indringers sloegen ruiten in en zwaaiden met vlaggen en pistolen. Er vielen vier doden.

Van den Berg woonde in 2013 en 2014 een jaar in de VS waar hij aan universiteit Princeton onderzoek deed. Het viel hem op hoe vergiftigd en gepolariseerd het politieke debat daar al was. Republikeinen zoals Ted Cruz deinsden niet terug voor harde persoonlijke aanvallen op Barack Obama, de president die destijds zijn tweede termijn uitdiende.

Ook in Nederland is het politieke klimaat verhard, al kwam die trend later dan in de VS. We kunnen leren van wat er overzee is gebeurd, denkt Van den Berg. ,,Als je terug redeneert zie je hoe Trump en een deel van de Republikeinen jarenlang hun best hebben gedaan om tweespalt te organiseren. Ze voedden wantrouwen, ze zetten aan tot agressie, ze herhaalden mantra’s over de media en legitimeerden rechtsstaat-ondermijnend gedrag. Dit móest een keer naar buiten komen.’’

Eigenlijk was de uitbarsting van woensdag al eerder te verwachten; in november, kort na de verkiezingen. ,,Alle ingrediënten lagen er. Er was slechts een lucifer nodig om het kruitvat te laten ontploffen.’’

Nelson Mandela-achtige figuur

Voor de nieuwe president Joe Biden wordt het een huzarenklus om het land te verenigen. Diens hele termijn zal in het teken staan van het helen van wonden. ,,Je hebt daar haast een Nelson Mandela-achtige figuur voor nodig. Biden is een figuur van het politieke midden die bij gematigden van links en rechts gezag kan hebben. De andere kandidaat, Bernie Sanders, heeft een radicaal links profiel en zou daar veel moeilijker in kunnen slagen. Als iemand het land kan verenigen is het Joe Biden. Al is-ie natuurlijk stokoud.’’

menu