Xandra Donders op de expositie 'Stepping Stones' in Forma Aktua in Groningen.

Kunstenaar Xandra Donders geeft migranten een podium en een stem in Groningen: 'Heimwee is universeel'

Xandra Donders op de expositie 'Stepping Stones' in Forma Aktua in Groningen. Foto: Peter Wassing

Kunstenaar Xandra Donders wil via kunst actuele onderwerpen aan de orde stellen. Met het project Stepping Stones geeft ze migrantenkunstenaars een podium, en vooral een stem.

Vorig jaar organiseerde Xandra Donders in samenwerking met het UMCG een kunstproject rond de schoonheid van virussen. Enkele weken geleden initieerde ze een ontwerpwedstrijd voor mondkapjes, waarvan de resultaten in het Groninger Museum te zien zijn. En in Forma Aktua is nu de tentoonstelling Stepping Stones te zien, met kunst van migranten.

De in 1985 aan Academie Minerva afgestudeerde kunstenares werkt de laatste tijd steeds projectmatiger, gebundeld in haar bedrijf XD-Art projects. ,,Aanvankelijk maak je kunst binnen een ‘kader’: schilderijen of foto’s, bijvoorbeeld. Maar ik ben kunst steeds meer als middel gaan zien, om actuele zaken aan de orde te stellen. Tegenwoordig krijg ik het zelfs Spaans benauwd als ergens een lijst omheen zit. Je zou kunnen zeggen, dat ik een conceptueel kunstenaar geworden ben.’’

Praten en interesse tonen

Het speelt al een lange tijd: ,,Ik maak mij al langer zorgen over verhoudingen in de maatschappij. Als bewoner van de binnenstad viel het mij op dat er steeds meer migranten naar Groningen komen. Niet alleen studenten, die dat op vrijwillige basis doen. Maar ook buitenlanders die noodgedwongen hun thuisland hebben verlaten.”

,,Mensen die elkaar niet kennen, zijn vaak een beetje bang voor elkaar. Maar ik ben ze maar gaan begroeten. Dan kreeg ik een lachje terug. Uiteindelijk ontstaat er een gesprek. Als je gaat praten en interesse toont, blijkt het ontzettend leuk. Hier komen eigenlijk al mijn projecten uit voort: nieuwsgierig zijn en zoeken naar wat ons verbindt, en niet kijken waarin we verschillen.’’

Iedereen migrant

Voor de expositie Stepping Stones werden dertien kunstenaars uitgenodigd van uiteenlopende komaf: van Rusland en Vietnam tot Iran en Syrië. ,,De projecten beginnen meestal met meerdere gesprekken. Daar komen vaak emoties bij los. De deelnemers ervaren dat als positief: eindelijk kunnen ze hun verhaal kwijt en wordt er naar hen geluisterd. Uit de gesprekken kwamen verschillende thema’s naar voren, zoals eenzaamheid, heimwee, hoop, (zelf-)vertrouwen en identiteit.”

,,Op een gegeven moment concludeerde ik, dat we allemaal ‘migranten’ zijn; ook wij Nederlanders. Iedereen is door ziekte, verlies of andere moeilijke omstandigheden wel eens in een ‘andere wereld’ terechtgekomen. Je moet dan stappen maken, om weer vooruit te kunnen. Vandaar de titel Stepping Stones . Het maken van een kunstwerk is ook een proces van onderzoek, experiment en reflectie.’’

Een veel terugkerend thema was heimwee. ,,Weten dat je niet meer terug kunt naar je geboorteland en het achterlaten van familie en vrienden vonden de meesten erg zwaar. Tatiana Schra verbeeldde dat met een schilderij, waarin ze een Russisch landschap combineerde met een Nederlands landschap. De Iraanse zangeres Sanam Tahmasebi maakte een aangrijpende video met beelden uit haar moederland en fragmenten van protestacties van over de hele wereld, om aan te geven dat dit een universeel en actueel fenomeen is.’’

Maskers

Opvallend is ook het ‘masker’ dat Arseniy Pantchenko maakte. ,,Dat werk gaat over identiteit. Als migrant kom je in een andere cultuur terecht. Wat is jouw rol? Vaak dragen migranten verschillende ‘maskers’, om zich in een nieuw land staande te houden.’’ Anh Tam Le uit Vietnam liep in Nederland tegen een taalbarrière op en speelde in het woord ‘kunst’ met telkens een andere beginletter, om zo miscommunicatie te verbeelden. De Syrische Lubna Yaseen had moeite om over haar verleden te praten en uitte dat in het fraaie drieluik in oosterse sferen Don’t hear, don’t see, don’t talk (horen, zien, zwijgen).

Voor Xandra Donders is elk project ook een leerproces. ,,Je krijgt altijd wat mee van je studenten’’, zegt de docente die onder meer aan Academie Minerva en de Klassieke Academie lesgeeft. ,,Met name de gesprekken werken als een spiegel. Uiteindelijk trek je de thema’s ook naar jezelf toe. Wat dat betreft betekent elk project voor mij eveneens een nieuwe stap. Ik kan het iedereen aanraden: stap eens over de angst voor de ander heen en wees nieuwsgierig en geïnteresseerd. Je zult zien dat er veel meer is, dat ons bindt. En daarmee versterk je elkaar.’’

menu