Emy Koopman in het VPRO-reisprogramma Paradijs Canada.

Nieuwe roman en TV-reisserie van Emy Koopman: Je kunt niet dapper zijn zonder bang te zijn

Emy Koopman in het VPRO-reisprogramma Paradijs Canada. Foto: Hans Pool

Vier jaar na haar debuut Orewoet keert schrijver en journalist Emy Koopman terug met een nieuwe bijzondere roman, Het boek van alle angsten . En met een reisprogramma op televisie.

We zitten in een koffiehuis in Groningen, haar geboortestad. Emy Koopman vertelt hoe ze in 2019 in haar woonplaats Rotterdam werd gebeld met een vraag naar aanleiding van een reportage van haar hand voor De Correspondent: een artikel over de olie-industrie van Fort McMurray in de omgeving van de stad Edmonton in Canada.

,,Het stuk ging erover hoe mensen daar omgaan met het idee dat de oliewinning slecht is voor het milieu en klimaat, dat ze worden gezien als boosdoeners in een wereld die graag olie blijft gebruiken”, vertelt Koopman. ,,Ik werd gebeld met het verzoek een journalistiek reisprogramma te maken voor VPRO-televisie, een beetje in de geest van Jelle Brandt Corstius.”

Zondag is de eerste aflevering van wat Paradijs Canada is gaan heten, een serie in vijf delen over urgente thema’s in deze tijd. Koopman somt op: ,,Inheemse bevolking en hoe het koloniale verleden doorwerkt, man-vrouw-verhoudingen, olie-industrie en klimaatverandering, woningmarkt en onbetaalbare huizen in grote steden en migratie.”

Is Canada een paradijs?

,,Dat imago heeft het land wel. Canadezen zien zichzelf graag als vredestichters. Aanvankelijk dachten we aan een titel als Het laatste fort van de beschaving . We kijken in de serie juist naar de andere kant daarvan. We prikken het een beetje door.”

Behalve reportages toont de serie ook fragmenten uit interviews van Koopman met invloedrijke Canadezen, zoals de denker Charles Taylor, de cultuurcriticus Jordan Peterson en schrijver Margaret Atwood, bekend van de dystopische roman The handmaid’s Tale .

Heb je haar verteld dat je zelf ook een dystopische roman hebt geschreven?

,,Neeee”, reageert Koopman afwerend. ,,We spraken met haar over man-vrouw-verhoudingen en hedendaags feminisme. Wat heeft zij eraan om te weten dat ik ook schrijf? Ze zou me zien als een soort fan-girl. Daar is ze mij als schrijver te groot voor.”

De uitzending van Paradijs Canada valt – toevallig – samen met de verschijning van Het boek van alle angsten , de tweede roman van Koopman. In het boek is de samenleving veranderd in een pestkopmaatschappij, waarin het recht van de sterkste geldt en iedereen die afwijkt wordt uitgestoten. Hoofdpersonen zijn Fana, een zorgverlener van Iraanse komaf die werkzaam is in wat in het boek De korf van de zwakte heet, en kwetsbaarheidanalist Viko, die tijdens een bijeenkomst van het Genootschap van Trots en Eer verliefd wordt op de scepticus Elias.

De kiem voor Het boek van alle angsten werd gelegd toen Koopman tijdens haar opleiding tot psycholoog stage liep bij een grote GGZ-instelling in Rotterdam. ,,De McDonald’s van de GGZ’s. Als je met de lift ging, zag je op iedere verdieping stoornissen aangegeven. Afdeling 1: eetstoornissen en adhd. Afdeling 2: trauma en depressie. Enzovoorts. Ik zat op afdeling 3: angst. Ik wilde schrijven over iemand die werkt op een angstafdeling in een warenhuis voor stoornissen en zelf angstig is. Het moest een dystopie worden omdat de dystopie de literaire uitwerking is van angsten die we hebben.”

Het boek van alle angsten is een gedurfde, overweldigende en diffuse roman, waarin de lezer weinig houvast wordt geboden en sterk op de eigen verbeelding is aangewezen. ,,Ik vind het als lezer fijn als je zelf dingen mag invullen”, vertelt Koopman. ,,Het past goed bij angst, want hoe concreter iets wordt, hoe minder eng het is. Angsttherapieën zijn er deels op gebaseerd dat je de spin onder ogen moet durven te komen. De angst van deze tijd is dat we niet weten wat er gaat gebeuren.”

Lezend in de roman van Koopman gaan de gedachten regelmatig uit naar presidenten die met straffe hand hun land regeren en polariseren, maar ook naar Nederland waar in zaaltjes wordt gesproken over ‘de homeopathische verdunning’ van het Nederlandse volk. ,,Tijdens het schrijven moest ik mij verhouden tot de actualiteit – er zitten ook verwijzingen in naar de coronacrisis. Maar niet veel. Ik wil dat mijn boek fictie is. Het moet ook nog werken als de crisis van nu voorbij is.”

Jij bent van 1985. Hoe ga jij om met de problemen waar nu sprake van is? Corona, milieuproblemen, schulden, woningmarkt, de kloof tussen arm en rijk, de vluchtelingenstroom?

,,Ik wil er hoop uit putten dat mijn generatie aan de macht begint te komen, of op zijn minst invloed begint uit te oefenen. Uit mensen als Alexandria Ocasio Cortez in de Verenigde Staten, uit Lilian Marijnissen en Jesse Klaver. Maar ook uit Gretha Thunberg, Malala Yousafzai en Emma González, jonge vrouwen die heel invloedrijk zijn op hun thema’s en sterk tegenwicht bieden.

Ik zit op de rand tussen jong en oud. Qua persoonlijkheid schipper ik tussen hoop en wanhoop. Ik denk dat het je plicht is je te verzetten zo lang het kan, ook al denk je te weten dat het allemaal naar de hel gaat – dat zit ook in een boek als De pest van Albert Camus. Ik denk dat je, met inachtneming van jouw beperkingen, lijden moet zien te verminderen.”

‘Het boek van alle angsten’ is opgedragen aan iedereen die bang is en dapper. Zou je jezelf dapper willen noemen?

,,Ik ben van nature vrij angstig. Dan moet je wel dapper zijn. Anders blijf je de hele dag binnen. Je kunt niet dapper zijn zonder bang te zijn. Als je geen angst hebt, heb je niets te overwinnen. Het is gek om van jezelf te zeggen dat je dapper bent. Maar… Ja.”

Wat heb je geleerd tijdens het schrijven aan ‘Het boek van alle angsten’?

,,Toen ik dit boek begon te schrijven, wist ik nog niet dat je zicht kunt houden op het grote geheel en tegelijkertijd oog kunt hebben voor de mensen om je heen. Wat ik mij tijdens het schrijven meer ben gaan realiseren, is dat je je ergens tegen kunt verzetten en tegelijkertijd ook kunt accepteren hoe dingen zijn. Hoe is die spreuk ook maar weer? ‘Schenk me kalmte om te aanvaarden wat ik niet kan veranderen, moed om te veranderen wat ik wel kan veranderen en wijsheid om het verschil hiertussen te zien.’ In mijn boek gebruik ik een variant.”

Literatuur is ingewikkeld, tijdrovend en bewerkelijk. Waarom schrijf jij?

,,Om dingen voor mijzelf uit te zoeken. De ene keer gebruik ik daarvoor een artikel of een essay, een andere keer een roman. Het mooie van fictie is dat je kunt spelen met personages en dan zien wat er met hen gebeurt. Nu is het schrijven nog een luxe, iets wat ik naast de journalistiek doe. Niet dat ik de journalistiek hinderlijk vind, ik vind journalistiek zeer interessant, maar vergeleken met journalistiek is het schrijven van een roman meer spelen. Schrijven kan ingewikkeld en moeilijk zijn, het is wel iets waar ik erg gelukkig van word. Als je naar mijn ambitie vraagt, dan zeg ik dat ik meer schrijver wil kunnen worden.”

menu