De Deense dichter Yahya (1995 - 2020)

Hoe een vertaler uit Assen ons de opkomst en ondergang van Yahya Hassan bezorgde

De Deense dichter Yahya (1995 - 2020) Foto: Morten Holtum

Volgende week verschijnt de tweede dichtbundel van de dode Deense dichter Yahya Hassan. Dat hebben we te danken aan Lammie Post-Oostenbrink uit Assen.

Poëzie uit Denemarken, laten we eerlijk zijn, er zijn dagen dat we er in Nederland niet aan denken. Hoe anders was dat in 2014 toen uitgeverij De Bezige Bij het debuut van de 19-jarige Yahya Hassan presenteerde. Recensenten buitelden enthousiast over elkaar.

In eigen land, Denemarken, was Hassan al een sensatie. Meer dan honderdduizend exemplaren waren van zijn Gedichten verkocht. Een ongekend aantal, niet alleen voor dichters überhaupt, helemaal voor een nieuwkomer van Palestijnse komaf, een buitenstaander met een asielzoekersachtergrond die al briesend afrekende met zijn vader, de moslimgemeenschap en de Denen.

‘Ik dacht: Hier moeten we iets mee’

Vertaler Lammie Post-Oostenbrink woonde een jaar eerder een optreden van Hassan bij. ,,Ik was uitgenodigd voor de jaarlijkse boekenbeurs in Kopenhagen. Daar las hij voor”, vertelt ze. ,,Dat was zo bijzonder, dat ik dacht: Hier moeten we iets mee. Toen heb ik aandrongen bij De Bezige Bij: ‘Probeer het’.”

Hassan raakte een snaar. ,,Hij vertelde het verhaal van allochtone jongeren”, schetst Post-Oostenbrink (Drachten, 1970). ,,Nergens bijhoren. En dan tussen wal en schip raken. Hij schreef het op. In hoofdletters. Zo ben ik geboren, zo ben ik crimineel geworden en toen werd ik dichter. En nu vindt iedereen mij aardig. Dat was zo’n beetje de strekking van zijn debuutbundel.”

‘Hij was 19. Een puber nog.’

In 2014 bracht de dichter voor interviews een bezoek aan Nederland. ,,Omdat hij er niet zeker van was dat hij alle interviewvragen zou begrijpen, had hij mij daarbij nodig”, vertelt Post-Oostenbrink. ,,Hij was 19. Een puber nog. Ik kon het aardig met hem vinden. Misschien omdat ik een van de mensen was die niets van hem wilde.”

Makkelijk in de omgang bleek Hassan niet. ,,Voor een van de interviews, ’s morgens, kwam hij niet opdagen. Toen hebben ze hem letterlijk uit bed gesleurd: ‘We hebben een afspraak’. Het interview zelf was heel ongemakkelijk. Alleen maar ja, nee en hmm. Ergens was zijn bokkigheid wel verklaarbaar. Hij werd de hele wereld over gesleept.”

loading

Ontsnapt aan politiebescherming

Terug in Denemarken verscheen zijn naam niet alleen in de krant als hij weer een prijs had gekregen, maar ook omdat hij politiebescherming nodig had vanwege de felle reacties op zijn gedichten. ,,En daar ging hij dan weer tegen tekeer. Op een gegeven moment waren ze hem kwijt en dook hij op in Kiev, waar een halve burgeroorlog gaande was.”

Een ander moment haalde Hassan het nieuws door vermomd als kerstman een gedicht voor te dragen tijdens een bijeenkomst van een rechtse politieke partij. ,,Later moest hij ineens voorkomen omdat hij iemand had beschoten. Hij belandde in de gevangenis. Toen hij weer vrij was, verschenen er vreselijke foto’s op Facebook. Ik dacht: Jongen, jij bent echt het pad kwijt. Daarna is hij opgenomen geweest.”

Zijn moeder heeft hem gevonden

Vorig jaar oktober werd plotseling een tweede bundel aangekondigd, Gedichten 2. Nadat duidelijk werd dat ook die in Nederland zou verschijnen, zette Post zich aan het vertalen. ,,Toen, in april vernam ik via Twitter dat hij was overleden. Heel raadselachtig. Het enige dat ik weet, is dat zijn moeder hem heeft gevonden. Verder is er niets over losgelaten. Er doen allerlei geruchten de ronde, maar zijn familie zwijgt.”

Gedichten 2 gaat verder waar het debuut ophield. De gedichten vertellen minder over de vader van Hassan en zijn moslimachtergrond. Ze vertellen meer over etnisch profileren, de gevangenis en het verblijf in de psychiatrische inrichting. De toon is gelijk gebleven: ongeveinsde kwaadheid op alles en iedereen. ,,Als je de bundels achter elkaar leest, lees je over de opkomst en ondergang van Yahya Hassan”, vat Post-Oostenbrink samen.

Waarom sommige jongeren reageren zoals ze reageren

Het vertalen van de gedichten viel haar soms zwaar. ,,Als je weet dat het waargebeurd is, is het geen lekkere kost als iemand zegt: ‘We gingen inbreken en sloegen iemand in elkaar’. Er zit een enorme verscheurdheid in zijn gedichten. Aan de andere kant: dankzij Hassan kan ik beter begrijpen waarom sommige jongeren reageren zoals ze reageren. Bijvoorbeeld omdat ze worden weggezet als niet goed snik.”

Ooit had Hassan gezegd: ‘Als ik niet kan dichten, dan kan ik niks’. Het deed zijn vertaler denken aan het gedicht Woningloze van J. Slauerhoff: ‘Alleen in mijn gedichten kan ik wonen/ Nooit vond ik ergens anders onderdak/ Voor de eigenhaard gevoelde ik nooit een zwak’. ,,Ik heb het nog met hem over dat gedicht gehad. Ik heb hem zelfs nog een vertaling gestuurd. Dat vond hij heel sympathiek.”

Het bericht over zijn overlijden kwam toen ze halverwege haar vertaalwerk was. ,,Ik dacht eerst dat het een grap was. Het was heel raar. Ja, en nu dan? Hoezo? Hij had op de boekenbeurs nog een verrassingsoptreden gedaan. Op een filmpje daarvan ziet het eruit alsof hij het naar de zin heeft. Ik dacht: Nu gaat het weer goed. Die hoop had ik echt. Kennelijk zat het anders.”

Gedichten 2 van Yahya Hassan wordt 10 september in een vertaling van Lammie Post-Oostenbrink uitgegeven door De Bezige Bij. Prijs: 19,99 euro (168 blz.)

menu