Ida Stamhuis in de slaapkamer voor belangrijke gasten met het beroemde staatsieledikant, bespannen met Chinees zijden damast.

Museumtest: De Menkemaborg in Uithuizen is een soort Downton Abbey in Noord-Groningen

Ida Stamhuis in de slaapkamer voor belangrijke gasten met het beroemde staatsieledikant, bespannen met Chinees zijden damast. Foto: Peter Wassing

Het Noorden telt tientallen bijzondere musea, klein en groot. Cultuurredacteuren leggen een aantal ervan langs de meetlat. Wat valt op? Wat valt tegen? Hoe doen ze het? Vandaag de Menkemaborg in Uithuizen.

‘Het lijkt hier wel het paradijs’, zei een bezoeker onlangs tegen Ida Stamhuis. ,,In verband met corona mogen er maximaal 10 bezoekers binnen zijn”, vertelt de directeur-conservator van de Menkemaborg . ,,Daardoor heeft iedereen alle ruimte om rustig rond te kijken in de verschillende vertrekken. Dat vinden mensen heel fijn. Het kan hier namelijk best druk zijn, in normale tijden.”

Britse tv-serie als inspiratiebron

Neem het keukengedeelte. De vertrekken stammen uit de veertiende eeuw, de tijd dat de borg nog een rechthoekig steenhuis was. ,,Omdat het daar heel laag is en je al snel anderen tegen het lijf loopt, mag daar maar één gezelschap tegelijk naar binnen.” Als je er nu ronddwaalt, waan je je onbespied te gast in de keuken van Downton Abbey. Al is de keuken in de Menkemaborg van een meer bescheiden formaat.

loading

,,En deze keuken is een eeuw ouder”, zegt Stamhuis. Ze toont de kelder met kisten vol heerlijk geurende appels, de bijzondere hazenpan en de vertrekken waar de dienstmeiden sliepen. Stamhuis begrijpt de associatie met de Britse tv-serie. ,,Dat is voor mij ook een inspiratiebron bij de inrichting van de vertrekken.” Naast de historische bronnen natuurlijk, want die zijn leidend: schilderijen, archiefstukken, pronkpoppenhuizen.

Op bezoek in de achttiende eeuw

,,We willen bezoekers echt het idee geven dat ze op bezoek zijn in de achttiende eeuw”, zegt Stamhuis. ,,De bewoners zijn even weg, maar kunnen elk moment terugkeren.” Die bewoners waren leden van de familie Alberda van Menkema, die de borg van 1682 tot 1902 bewoonden. Zij bepaalden de huidige uitstraling van de borg. Rond 1700 vonden ingrijpende verbouwingen plaats en werd de strak symmetrische, ‘formele’ baroktuin rondom de binnengracht aangelegd.

loading

In normale tijden trekt de Menkemaborg, die al ruim negentig jaar een museum is, tussen de 20 en 25 duizend bezoekers per jaar. ,,Er komen ook mensen speciaal voor de tuin”, vertelt Stamhuis. Ze is sinds 1989 werkzaam bij de borg, die draait op 2,5 fte personeel en zo’n 25 vrijwilligers. ,,De tuin is de grootste kostenpost. Sinds dit jaar verzorgt een hoveniersbedrijf het onderhoud.” Behalve oude peren- en appelrassen groeien er ook achttiende-eeuwse groenten en kruiden.

Twee Michelinsterren

De Menkemaborg is het enige kasteelmuseum in Nederland dat door de groene Michelingids, de toeristische variant van de restaurantgids, met twee sterren is bedeeld. ,,Paleis Het Loo heeft er drie”, vertelt Stamhuis. ,,Andere kastelen hebben hooguit één ster. De enige andere tweesterrenattracties in het Noorden zijn de Waddeneilanden, de Afsluitdijk en Giethoorn.” In normale jaren leidt dat tot veel buitenlands bezoek. ,,Dit jaar zijn er alleen nog wat Belgen en Duitsers geweest.”

loading

De fotograaf loopt ondertussen enigszins verdwaasd rond door de vertrekken van de borg, die uitpuilen van de bijzondere objecten. ,,Het is gewoon teveel”, verzucht hij. De schilderijen, de schouwen, de kasten, het bijzondere behang, de Perzische tapijten, het beroemde statieledikant, de spulletjes. ,,Er zijn zo ongelofelijk veel mooie dingen om vast te leggen.” Stamhuis wijst hem nog even op een paar stoelen. ,,Ook heel bijzonder.”

‘Dit inloopbuffet is uniek’

Nadat we bijna alle vertrekken bekeken hebben, troont ze ons mee naar de Herenkamer. Ze wijst op een ingebouwde, beschilderde buffetkast. ,,Op de achterwand zie je een tuin met fonteinen. Die schildering is gemaakt naar voorbeeld van een prent uit 1667.” Ze wijst op het Chinese porselein dat in de kast staat uitgestald. ,,Een inloopbuffet als dit is uniek in Nederland”, vertelt Stamhuis. ,,Ik heb ook in het buitenland geen buffetkamer gezien die zo versierd is als deze.”

loading

Bij het verlaten van de borg bewonderen we het schilderwerk (‘het huis is net geschilderd, dit voorjaar stond alles in de steigers’) en bezoeken we nog even het gereconstrueerde secreet, met afvoer op de slotgracht. ,,Binnen was vroeger geen toilet. Nog steeds niet trouwens. Daarvoor moet je naar de entree waar de kaartverkoop is”, vertelt Stamhuis. ,,Dat geldt ook voor ons. Het is altijd weer een wandeling van een paar honderd meter.”

Er valt nog veel meer te wandelen rond de Menkemaborg. De tuin – of beter: tuinen – is een afzonderlijk bezoek meer dan waard. Tussen binnen- en buitengracht is een paradijslijk oord opgetrokken in strakke lijnen, met in het snijpunt van hoofd- en dwarsas het midden van de borg. Je vindt er een doolhof, een lusthof, een theehuis, een zonnewijzertuin, een fruithof met perenberceau, een keukentuin en nog veel meer. Stamhuis: ,,Neem gerust wat appels en peren mee als jullie vertrekken.”

Uithuizen – Menkemaborg, di t/m zo 10-16 uur

www.menkemaborg.nl

menu