Dit is het verhaal van Pac-Man: het computerspel dat een revolutie ontketende in de gamewereld (en te zien in Storyworld)

Het display van het in 1980 geïntroduceerde videospel Pac-Man. Foto Bandai Namco Entertainment Inc

Na de digitale tekenkunst van Lois van Baarle en het verhaal van Suske en Wiske opent zaterdag in Storyworld een tentoonstelling over 40 jaar Pac-Man, het spel dat de grauwe gamewereld kleur gaf.

De makers van de strip DirkJan gingen kortgeleden op de nostalgische tour. Met als gevolg dat lezers van deze krant hun buikige held Bert ineens op de kermis zagen rondwandelen met Patty en Betty, twee meisjes die zich bij een schiettent verheugen op een grote speelgoedbeer. Bert neemt het geweer ter hand en schiet de beer aan stukken. Iedereen blij.

De strip roept – pesterig – herinneringen op aan de tijd dat mannen op de kermis op trofeeën jaagden en vrouwen daar een beetje bij stonden te giebelen. Helemaal voorbij is die tijd niet, maar het idee dat mannen gaan jagen en vrouwen daar passief bewonderend naar kijken, komt anno 2020 als achterhaald voor.

loading

Wanneer en waar vond deze ommekeer plaats?

Volgens historicus Arjan Terpstra zou dat zomaar eens in Japan 1978 kunnen zijn geweest. In dat jaar probeerde de jonge game-ontwerper Toru Iwatani voor zijn werkgever Namco, een antwoord te bedenken op het commercieel zeer succesvolle, maar agressieve en competitieve kill ‘m all videospel Space Invaders.

Revolutie in de wereld van videospellen

Dat lukte. Geïnspireerd door een pizza ontwikkelde Iwatani een game die uiteindelijk Pac-Man ging heten en een revolutie ontketende in de wereld van videospellen. Dit jaar is het veertig jaar geleden dat Pac-Man voor het eerst op grote schaal gespeeld kon worden. Om te beginnen in Japan, sinds oktober 1980 in de Verenigde Staten en daarna in Nederland en de rest van Europa. Eerst op kasten in speelhallen, daarna ook thuis.

Zaterdag opent in Storyworld, boven in het Forum in Groningen, de overzichtelijke tentoonstelling Wakawaka! 40 jaar Pac-Man . Samensteller Arjan Terpstra werkt aan een boek over Pac-Man en zette de geschiedenis van de game op een rij. Daarnaast haalde hij objecten naar Groningen die laten zien dat een succesvol (computer)spel een leven voor en achter de schermen heeft.

loading

Cruciaal is dat Pac-Man zo is bedacht dat ook vrouwen het willen spelen, stelt Terpstra: vriendelijk en niet gericht op destructie, kleurrijk en minder angstaanjagend. De hoofdrolspelers in het spel verwijzen naar zowel de Amerikaanse cartoongeschiedenis (Betty Boop, Casper en Popeye) als naar het Japanse shintoïsme en animisme waarin geesten een rol spelen. Pac-Man verbindt en bedient meerdere culturen en doelgroepen.

Een onwaarschijnlijk icoon

In 1981 hadden alleen al in de Verenigde Staten spelers voor vijf miljard dollar aan munten in Pac-Man-speelkasten gegooid. En toen moest de merchandise nog op gang komen. Pac-Man is de eerste videogame die commercieel op grote schaal werd geëxploiteerd. Het gele happende schijfje, het prototype van wat we nu emoticon noemen, groeide uit tot een onwaarschijnlijk icoon.

De tentoonstelling in Groningen vertelt dit succesverhaal aan de hand van tekstpanelen met veel illustraties. Voorts zijn vitrinekasten te zien met Amerikaanse merchandise (stickers, spaghettisaus, pyjamas, rolschaatsen, telefoons, T-shirts) en ook facsimile werktekeningen van ontwerper Iwatani. Tevens is er een video met Nederlandse beelden van opgewonden gamers begin jaren tachtig en zijn er, uiteraard, twee kasten waarop gespeeld kan worden.

Dat een tentoonstelling als Wakawaka! 40 Jaar Pac-Man in Storyworld past, is omdat Pac-Man in oorsprong een getekend personage is. Terpstra ziet Pac-Man in essentie als een cartoonverhaal dat als videogame tot leven is gekomen en vervolgens, via de merchandise, weer in stripverhalen is opgedoken.

loading

Pac-Man heeft het gamen enorm veranderd, stelt Terpstra. Het vriendelijke en kleurrijke karakter zorgde ervoor dat de doelgroep voor games is vergroot en leidde tot wat casual games worden genoemd, spellen waarbij het om ontspanning gaat, zoals The Sims en FarmVille. De marketing en merchandise heeft later navolging gekregen van onder meer Super Mario.

Professor voor gamedesign

Toru Iwatani is niet rijk geworden van zijn vinding. Hij stond op de loonlijst bij Namco, van oorsprong een bouwer van kermisattracties voor kinderen zoals draaimolens, en ontving een normaal salaris. Na nog een paar spellen is Iwatani jonge ontwerpers gaan begeleiden. Tegenwoordig is hij professor voor gamedesign in Tokio. Zijn Pac-Man wordt nog steeds gespeeld.

Het komt zelden voor dat in Nederland een tentoonstelling over een videogame is te zien. Op zich is dat vreemd, gelet op de almaar groeiende populariteit van games, helemaal nu games in coronatijd massaler worden gespeeld dan ooit.

Terpstra noemt Pac-Man een interessant onderdeel van de geschiedenis van de popcultuur. ,,Interessant vanuit het perspectief van gamedesign en vanuit doelgroepdenken. Een voorbeeldige casestudy van een succesvol uitgewerkt idee hoe je plezier kunt ontwerpen.”

#

Wakawaka! 40 Jaar Pac-Man is tot en met 10 januari te zien in Storyworld in het Forum in Groningen. www.storyworld.nl

menu