Anjet Daanje, schrijfster, vertelt over haar roman 'De herinnerde soldaat'.

Een zelfbeeld is een fictief beeld, concludeert schrijfster Anjet Daanje

Anjet Daanje, schrijfster, vertelt over haar roman 'De herinnerde soldaat'. Foto: Corné Sparidaens

De herinnerde soldaat , heet de nieuwe roman van Anjet Daanje. Het boek plaatst de lezer in het hoofd van een man zonder geheugen en identiteit.

Bij binnenkomst in De Harmonie waarschuwen Carla Alma van de gelijknamige Groninger sociëteit en Erwin de Vries van boekhandel Godert Walter ‘dat het misschien niet erg druk gaat worden’. Zal het met het voetbal op televisie te maken hebben? Of met de aanzuigende werking van het Forum Groningen? Het aanpalende zaaltje oogt inderdaad verontrustend leeg.

We komen voor Anjet Daanje (Wijster, 1965). Die net haar negende boek heeft voltooid, De herinnerde soldaat . Bedoeling is dat ze zich laat interviewen door Anne Bergsma. Als toehoorder heeft ze uitgever Anton Scheepstra meegenomen. Samen met een man die zich voorstelt als Henk, boekverkoopster Vera, fotograaf Corné Sparidaens en de verslaggever van dienst stopt de publieksteller bij negen mensen. Het kon minder, zeggen ze soms in Groningen.

Gedachten die alleen bij deze gelegenheid gedeeld kunnen worden

Aan wat volgt doet het niets af: een onderhoudende bijeenkomst. Waarbij de interviewer het voortouw neemt, de schrijfster vertelt over wat ze heeft beoogd en de aanwezigen vragen stellen die ineens bij hen opkomen. Nou ja, vragen, het zijn vaak meer gedachten die alleen bij deze gelegenheid gedeeld kunnen worden. De fotograaf zorgt voor achtergrondgeluiden: het piepen van schoenen, camera-klikgeluiden.

De herinnerde soldaat vertelt over Armand, die tijdens de Eerste Wereldoorlog zijn geheugen is kwijtgeraakt. Vier jaar later wordt hij uit een gesticht gehaald door Julienne, ze beweert zijn echtgenote te zijn. De twee gaan in Kortrijk wonen, waar Julienne met twee kinderen in een vervallen pand een fotowinkel drijft. Het stel moet elkaar opnieuw leren kennen, dat ligt voor de hand. Toch zit het anders.

‘Het boek is ook een soort whodunit’

Hoe anders mag niet onthuld worden. Het zou toekomstig leesplezier bederven. ,,Het boek is ook een soort whodunit”, verduidelijkt interviewer Bergsma. Om toch iets prijs te geven, wordt verteld dat Armand over vaardigheden beschikt die Julienne onbekend zijn. Zo kan hij het huis repareren, iets waar hij voor zijn geheugenverlies niet toe in staat werd geacht. Ook vreemd: de suggestie dat Armand nooit eerder in Kortrijk heeft gewoond.

Vijf jaar heeft Daanje aan haar boek gewerkt. Het basisidee ontleende ze aan een verhaal van Geert Mak over een Franse soldaat. Voor de onderbouwing werkte ze zich door stapels foto’s en veel oorlogsliteratuur heen; van Barbusse, Sassoon, en Remarque tot en met dagboeken en rapporten over shellshock en post trauma stress syndromen. ,,Eerst schreef ik twaalfhonderd bladzijden om mijn hoofdpersoon te leren kennen. Daarna begon ik echt”, zegt de schrijfster.

‘Identiteit is niet iets wat vaststaat’

De bijeenkomst schiet de diepte in als de man die Henk heet, wil weten wat het thema is van De herinnerde soldaat . ,,Identiteit”, reageert Daanje verheugd dat het hoge woord eruit mag. ,,Je bouwt je een beeld van jezelf op aan de hand van wat je hebt meegemaakt, wat je herinnert en wat andere mensen over je vertellen. Armand heeft dat allemaal niet. De conclusie van het boek is dat een zelfbeeld een fictief beeld is. Als iemand anders je iets vertelt en je past dat op jezelf toe, dan verandert je identiteit mee. Identiteit is niet iets wat vaststaat.”

De man die Henk heet vertelt over een Franse structuralistische filosoof die gezegd heeft dat identiteit ontstaat door de ontmoeting met de ander: ,,Gedachte is dat je identiteit vloeiend is en wordt bepaald door de ontmoeting met de ander. Dus niet door jezelf, maar door de dialoog met de ander.” Carla Alma weet de naam van de bedoelde filosoof: ,,Emmanuel Levinas. Je wordt mens als je door de ogen van de ander kijkt.”

‘Altijd jezelf zijn, kan niet’

Een actueel thema, vervolgt Henk: ,,In onze cultuur wordt overdreven veel belang gehecht aan het zelf definiëren van je eigen identiteit.” Daanje: ,,Een statisch inzicht waar ik het dus niet mee eens ben.” Alma: ,,Want het is precies anders.” Interviewer Bergsma: ,,Sterker, je bent bij de een net weer anders dan bij de ander. Altijd jezelf zijn, kan niet.” Henk: ,,Het raakt ook aan het begrip authenticiteit.” Bergsma: ,,Allemaal vragen die dit boek oproept.”

En er volgen nog meer vragen. Zoals over de politieke en religieuze dimensies van het boek, over hoe de kinderen op Armand reageren en waarom Armand zich tegen betaling laat fotograferen met oorlogsweduwen. Maar ook over hoe mensen tegen vreemdelingen aankijken, tegen de ander dus. En waarom identiteit nu in de samenleving zo’n belangrijk thema is. ,,Elma Drayer heeft daar een boek over geschreven, Witte schuld . Zij noemt het een gif”, weet Henk.

,,Zij komt zondag naar Onder de vulkaan”, vult Erwin de Vries van de boekhandel aan. ,,Grand Theatre, 15.00 uur.”

De herinnerde soldaat van Anjet Daanje is uitgegeven door Passage. Prijs: 24,90 euro (539 blz.)

Je kunt deze onderwerpen volgen
Cultuur
menu