Ondertitelaar Wies Hermans aan het werk voor Ondertiteling van Teletekstpagina 888, manager Paul van den Bogart kijkt toe.

Teletekstpagina 888 van de NPO bestaat 40 jaar. Tijd voor MAX een ontspannen programma? Voor ondertitelaars is het een pittige klus

Ondertitelaar Wies Hermans aan het werk voor Ondertiteling van Teletekstpagina 888, manager Paul van den Bogart kijkt toe. Foto: Pim Ras fotografie

Wat begon voor een enkel journaal, is nu voor bijna alle NPO-programma’s beschikbaar: ondertiteling. De dienst bestaat deze maand 40 jaar en de gebruikers zijn vaker horend dan doof.

Teletekstpagina 888 heeft in vier decennia een spectaculaire ontwikkeling doorgemaakt. Van één uitzending per dag naar dagelijks vrijwel alle NPO-programma’s: met live zo’n twintig NOS Journaals, Nieuwsuur, twee talkshows en veel sport.

Ruim 4,5 miljoen Nederlanders, van wie 1,7 miljoen doven en slechthorenden, maken er gebruik van. ,,Veel mensen zetten de ondertiteling aan vanwege geluiden in de omgeving tijdens het televisiekijken of bij gebruik van NPO Start. Of denk eens aan anderstaligen die de Nederlandse taal willen leren”, vertelt Paul van den Bogart.

Dagelijks in twee ploegen

Hij is manager van Access Services bij NPO, de dienst bij de NPO met behalve ondertiteling ook de tolken en audioscriptie, een stem die beschrijft wat we zien. Bij Access Services werken zo’n 35 ondertitelaars, die dagelijks in twee ploegen diensten draaien tussen zes uur ’s morgens tot half één ’s nachts.

„Als je hier komt werken, begin je met voorbereide programma’s,” zegt Wies Hermans, al twintig jaar ondertitelaar. Elf hokjes staan vol met apparatuur om een programma te ondertitelen. Beeldschermen, toetsenborden, headsets. ,,Ondertitelen is niet hier aankomen, je hokje binnenstappen en gaan vertalen", waarschuwt Wies Hermans. ,,Je moet je goed voorbereiden."

De ondertitelaars krijgen ook bij de liveprogramma’s wel van te voren de presentatieteksten van bijvoorbeeld talkshowhosts die hun gasten introduceren. Zoals Matthijs van Nieuwkerk dat voorheen in een hoog tempo deed in De Wereld Draait Door . Dan hoeft de ondertitelaar geen duizend aanslagen per 5 seconden te doen.

Misverstand

„Ho ho!” Wies Hermans ruimt meteen een misverstand uit de weg. Al bijna twee decennia lang worden de sprekers in programma’s eerst door de ondertitelaar nagesproken. Die gesproken woorden worden door een spraakcomputer omgezet in tekst, waarna de zinnen op het computerscherm verschijnen. Via een toetsenbord kan dan op het laatste moment nog een correctie worden doorgevoerd. Ten slotte gaat de vinger op de enterknop en heb je de ondertiteling in beeld. Dit alles gebeurt in seconden.

,,Laatst was Loretta Schrijver hier nog”, vertelt Van den Bogart. ,,Ze is een ondertitelaar van het eerste uur. Loretta begon in 1980 toen er alleen voorbereide programma’s werden ondertiteld. Ondertitelaars maakten destijds gebruik van een speciaal Velotype-toetsenbord. Met een bijzondere indeling, met woorden en lettergrepen die via één aanslag op het toetsenbord in beeld verschenen.

Spraakherkenning

In 2002 kwam de revolutionaire spraakherkenning. ,,Die geheel is aangepast aan de stem van de ondertitelaar.”

Dat klinkt redelijk eenvoudig voor deze verslaggever, die vroeger toch regelmatig op een voetbaltribune een verslag moest typen dat vanwege het op tijd drukken van de krant ín het eindsignaal af moest zijn? Of is dat overmoed?

Tijd voor MAX wordt mijn proef op de som. Dat is toch dat heerlijk ontspannen praatprogramma? Klopt, maar voor de ondertitelaar van Teletekst 888 is het programma een pittige klus. De Champions League van het ondertitelen, vooral door de vele sprekers die door elkaar heen praten. ,,Daarom is het zo fijn politieke debatten in de Tweede Kamer te doen. Daar laten zij elkaar uitspreken”, stelt Wies Hermans.

Kijken maar vooral luisteren

De studio van MAX is vandaag allesbehalve een Tweede Kamer. Er zitten niet één, maar twee presentatoren aan tafel, namelijk Martine van Os en Sybrand Niessen die ook nog eens meerdere gasten hebben: André Donker, Kees van Kooten en Diederik Jekel. Als het vijf uur is geweest, gaat het ‘spel’ beginnen: headset op, minimicrofoon voor de mond, vingers bij het toetsenbord (F9, punt, enter) en dan kijken maar vooral luisteren.

Het ‘nazeggen’ van de zinnen voelt als pesten, het nabouwen wat je als kind vroeger soms deed bij je ouders. De spraakcomputer vertaalt en zet de zin op het scherm. Staan er fouten in, dan moet er vliegensvlug worden gecorrigeerd (op een toetsenbord) en pas dáárna met een enter worden bevestigd.

Al snel is het chaos in mijn hoofd, in mijn headset en op het scherm, want Sybrand heeft (nu alweer?) een nieuwe zin gezegd en Martine iets tussendoor, nu Sybrand weer. Letters stromen overal om me heen. Ze vormen allang geen woorden meer en dus al helemaal geen fatsoenlijke zinnen. De computer verstaat me niet goed. „David Attenborough” wordt ‘David als een bureau’, „Virgil” is ‘virtu’ en ik had toch „bedachtzaam” gezegd en niet ‘bedacht zijn’?

Bewondering

Wat mogen de ondertitelingkijkers vandaag blij zijn dat niet ik, maar Bas de échte uitzending doet. Na een redelijk korte tijd gaat de headset af en maakte teleurstelling over eigen presteren plaats voor bewondering.

Hulde voor Bas, voor Wies, voor Christiaan en voor al die anderen van Teletekst Ondertiteling. Kunstenaars zijn ze. Dat ze maar jubileum op jubileum mogen vieren.

menu