Filmstill uit The Mole Agent.

Forum Groningen maakt er met 'kleintje IDFA' 't beste van

Filmstill uit The Mole Agent.

Vorig jaar was het de opening van het Forum, nu is het corona: documentaire-festival IDFA landt opnieuw voor drie dagen in Groningen in plaats van vier. Toch staat er vanaf vrijdag een aardig programma, met diverse inleidingen bij films en met ‘napratende’ regisseurs.

Dat laatste kan nog iets van een festivalgevoel oproepen. ,,Ik ben wel heel benieuwd hoe het publiek deze IDFA zal beleven”, zegt programmeur Henk Klein Wassink. ,,Er mogen natuurlijk maar dertig mensen in een zaal en na afloop is blijven hangen en praten over de films er niet bij. De horeca is dicht. Vooraf kun je van beneden koffie meenemen naar de zalen, maar dat is het. Dat het anders wordt dan anders staat wel vast.”

Toch kijkt Klein Wassink vol goede moed naar zijn programma. Wat heeft klagen ook voor zin: er mag tenminste nog íets. Een aantal films is - logisch - al uitverkocht, toch mogen die niet onvermeld blijven, want ze komen zeker terug. Neem Gunda , van de geprezen Russische filmmaker Kassilovski, over een Noors varken haar tien biggen, twee koeien en een kip op één poot, gedraaid in zwartwit en zonder commentaar. Bioscoopgangers komen ontroerd de zaal uit, zoals de maker zijn camera in dezelfde stemming opborg en de distributeur al mijmert over een Oscar.

Mens en natuur op de Wadden

Silence of the Tides , naar aanleiding waarvan zaterdag in deze krant een interview met Pieter-Rim de Kroon stond, is een weergaloze, ook al commentaarloze film over mens en natuur op de Wadden, van Texel tot de Deense eilanden.

In The Mole Agent , spelend in Santiago, Chili, wordt de tachtiger Silvio als spion ingezet in een verpleeghuis. Hij moet gewapend met een mobieltje en een camerapen proberen te ontdekken welke dief een van de bewoonsters probeert te bestelen. De regisseur heeft het verpleeghuis wijsgemaakt dat er een documentaire over de instelling wordt gemaakt, met Silvio als hoofdpersoon.

Zijn speurtocht doet er in feite minder toe, want deze Silvio, pas weduwnaar geworden, is zo sociaal en ontwapenend dat hij al snel de lieveling is van de bewoners, voornamelijk vrouwen, van wie er een stel worden uitgelicht. De gesprekken volgend wordt het alsnog echt een documentaire over de instelling, waar dement en oud maar gezond naast elkaar leven. Met zo nu en dan Silvio in de rol van speurneus, voor de suspense, waarbij hij zich moet verantwoorden bij zijn opdrachtgever. Mooie film.

Voor discussie – ook letterlijk met de kunstenaar en hoofdpersoon Renzo Martens, want hij komt naar Groningen – zal White Cube zorgen. In 2008 baarde hij opzien met Enjoy Poverty , waarin hij Afrikanen aanspoorde om geld te slaan uit hun armoede: maak er foto’s van en verkoop deze aan internationale bladen.

Deze keer hoopt hij bewoners van een palmolieplantage in Democratisch Congo, die met dank aan Unilever nog geen dollar per dag verdienen voor hun loodzware werk, kunstwerken te laten maken die doordringen tot westerse musea. Martens’ vondst daarbij is beelden op chocola in te zetten, gemaakt van de Unilever-grondstoffen cacao en palmolie. Martens zag eerder met eigen ogen hoe Tate Modern in Londen exposities kon inrichten dankzij Unilever-bijdragen.

De opbrengsten van de inspanningen moeten leiden tot een museum bij de plantage, die dan weer toerisme moet genereren. De kunst, in de vorm van beelden, reikt inderdaad tot in Londen. De Congolese beeldhouwer Matthieu Kasiama krijgt zelfs een expositie in New York, en stevige aandacht van de New York Times .

Afrikaanse roofkunst

Behalve uitbuiting komt en passant ook nog Afrikaanse roofkunst langs. Martens, bij zijn Afrikaanse missie dreigend toegesproken door Unilever-afgezanten, draagt op inventieve wijze bij aan de discussie over westerse uitbuiting van Afrikaanse volken. Waarbij in dit geval de tegenstelling tussen de Congolezen op hun plantage en de bezoekers van de tentoonstellingen in het oog springt.

Een verbijsterende film is Songs of Repression over de Duitse kolonie Colonia Dignidad, in 1961 gesticht door de voormalige nazi Paul Schäfer, die het nazisme zogenaamd had verruild voor het geloof, maar een schrikbewind voerde van martelingen en seksueel (kinder-)misbruik, waarbij hij naast zijn eigen ‘arbeid’ jonge mannen aanwees om deze misdrijven uit te voeren.

Schäfer vertrok in 1997, maar ontkwam niet aan veroordeling. Hij liet een tot op de dag van vandaag verdeelde gemeenschap achter, van wie de bewoners zónder schuldgevoel samen met de ontkenners van hun eigen lijden gezellig oude liederen zingen in een koor, terwijl anderen, die niet langer ín maar wel vlakbij de kolonie wonen, vol woede en verbittering zijn. Ook over hun eigen daden.

loading

IDFA zet jaarlijks een internationaal gelauwerde documentairemaker in de schijnwerpers en dit keer is dat Gianfranco Rosi, van wie in Groningen drie films te zien zijn, Notturno , El Sicario – Room 164 en Sacro Gra .

In de eerste overziet hij de stilteperioden tussen de gevechten in grensgebieden van Libanon, Syrië, Irak en Koerdistan. De tweede is opgebouwd uit onthutsende interviews met een door een kap onherkenbaar gemaakte huurmoordenaar, die twintig jaar werkte voor een Mexicaanse drugsbaron. Sacro Gra is een ‘portret’ van de rondweg om Rome, zijn gebruikers en zijn omgeving. Filmjournalist en Rosi-kenner Gerlinda Heywegen leidt deze films in.

menu