Daniel Abma en Alex Bakker (Hoogeveen, 1978) maakten in Cuba de film Transit Havana over het recht op geslachtsverandering. Foto: ANP

De revolutie van Castro’s dochter

Daniel Abma en Alex Bakker (Hoogeveen, 1978) maakten in Cuba de film Transit Havana over het recht op geslachtsverandering. Foto: ANP

Daniel Abma (Westerbork, 1978) en Alex Bakker (Hoogeveen, 1978) maakten in Cuba de film Transit Havana over het recht op geslachtsverandering. Daarin speelt de dochter van president Castro een voorname rol.

Het is een verhaal dat je niet kunt verzinnen, wat ook niet hoeft, want het is de werkelijkheid. Mariela Castro, de dochter van president Raúl Castro, zet zich op Cuba in voor de rechten van transgenders. Op zich al een mooi gegeven. Want hoe werkt dat, in een land dat latijns machismo en het rooms-katholiek geloof paart aan de permanente socialistische revolutie?

Mariela heeft het voor elkaar gekregen dat eens per jaar een chirurgenteam met begeleiders van het VU-ziekenhuis in Amsterdam naar Cuba vliegt. In een week voeren twee plastisch chirurgen, een Vlaming en een Nederlander, daar bij vijf tot zeven Cubanen een geslachtsveranderende operatie uit.

Beste roze documentaire

De in Hoogeveen opgegroeide historicus/researcher Alex Bakker is gespecialiseerd in transgender-gerelateerde onderwerpen. Hij is zelf een transman. Bakker verrichtte onder meer onderzoek voor de documentaire I am a woman now van de gerenommeerde filmmaker Michiel van Erp. Hij kent het artsenteam dat Cuba periodiek bezoekt en kwam over deze geschiedenis te spreken met Daniel Abma. De twee kenden elkaar al langer. Deze documentairemaker, opgegroeid in Aalden en opgeleid in Berlijn, zag er direct een film in. Die is er inmiddels: Transit Havana . De film is deze week uitgeroepen tot de beste documentaire op de Roze Filmdagen, draait op het festival Movies That Matter in Den Haag en komt op 30 maart naar het Groninger Forum in Groningen.

Abma koos voor een opzet die hij al gebruikte bij zijn eerste lange documentaire Nach Wriezen . Daarin volgde hij drie jonge Duitsers, die na een gevangenisstraf hun leven in vrijheid wilden herpakken. Ook nu koos hij voor drie hoofdfiguren. Odette (38), die worstelt met de tegenstrijdigheid van haar vurige wens om als vrouw door het leven te gaan en haar diepe religiositeit, waarbij haar moeder en oma haar niet als vrouw accepteren en zij in de schuur moet wonen. Abma: ,,De kerkelijke tegenwerking van Odette speelt een grote rol in de film.’’ Odette was vroeger in het leger een vooraanstaand tankcommandant. ,,Eentje die het Plein van de Revolutie in Havana zou moeten verdedigen.’’

Malú (28), een vroegere prostituee die nu prostituees bijstaat, is de fanatieke maar geliefde aanvoerder van de transgendergemeenschap. Juani (64) is een vrolijke man, levend in grote armoede. Abma: ,,Hij is een van de slechts twee transmannen in heel Cuba. Echt zeldzaam. Er zijn meer mannen die na een operatie vrouw zijn geworden.’’

Kleurrijke context

Van tevoren vroeg Abma zich af hoe moeilijk het zou worden om in Cuba zo’n film te maken. ,,We kwamen binnen door een aanbevelingsbrief van Mariela Castro. Zij kende de chirurgen immers. Mede door de aanwezigheid van Alex werden we vrij gemakkelijk in de transgendergemeenschap toegelaten. Grappig moment was toen Mariela Alex zag. ‘Wat ben jij goed gelukt!’, zei ze. Castro kan als presidentsdochter gebruik maken van de propagandamiddelen van de staat. Ze koppelt haar strijd voor de transgenders altijd aan de socialistische revolutie. Tijdens de jaarlijkse Gay Pride is haar leus dan ook ‘homofobia no, socialismo si’. De Gay Pride is ook de enige demonstratie die in Cuba mag worden gehouden.’’

‘Wat ben jij goed gelukt!’

De film speelt zich af in de kleurrijke context die Cuba biedt. ,,Hoewel ik de clichés van de sigaren, de salsa en de oude auto’s zoveel mogelijk buiten beeld wilde houden. Pas enkele Cubanen hebben hem kunnen zien, maar die reageerden, toevallig gisteren, per mail erg enthousiast.’’ Abma en Bakker kregen tijdens het draaien een cadeautje in de schoot geworpen. ,,Onze producent ter plekke hoorde eerder dan wie ook van de Cubanen dat Castro en Obama het volk samen op de televisie zouden toespreken over de toenadering. We gingen naar Odette en vroegen haar de tv aan te zetten omdat er iets belangrijks stond te gebeuren. Ze ontplofte haast! Nu zouden ze goed internet krijgen! Nu zou ze gemakkelijk contact kunnen onderhouden met anderen over haar situatie! Onze taxichauffeur begon te huilen. Dit had toen zo’n enorme impact. En nu, op het moment van vertoning, is Obama daar. Apart!’’

De film maakt duidelijk dat, terwijl Mariela Castro de grote aanvoerder is, goede bekenden van haar niet worden voorgetrokken door het Medisch Comité dat jaarlijks de vijf mensen selecteert die voor een operatie in aanmerking komen. Abma: ,,En ook dat, hoewel er vrij over seksualiteit wordt gesproken, transgenders het er knap moeilijk hebben. Vergeleken met hier lopen ze tientallen jaren achter.’’

Transit Havana , nu op Movies That Matter in Den Haag. Groninger Forum, 30 maart, 20.30 uur, 6 euro.

menu